Słowniczek pojęć etycznych - Zarys układu cnót kardynalnych

Wielość cnót tworzy bardzo złożony obraz człowieka. Jest też niejako usprawiedliwiona kształtem tego obrazu. Niemniej można w tej całej wielości wyróżnić i wyodrębnić zasadnicze cztery cnoty, które noszą w tradycji nazwę cnót kardynalnych. Pojęcie tych cnót wiąże się z łacińskim słowem cardo, czyli zawias. Cnoty, mówiąc metaforycznie, stanowią zawiasy, na których wiszą drzwi ludzkiego życia i działania. Cnoty kardynalne to mianowicie: mądrość, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie.

Mądrość (która w terminologii etycznej nosi także nazwę roztropności) należy niejako do innego porządku cnót niż pozostałe trzy. Jest, mówiąc metaforycznie, matką – rodzicielką pozostałych sprawności. Oznacza to, że sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie mogą się pojawić tylko na gruncie mądrości. Jest cnotą uzdalniającą człowieka do kierowania się tym, czego domaga się w poszczególnych, konkretnych aktach działania moralnego umiar cnoty. Jawi się jako wyraz dojrzałości człowieka, jego znajomości ludzi i stanu rzeczy, elastycznej umiejętności kompromisu.

Warunkuje ona także zaistnienie samego dobra moralnego. W tradycyjnej refleksji odnaleźć można bez trudności pewien obraz – ideał człowieka, który jest osobą dobrą i mądrą zarazem. Można też zauważyć, że to właśnie rozpoznana i praktykowana mądrość warunkuje ową egzystencjalną dobroć człowieka. Można także zauważyć, że wstępnym warunkiem każdej decyzji moralnej jest to, by daną rzeczywistość, w obliczu której podmiot działania moralnego staje, zobaczyć i zrozumieć. Chodzi tutaj o to, by postrzeżoną wiedzę przetransponować na decyzję i czyn.