Autor: ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR

Materiały autora

Trochę uwag osobistych

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Nie jestem zachwycony przestrzenią świata, w którym żyję. Wolałbym, by jak u Tuwima, prawo zawsze prawo znaczyło, a sprawiedliwość sprawiedliwość. Wolałbym,…

Słowniczek pojęć etycznych: Realistyczna koncepcja dobra

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Jest ona w znaczącej mierze zasługą Tomasza z Akwinu, który stwierdził: istotę w taki sposób nazywa się dobrem, w jaki nazywa się ją bytem; stąd jak ist­nienie…

O rehabilitację myślenia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Nie po raz pierwszy, jak mi się wydaje, wołam o rehabilitację myślenia i zdrowego rozsądku. Czynię tak, powodowany różnymi impulsami. Jednym z nich jest…

Słowniczek pojęć etycznych: Celowościowa kon­cepcja dobra

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Arystoteles w odróżnieniu od poprzedników, którzy ruch albo stawiali przed bytem (Heraklit), albo wyprowa­dzali poza byt (Parmenides, Platon), związał ruch z…

Świętość rozsądnych

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W sposób dość charakterystyczny niektóre media przypomniały sobie tuż przed Wielkim Tygodniem o tzw. Ewangelii Judasza, która ma stanowić podstawę do jego…

Słowniczek pojęć etycznych: Relatywistyczna koncepcja dobra

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Od początku myśli filozoficznej daje się zauważyć spór o to, czy dobro ma charakter względny, czy bezwzględny. Pierwsza filozoficzna nauka na temat źródła i…

Słowniczek pojęć etycznych: Problem teorii i klasyfikacji dóbr

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Dwa podstawowe pytania etyki, związane z teorią dobra, można sformułować następująco: co to jest dobro? i co jest dobrem? Pierwsze pytanie zyskuje odpowiedź…

Co w nas zostało?

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Pytanie o to, co w nas zostało pojawiało się z wielką częstotliwością w mediach, a za nimi w naszych rozmowach. Są oczywiście tacy, którzy twierdzą, że…

Kaleki wierzący

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W ostatnim czasie na arenie coraz to nowych i coraz bardziej wyrazistych kazusów związanych z szeroko rozumianą wolnością słowa pojawił się kazus: p. Kazimiera…

Słowniczek pojęć etycznych: Jeszcze o cnotach

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Pomimo wagi cnoty sprawiedliwości okazuje się ona niekiedy niewystarczająca. Niektóre nadużycia czy też braki w dziedzinie sprawiedliwości, na przykład…

Słowniczek pojęć etycznych - Sprawiedliwość a cnoty kardynalne

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Sprawiedliwość niewątpliwie zajmuje szczególną pozycję w kwadrydze cnót kardynalnych. Cyceron twierdził, że na podstawie sprawiedliwości uznaje się ludzi za…

Walka z kim i walka o co

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Kiedy przypominam sobie słowa Jana Pawła II o tym, że polityka jest roztropną troską o dobro wspólne, zdaję sobie sprawę z tego, że nie znajdę do nich…

Sąd nad czwartą władzą

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W ostatnich dniach często pojawia się temat lustracji. Przez kilka dni było głośno o nim w odniesieniu do Kościoła katolickiego, zwłaszcza w kontekście…

Słowniczek pojęć etycznych - Zarys układu cnót kardynalnych

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wielość cnót tworzy bardzo złożony obraz człowieka. Jest też niejako usprawiedliwiona kształtem tego obrazu. Niemniej można w tej całej wielości wyróżnić i…

Czy jestem ptakiem?

