Autor: Paweł Stachowiak

Fot. facebook.com
Historyk i politolog

Urodził się w 1965 roku w Krotoszynie. Historyk i politolog. Profesor UAM, adiunkt na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM w Poznaniu.

Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół najnowszej historii politycznej Polski, problematyki wyznaniowej we współczesnej Polsce oraz problemów pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego i polityki pamięci (historycznej).

Materiały autora

Symon Petlura (z prawej) i oficerowie armii Ukraińskiej Republiki Ludowej – wśród nich płk Marko Bezruczko (w środku, na pierwszym planie) – 23 maja 1920 r., w Kijowie. Obowiązujące wówczas polsko- -ukraińskie porozumienie zakładało wspólną walkę z bolszewikami, wyzwolenie Ukrainy i uznanie przez Polskę jej niepodległości | Fot. WikimediaCommons

Marko Bezruczko. Ukraiński generał w obronie Zamościa

Paweł Stachowiak
Wszystko zależało od utrzymania Zamościa. Gdyby pod koniec sierpnia twierdza upadła, sukces Bitwy Warszawskiej mógłby zostać zaprzepaszczony, a Polska znów…
Zwykle pamiętamy ich ze zdjęć przedstawiających polowe ołtarze ustawione na podwórkach kamienic, msze odprawiane przed oddziałami Armii Krajowej albo błogosławieństwo udzielane młodym żołnierzom przed wyjściem do walki. Tymczasem znacznie częściej można było spotkać ich w piwnicach pełnych mieszkańców, w szpitalach urządzonych w szkołach i klasztorach albo przy prowizorycznych mogiłach kopanych na podwórkach | fot. Danuta B. Łomaczewska/East News

Między ołtarzem a barykadą. Kapelani powstania warszawskiego

Paweł Stachowiak
Ważniejsze od pytania, czy powstanie miało sens, było dla duchownych być tam, gdzie są potrzebni – przy ludziach, dając poczucie sensu tam, gdzie świat zdawał…
Uroczysty pogrzeb polskich ofiar rzezi wołyńskiej na terenie nieistniejącej już dziś wsi Puźniki w obwodzie tarnopolskim na Ukrainie, 6 września 2025 r. Wcześniej, w kwietniu, polsko-ukraiński zespół badaczy ekshumował szczątki 42 osób zamordowanych przez UPA podczas ataku na wieś w nocy z 12 na 13 lutego 1945 r. Były to pierwsze ekshumacje od czasu wydania w 2017 r. przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zakazu prowadzenia prac poszukiwawczych | Fot. Wojciech Olkuśnik/East News

Rzeź wołyńska: czas na uzdrowienie pamięci

Paweł Stachowiak
Pamięć to „zbiorowy obowiązek” i nie godzi się abyśmy – Ukraińcy i Polacy – dali się powodować tym politykom, dla których historia jest tylko instrumentem…
Demonstranci podczas trwających XXV Międzynarodowych Targów Poznańskich fot. Bettmann-Contributor/Getty Images

„Nie ma oznak, aby sytuacja się komplikowała”

Paweł Stachowiak
Dlaczego, wbrew stereotypom, właśnie na ulicach i placach Poznania rozegrał się dramat walki o niepodległą Polskę, o suwerenność ludu, o lepsze warunki życia,…
Pochód, który rozpoczął się od wyjścia na ulice pracowników Cegielskiego, bardzo szybko przekształcił się z demonstracji robotniczej w manifestację całego społeczeństwa | fot. Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu

Dwaj chłopcy, dwie śmierci, jeden system. Historia Romka i Pétera

Paweł Stachowiak
Romka zabiła kula podczas ulicznych walk w Poznaniu. Pétera – wyrok wykonany z zimną premedytacją po węgierskiej rewolucji. Ich biografie pokazują, jak różne…
Protestujący robotnicy wokół podpalonego budynku KW PZPR w Radomiu, 25 czerwca 1976 roku. Ks. Roman Kotlarz solidaryzował się z brutalnie pacyfikowanym tłumem i zapłacił za to najwyższą cenę | fot. Wikipedia

