Słowniczek pojęć etycznych: Jeszcze o cnotach

Pomimo wagi cnoty sprawiedliwości okazuje się ona niekiedy niewystarczająca. Niektóre nadużycia czy też braki w dziedzinie sprawiedliwości, na przykład niedomogi władzy, upoważniają do spojrzenia na cnotę męstwa. Św. Augustyn stwierdzał, że „męstwo jest świadectwem na istnienie zła w świecie”.

„Innymi słowy: ponieważ to, co prawe i dobre, zyskuje uznanie samo z siebie, ponieważ do tego wymagane jest działanie osoby, dlatego odwaga zawsze należy do elementów bycia prawym. Sądzić, że można być konsekwentnie prawym, nie musząc czasem ryzykować, to liberalistyczna iluzja: dobry stan zdrowia, niezakłócony porządek dnia, posiadanie dobrego imienia, powszechne uznanie, w najgorszym wypadku może jeszcze wolność, zdrowie, życie” (J. Pieper).

Podstawowy fakt, że ład w świecie i w samym człowieku nie jest osiągalny sam przez się, a także, że nie można i nie wolno pozostawiać rzeczy wyłącznie ich biegowi, stanowi podstawę nie tylko dla cnoty męstwa, ale i dla cnoty umiarkowania. Stoi ona w pewnego rodzaju opozycji do wszelkiego rodzaju spontaniczności, która w impulsie kieruje się w stronę tego, co „smakuje”. Nie zawsze liczy się przy tym z tym, czy dany cel pożądania jest pożyteczny. Oczywiście, nie można wysuwać z tego wniosku, że dobro ze swej istoty jest koniecznie niepociągające i zawsze trudne. Prawdziwym znaczeniem cnoty umiarkowania jest przede wszystkim uznanie prawdy, że człowiek sam tworzy porządek w sobie.

Cnoty jako specyficzne sprawności ludzkiego działania mogą, jak to było zaznaczone, być utrwalone w postawach kształtujących osobowość człowieka. Jest ona określana niezmiennie mianem „dobroci”.