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zacznę od tego, że problem zdrowia i choroby intryguje mnie od jakiegoś już czasu i to nie dlatego, że jestem hipochondrykiem. Moje zainteresowanie zaczęło się…

Słowniczek pojęć etycznych - Średniowieczna koncepcja cnoty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W XIII wieku dokonano po raz pierwszy rozróżnienia między cnotami naturalnymi, których koncepcję czerpano ze starożytności, a cnotami nadprzyrodzonymi.…

Słowniczek pojęć etycznych - Nakaz i cnota roztropności

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Podejmując jeszcze temat roztropności, warto przypomnieć, iż podstawowym aktem roztropności jest nakaz. Po to jednak, by nakaz podjąć, przygotować go,…

Okiem sąsiada

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Przeglądam w sobotni wieczór strony internetowe. Dominują w nich doniesienia ze sportu. Po wielu dniach biegania i ślizgania się bez większego efektu Polacy…

Pamięć i…

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Na zasadzie pewnych skojarzeń, na wskroś oczywistych, skoro pamięć i, to oczywiście nasuwa się za Janem Pawłem II tożsamość. Istotnie, papieska testamentalna…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota roztropności

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Grecka phronesis, łacińska prudentia, czyli roztropność, stanowiła i stanowi podstawę funkcjonowania pozostałych cnót. W swojej genezie jest ona najbardziej…

Kraj nad Wisłą

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Chwilami zastanawiam się, w jakim kraju żyję. Chodzi mi najzwyczajniej o nazwę tego kraju. Wiem, że nie żyję w Rosji, bo od czasu do czasu pojawiają się…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota rozumnego wytwarzania

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Poznanie naukowe, rozumienie, mądrość za pomocą tych cnót można analizować, poznawać przedmioty niezmienne, konieczne, wieczne. Nie wyczerpują one jednak…

Fundamentalna czy absolutna

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W komentarzu wyjaśniającym zamieszczenie karykatur Mahometa, redaktor naczelny Rzeczpospolitej pisał, że wolność słowa jest wartością fundamentalną. Kilka zdań…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota rozumienia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Analiza sposobu ludzkiego poznania pozwala dostrzec, że jest w nim pewna myśl ogólna. Ta zaś wskazuje na rolę intuicji intelektualnej jako zasady poznawczej.…

Sens tragedii

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wraz z dachem katowickiej hali obsunęło się milczenie na niezwykle prowokujące słowa sfrustrowanego Donalda Tuska: Nie mamy możliwości, by usunąć prezydenta z…

Czy seks jest dobry?

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zanim okładki naszych czasopism, zwłaszcza dzienników, pokryła czerń żałoby po katowickiej tragedii, pierwsze strony gazet rozbłyskiwały przez jeden dzień…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota poznania naukowego

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Arystoteles twierdził, że poznać rzecz w sposób naukowy to znaczy poznać jej istotę, a zatem to, dzięki czemu dana rzecz jest tym, czym jest. Istota, wedle…

Filozofia i strategia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W jednej z rozmów osoba, którą wielce cenię, zarzuciła mi zbytnie upolitycznienie ostatnich tekstów. Postanowiłem zatem napisać coś bardzo prywatnego, a nawet…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota poznania naukowego

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zdaniem starożytnych ta pierwsza spośród cnót dianoetycznych, (związanych z dyspozycją człowieka do poznania prawdy), usprawnia rozum do poznania ogólnego i…

Ale to nie o to chodzi…

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zacząłem kilka dni temu oglądać jakąś debatę polityczną w TVP. Rzecz dotyczyła polityki i Kościoła, a rozpoczęła się diagnozą dotyczącą Radia Maryja jego…

Słowniczek pojęć etycznych: Poznanie ludzkie jako fundament cnót dianoetycznych

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Natura ludzka zdaniem starożytnych wskazywała na poznanie ludzkie jako istotną zdolność człowieka. Arystoteles pisał w swojej Metafizyce: Wszyscy ludzie z…

Ludzki kapitał

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Czytając informacje prasowe bądź śledząc wiadomości medialne na temat rządu RP, można odnieść wrażenie dość jednoznaczne. Jest to rząd, który odznacza się…