Kapłan, który nie chciał milczeć. Męczeństwo ks. Romana Kotlarza

Paweł Stachowiak
Gdy władza nazywała robotników „warchołami”, on publicznie stanął po ich stronie. Ks. Roman Kotlarz nie był liderem protestu, ale jego gest solidarności okazał…
Józef Piłsudski na Moście Poniatowskiego, 12 maja 1926 r., na czele wiernych sobie oddziałów. Marszałek zajął warszawską Pragę i zażądał od prezydenta Stanisława Wojciechowskiego dymisji rządu Wincentego Witosa Fot. LASKI DIFFUSION/ East News

Rozstanie z demokracją

Paweł Stachowiak
Sto lat temu Józef Piłsudski wybrał drogę, która miała raczej zasypać podziały, podkreślić jedność i wspólnotę. Przewrót majowy doprowadził jednak Polskę do…
Wystawa „Błogosławieni męczennicy obozu Stutthof” zorganizowana w 2020 r. na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Więźniem tego obozu był w 1940 r. ks. Stefan Wincenty Frelichowski fot. MONK PRESS/East News

Historia, pamięć i tożsamość

Paweł Stachowiak
29 kwietnia, w rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego w Dachau, obchodzimy Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego. Dyskusja o martyrologii księży podczas…
Historyczna wizyta Jana Pawła II w Synagodze Większej w Rzymie, 13 kwietnia 1986 r. Wtedy w Polsce nie wzbudziła ona jasno wyrażonego sprzeciwu fot. Edoardo Fornaciari/Getty Images

Czas stanąć w prawdzie

Paweł Stachowiak
Dlaczego dziś list biskupów z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze przyniósł tak nienawistne reakcje, i to w środowiskach, które…
Kapitanat portu, po prawej statek Piłsudski, Gdynia 1935 r. fot. NAC

Gdynia – mit założycielski odrodzonej Polski

Paweł Stachowiak
Rok setnej rocznicy narodzin miasta skłania do spojrzenia na Gdynię nie tylko jak na port czy urbanistyczny sukces, lecz jak na opowieść o ludziach.
fot. NAC

Prymas czasu przejścia

Paweł Stachowiak
Gdy w 1918 rok Polska odzyskiwała niepodległość, prymas Edmund Dalbor okazał się człowiekiem opatrznościowym. Wiedział, że młode państwo potrzebuje…
Polacy na Jasnej Górze podczas pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w czerwcu 1979 r. fot. Wojtek Laski/East News

W obronie Jasnej Góry

Paweł Stachowiak
To nie tylko sanktuarium. Jasna Góra to pytanie o możliwość istnienia wspólnoty w świecie, który coraz bardziej sprzyja podziałom. To próba odpowiedzi na…
fot. NAC

Bohaterstwo obowiązku

Paweł Stachowiak
Biografia Cyryla Ratajskiego stanowi przykład myślenia o państwie w kategoriach trwałości i funkcjonalności. Nie przypisywał dużego znaczenia charyzmie…
Józef Para jako Stanisław Staszic w polskim filmie dokumentalnym z 1983 r. Czyliż nie ma dla Polski ratunku – Stanisław Staszic fot. INPLUS/East News

Rozum ponad wszystko

Paweł Stachowiak
Zmarły równe 200 lat temu Stanisław Staszic nie pasuje do naszej romantyczno-martyrologicznej tradycji, bo nie był powstańcem, konspiratorem ani zesłańcem. Był…
Defilada członków Związku Powstańców Wielkopolskich podczas obchodów rocznicy powstania, Poznań, 27 grudnia 1938 r. fot. NAC

Między prawdą a mitem

Paweł Stachowiak
Wydarzenia przełomu 1918 i 1919 roku głęboko zakorzeniły się w pamięci Wielkopolan. Nie ma już pośród nas powstańców, a samo powstanie wielkopolskie przechodzi…
Manifestacja poparcia dla Ukrainy w Dzień Niepodległości naszych wschodnich sąsiadów, plac Zamkowy w Warszawie, 24 sierpnia 2025 r. fot. Jakub Porzycki/ Anadolu/Getty Images

Znów budzą się demony

Paweł Stachowiak
Niemal trzy lata temu zerwaliśmy się do powszechnego, fenomenalnego i podziwianego aktu pomocy i solidarności z Ukraińcami. Dziś niewiele z tego wzmożenia…
fot. JAN Maziejuk_Bałtycka Biblioteka Cyfrowa

