Słowniczek pojęć etycznych - Nakaz i cnota roztropności

Podejmując jeszcze temat roztropności, warto przypomnieć, iż podstawowym aktem roztropności jest nakaz. Po to jednak, by nakaz podjąć, przygotować go, potrzebne są szczegółowe sprawności (stanowią one swoiste części cnoty roztropności). Owe części są wzajemnie dla siebie integralne (dotyczą porządku zamierzenia), są także subiektywne i potencjalne. Czym konkretnie są owe fundamenty nakazu, a zarazem części składowe roztropności? Pierwszą z nich jest dobry namysł, a następnie – właściwy osąd. Ten osąd w sprawach praktycznych dokonuje się wedle wskazanych już wcześniej zasad działania. Osąd przeobraża się w to, co starożytni nazwali pomyśleniem. Wszystko to obejmuje porządek zamierzenia. Ten przeradza się w porządek wykonania. Wówczas szczegółowymi sprawnościami nakazu w sferze wykonawczej są: przewidywanie, oględność (umiejętność uwzględnienia warunków w wykonaniu) oraz zapobiegliwość.

Warto zestawić to szczegółowe analizowanie nakazu wydanego na podstawie roztropności ze spojrzeniem na współczesny świat. Jedną z cech tego świata, a raczej naszej współczesnej kultury stało się zwątpienie w zdolności poznawcze rozumu. W konsekwencji nauka musi rozumieć świat jako jednorazowy proces ewolucyjny. Rozum i poznanie stają się wówczas przypadkowym produktem przystosowania i nie mają nic wspólnego z prawdą. Negacja prawdy i związanej z nią transcendencji prowadzi do „rehabilitacji destrukcji i chaosu”. Człowiek jest wówczas w stanie wytwarzać jedynie fragmentaryczny porządek, pozbawiony jakiegokolwiek uniwersalnego znaczenia. Nie potrafi podjąć w nim zadań wedle miary roztropności.