Słowniczek pojęć etycznych - Trudność realizacji cnoty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Cnota etyczna jest jak głosili starożytni wypośrodkowaniem pomiędzy dwoma wadami, z których jedna grzeszy brakiem, a druga nadmiarem. Tak więc, jeśli wadą…

Solidarność, sprawiedliwość, uczciwość

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wymienione w tytule trzy słowa wartości, pojawiły się w przemówieniu inaugurującym kadencję nowego prezydenta RP, pana Lecha Kaczyńskiego. Nietrudno dostrzec…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota jako środek środek

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Doktryna środka została przejęta do koncepcji cnoty przez Arystotelesa od pitagorejczyków. Pojęcie środka albo średniej w sensie matematycznym oznaczało u nich…

Życzenia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Chciałbym u końca roku starego i na przełomie nowego wyrazić kilka życzeń. Może bardziej marzeń niż życzeń. Chciałbym życzyć zatem nam wszystkim zdrowia, nade…

Słowniczek pojęć etycznych - Arystotelesa koncepcja cnoty (2)

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Arystoteles zdefiniował cnotę etyczną jako (...) trwałą dyspozycję do pewnego rodzaju postanowień, polegającą na zachowaniu właściwej ze względu na nas…

Przekażmy sobie znak pokoju…

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Obok najpiękniejszych polskich kolęd rozbrzmiewać będą w tych najbliższych dniach słowa współczesnej piosenki: "Choć tyle żalu w nas i gniew uśpiony trwa,…

Słowniczek pojęć etycznych - Arystotelesa koncepcja cnoty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Arystoteles ze Stagiry, podobnie jak Sokrates i Platon, zalecał troskę o duszę. Pisał: "Wśród dóbr tedy rozróżniono trzy rodzaje, które nazwano dobrami…

13 grudnia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Data 13 grudnia 1981 roku podobno zanika w świadomości współczesnych Polaków. W związku z kolejną rocznicą stanu wojennego media donoszą, że zaledwie niecałe…

Słowniczek pojęć etycznych - Platońska wizja cnoty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
"Klasowe" rozumienie cnoty (jako przywileju określonej klasy społecznej) zmieniło się dopiero w Grecji pohomerowej, gdy przestało już istnieć jednolite…

Uczeń czy szpieg?

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Kilka dni przed rocznicą powstania Radia Maryja "Gazeta Wyborcza" oczywiście przypadkowo zamieściła artykuł Wojciecha Bojanowskiego "Byłem uczniem Ojca…

Słowniczek pojęć etycznych - Cnota w etyce - początki pojęcia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Pojęcie cnoty wywodzi się z greckiego słowa arete. Było ono drugim, a zarazem pokrewnym dla agathos terminem wartościującym w starożytnej etyce. Arete to tyle…

Dyskryminowani

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Tym, co mnie autentycznie oburza w tzw. paradach równości jest ideologizowanie odmienności homoseksualistów, ujawnianej przez nich samych i traktowanej jako…

Słowniczek pojęć etycznych - Formowanie sumienia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Formowanie dojrzałego sumienia jest niewątpliwie sprawą indywidualną i zróżnicowaną. Wydaje się wszakże, że w ramach tej indywidualizacji środków i metod można…

Równość czy przywileje

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Z jednej strony nie mam ochoty pisać niczego na temat "parady równości", która się nie odbyła, choć "widać" jej skutki. Nie mam ochoty, bo temat i problem jest…

Słowniczek pojęć etycznych - Zdobywanie praktycznej pewności sumienia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Ogólną zasadą kierującą ludzkim działaniem jest stwierdzenie, że nie wolno niczego czynić, mając sumienie wątpliwe co do moralności czynu. Ujmując to od strony…

Berety i chusty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Oczywiście, że trudno oprzeć się poszukiwaniu moherowych beretów, po tym, jak Prezydent Tusk (przepraszam, ale z wiszących jeszcze plakatów rozumiem, że "…