Dwie niepodległości

Paweł Stachowiak
Dwukrotnie – u zarania i o zmierzchu XX wieku – nasza ojczyzna „wybijała się na niepodległość”. Najpierw w roku 1918, później – w 1989. Które pokolenia Polaków…
Abp Bolesław Kominek podczas obchodów Tysiąclecia Chrztu Polski w Krakowie, 7 maja 1966 r. fot. NAC

Odwaga pojednania

Paweł Stachowiak
Gdy 60 lat temu w orędziu do biskupów niemieckich abp Bolesław Kominek napisał: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”, nie zrozumiała i nie zaakceptowała…
Fot. Pixabay

Ołtarz, tron i naród

Paweł Stachowiak
W czasach zaborów Kościół miał kluczowe znaczenie dla podtrzymywania narodowej tożsamości. Jednak dążenia do odzyskania niepodległości były przez hierarchów…
Pomnik Poległych Stoczniowców w Gdańsku upamiętnia ofiary strajków z 1970 r. 10 lat później protesty miały inny finał | Fot. Wojciech Stróżyk/REPORTER

Wyjątkowy wśród polskich miesięcy

Paweł Stachowiak
Bunt w sierpniu 1980 roku był wyjątkowy. Nie było demonstracji, płonących komitetów, pacyfikacji protestów. Były za to rozmowy, które zakończyły się…
Mężczyzna w mundurze wojskowym przed chatą we wsi Polanka koło Myślenic | Fot. Jan Szczęsny Płatkowski/Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie

Duch 1920 roku

Paweł Stachowiak
Jeśli chcemy mówić o „cudzie”, to raczej dostrzeżmy go w „duchu 1920 roku”, w masowym odruchu ratowania państwa, którego istnienia do niedawna wcale nie…
To pierwsza monograficzna wystawa, która podejmuje temat służby mieszkańców Pomorza Gdańskiego w niemieckiej armii podczas II wojny światowej | fot. Oliwia Domanska/East News

Czyi chłopcy?

Paweł Stachowiak
Spór o „naszych chłopców” w mundurach Wehrmachtu pokazuje zawiłości polskiej pamięci historycznej. Została ona uformowana wokół rzeczywistości warszawsko-…
Miejsce upamiętniające ofiary obławy augustowskiej nieopodal miejscowości Giby | fot. Jerzy Undro/Reporter/East News

Mord założycielski Polski Ludowej

Paweł Stachowiak
W lipcu 1945 roku doszło do największej zbrodni dokonanej na ludności polskiej po zakończeniu II wojny światowej. W ramach obławy augustowskiej zatrzymano…
fot. Jacek Dominski/Reporter/East News

Po prostu człowiek

Paweł Stachowiak
Zbyt mało jest miejsca w tym artykule, aby opisać życie tak bogate w myśli, zaangażowania i zdarzenia. Dlatego chciałbym pokazać nieco mniej znane oblicze ks.…
Nazistowskie Niemcy i bolszewicka Rosja dokonały największych i najbardziej bestialskich zbrodni. Na zdjęciu ruiny Gdańska w drugiej połowie 1945 r. | fot. Photo12/Universal Images Group/Getty Images

Dobroć w czasach gwałtu

Paweł Stachowiak
Podczas opanowywania Prus Wschodnich przez Armię Czerwoną zginęło ponad 200 sióstr, jednak historia wynoszonych na ołtarze katarzynek jest szczególna. Ich …
Konstytucja 3 maja 1791 roku, Jan Matejko (1891) | fot. NAC

Trzeci Maja wielu narodów

Paweł Stachowiak
Pamięć o Konstytucji 3 maja wciąż dzieli współczesnych Polaków i Litwinów, choć w ostatnich latach różnice te są coraz mniej eksponowane.
Pomnik Katyński w Jersey City to pierwszy pomnik w USA, który upamiętnia polskich jeńców zamordowanych przez NKWD wiosną 1940 r. Został odsłonięty w 1991 r. fot. Darek Redos/ REPORTER/East News

Grzech pierworodny Polski Ludowej

Paweł Stachowiak
W 85. rocznicę rosyjskiej zbrodni na polskich bohaterach w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Bykowni i innych nieodkrytych jeszcze miejscach Sejm ustanowił jako…
Prezydent podpisał ustawę o Dniu Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej, 6 lutego 2025 r. | fot. Adam Burakowski/East News

