Słowniczek pojęć etycznych: Realistyczna koncepcja dobra

Jest ona w znaczącej mierze zasługą Tomasza z Akwinu, który stwierdził: „istotę w taki sposób nazywa się dobrem, w jaki nazywa się ją bytem; stąd jak ist­nienie [byt] ma przez uczestnictwo, tak i dobro jest przez uczestnictwo. Istnienie bowiem i dobro, ogólnie rzecz biorąc, są prostsze od istoty, ponieważ są powszechniejsze, gdyż orzeka się je nie tyl­ko o istocie, ale i o tym, co przez istotę istnieje sa­modzielnie” („De bono”, w: „De veritate”). Zdaniem tego filozofa bytujące rzeczy są niejako „postawione pomiędzy dwiema wolami” – wolą Stwór­cy a wolą człowieka. Pierwsza z nich wyraża się w tym, że powołuje byty do istnienia. Tak powołany do istnienia byt jest nośnikiem prawdy i dobra. Prawda jest ureal­nioną myślą Stwórcy, a dobro urealnieniem Jego woli. To, że jakaś rzecz istnieje, ujawnia przede wszystkim ową urealnioną wolę Stwór­cy, a wraz z nią cel zapisany w tych rzeczach przez wolę Stwórcy. Akwinata konsekwentnie trzymał się teleologii (koncepcji celowości rzeczy). Ważnym przesłaniem tej refleksji jest teza, iż dobro jest następ­stwem istnienia rzeczy – sequitur esse rei. To, że jakaś rzecz istnieje, oznacza już dobro. Nadto, istniejąca rzecz jest dobra, gdyż jest nośnikiem woli Stwórcy zapisanej jako cel.

Wola ludzka jest tą, która kierowana dobrem rzeczy, sta­je się „dobro-wolną” (recta voluntas), czyli wolną w wyborze dobra i działania w kierunku dobra. O ile jednak Stwórca mocą swej wolnej woli stwarza i ustanawia dobro, człowiek – dobro bytów jedynie rozpoznaje i do niego dąży. Ta konkluzja, wskazująca różnicę między relacją do dobra człowieka i Boga, zachowuje dziś swoją szczególną aktualność.