„Patriotyzm inkluzywny” Armii Krajowej

Paweł Stachowiak
Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Jest to święto państwowe przypadające 14 lutego, czyli…
Uczestnicy Marszu Żywych, który co roku przyciąga do Oświęcimia Żydów z całego świata, kwiecień 2017 r. | fot. Artur Widak/NurPhoto/Getty Images

Polityczne gry wokół Auschwitz

Paweł Stachowiak
Stawką gry o Auschwitz od samego początku była pamięć o Zagładzie. Politycznie wykorzystywana jest ona przez władze państwa Izrael, ale widać ją także w…
fot. Archiwum PK

Czas narodzin

Paweł Stachowiak
Błogosławieństwo abp. Floriana Stablewskiego, zamieszczone 130 lat temu w pierwszym numerze „Przewodnika Katolickiego”, było ostrożne, ale jasno mówiło, jakie…
Kresowiacy ze wsi Morocz, 1929 r. | fot. NAC

Polskość przyszłości. Narodowa czy obywatelska?

Paweł Stachowiak
Czy jesteśmy skazani na jednowymiarowe rozumienie polskości? Czy musimy pozostawać więźniami zasady rozdzielającej obywatelstwo i narodowość?
Litwinki tańczące w strojach ludowych, lata 30. XX wieku | fot. NAC

Powidoki Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Paweł Stachowiak
Litwini są jedną z najmniej licznych mniejszości narodowych w Polsce, stanowią jednak grupę o silnej i spójnej tożsamości. Niestety w naszych relacjach nadal…
Pierwsza warta akademicka przed Pałacem Namiestnikowskim w Warszawie, listopad 1918 r. fot. Krzysztof Chojnacki/East News

Ten dzień

Paweł Stachowiak
Przyjrzyjmy się listopadowym dniom 1918 r., które wspominamy dziś świętem niepodległości. Czy 11 listopada był rzeczywiście dniem przełomu? Czy 10 listopada…
Film Róża Wojciecha Smarzowskiego (2011) przypomniał tragedię ludu mazurskiego, pruskich Polaków fot. materiały prasowe

Historia znikania

Paweł Stachowiak
Niełatwo dziś zrozumieć mazurski dramat. Mazurzy wybrali niemiecką opcję narodową, a zmuszano ich, szczególnie po 1945 r., do polskiego samookreślenia. Mieli…
Mural błogosławionego księdza Jerzego Popiełuszki na ścianie Zespołu Szkół w Suchowoli. Odsłonięty 19 października 2023 r. – w rocznicę jego śmierci. 2 lipca 2024 r. | fot. Gerard/Reporter/East News

Naprawdę Boży człowiek

Paweł Stachowiak
Polska pogrążająca się w plemiennych walkach, w której z życia publicznego niemal całkiem zniknęło miłosierdzie i tolerancja, zastąpione mową nienawiści, jak…
Grupa osób w strojach łemkowskich podczas święta ludowego, Sanok, 16.02.1941 r. fot. NArodowe archiwum cyfrowe

Utracona arkadia Łemków

Paweł Stachowiak
Dzisiejszy urok Beskidu jest podszyty dramatem jego rdzennej ludności – Łemków, najpierw oszukańczo namówionych do wyjazdu na wschód, a później wysiedlonych…
Kaszubskie dzieci z rózgami, gotowe do wysmagania swoich bliskich, zgodnie z wielkanocnym zwyczajem, w lany poniedziałek 1938 r. fot. NAC

Ideał integracji?

Paweł Stachowiak
Prawo zapewnia im status mniejszości etnicznej, a ich język posiada status języka regionalnego. Kaszubi mają więc to wszystko, o co walczy dziś wielu Ślązaków.
Ślązacy oczekują na przyjazd prezydenta II RP Ignacego Mościckiego do Istebnej w lipcu 1931 r. | fot. NAC

Ślązacy: narodziny narodu

Paweł Stachowiak
Jeszcze niedawno postawiłbym na końcu tytułu znak zapytania. Dziś, całkiem świadomie, tego nie zrobiłem. Jestem bowiem przekonany, że na naszych oczach rodzi…
Protest przeciwko decyzji o usunięciu z Muzeum II Wojny Światowej informacji o rotmistrzu W. Pileckim, rodzinie Ulmów i o. Maksymilianie Kolbe, 28 czerwca 2024 r. | fot. K. Misztal/Reporter/East News

Gra bohaterami

Paweł Stachowiak
Dla szerokiej publiczności żadna „narracja” nie może usprawiedliwić usuwania z wystawy narodowych symboli. Zdaje się, że choć późno, to jednak dyrekcja Muzeum…
Oddziały Armii Krajowej opuszczają miasto po kapitulacji powstania warszawskiego w październiku 1944 r. Czasami „polskość” bywa zawężana do wymiaru romantycznego | fot. NAC

Niejednoznaczna polskość

Paweł Stachowiak
Polskość to nie jest czarno-biały rysunek, to spektrum odcieni, przy którym twierdzenie, że historia jest po to, „aby rozróżnić zdrajców i bohaterów”, jest…
Kościół parafialny w Płokach w 1938 r. To tam od 1931 r. (z przerwą w latach 1933–1937) posługiwał ks. Michał Rapacz | fot. archiwum Parafii w Płokach/Zbiory J. Kozioł

Czas bezprawia, czas lęku

Paweł Stachowiak
Ksiądz Michał Rapacz był reprezentantem jedynej instytucji, która utrzymała, a nawet wzmocniła swój społeczny autorytet. W zasadzie tylko Kościół mógł…
Zakupy w Lublinie w 1934 r. Wśród kupujących widoczni Żydzi w tradycyjnych strojach. fot. NAC

Naród: byt, a może konstrukt?

Paweł Stachowiak
Zanim zadamy sobie pytanie „Czym jest polskość?”, powinniśmy być świadomi, że bycie Polakiem nie zawsze było rozumiane tak jak teraz. Dziś „polskość…
Uroczystość z okazji 25-lecia działalności politycznej Wincentego Witosa, Wierzchosławice, 1934 r. fot. Krzysztof Chojnacki/East News

Biskupom się nie kłaniał

Paweł Stachowiak
Urodzony 150 lat temu Wincenty Witos był politykiem o silnym poczuciu ponadklasowego patriotyzmu, który w działaniu na rzecz swojej warstwy społecznej widział…
Wyjazd do Rzymu, 10 czerwca 1963 r. Od lewej: abp Antoni Baraniak, prymas Stefan Wyszyński, ks. Władysław Padacz | fot. Polona

Arcybiskup tysiąclecia

Paweł Stachowiak
Jeśli mówimy o Prymasie Tysiąclecia kard. Stefanie Wyszyńskim, to możemy i zapewne mówić o „poznańskim arcybiskupie tysiąclecia” Antonim Baraniaku. 2024 rok…
Henry Kissinger przyjmuje poczęstunek od chińskiego premiera Zhou Enlaia podczas bankietu w Pekinie w 1973 r. fot. Gettyimages

Realista w kraju idealizmu

Paweł Stachowiak
Henry Kissinger dożył niemal 101 lat. Żaden polityk i uczony nie miał tej głębi doświadczenia świata. Pisał głębokie analizy historyczne i politologiczne, a …
fot. Pawel Wewiorski/Getty Images

Co zrobiliśmy z naszym patriotyzmem

Paweł Stachowiak
Często mówi się dziś o zaniku poczucia wspólnoty, o wrogich plemionach, na które się podzieliliśmy. Czy lekarstwem na to schorzenie może być patriotyzm à la II…
Mural poświęcony Janowi Karskiemu, stworzony wspólnie przez młodzież z Polski, Izraela i Niemiec w sierpniu 2014 r. fot. Mariusz Gaczynski/East News

Dlaczego niszczone jest dzieło pojednania?

Paweł Stachowiak
Oceny relacji polsko-niemieckich są najgorsze w historii badań na ten temat, prowadzonych od 1987 r. Jeśli zwycięży wśród nas duch oportunizmu, utracimy…
Wysiedlona rodzina niemiecka 1948 r. | fot. Wikipedia/ Bundesarchiv

Dramat autochtonów

Paweł Stachowiak
Błędem i grzechem było wypchniecie z Polski tych, którzy szczerze przywiązani byli do polskiej tradycji Ziem Zachodnich. Im uczyniono wielką krzywdę,…