Słowniczek pojęć etycznych - Cnota poznania naukowego

Arystoteles twierdził, że poznać rzecz w sposób naukowy to znaczy poznać jej istotę, a zatem to, dzięki czemu dana rzecz jest tym, czym jest. Istota, wedle starożytnych, jest czymś stałym, koniecznym dla istnienia, decydującym o tożsamości. Dlatego też sam przedmiot poznania również jawi się jako wieczny i niezmienny. W rzeczach zniszczalnych, które obserwujemy potocznie i codziennie, tym co konieczne, wieczne i niezmienne jest forma substancjalna. I stąd dopiero jej poznanie oznacza sukces poznawczy.

Inną charakterystyczną cechą poznania naukowego była przyczynowość. W konsekwencji wiedza naukowa oznaczała poznanie rzeczywistości przez odkrycie jej przyczyn. Pośród przyczyn wyróżniano: materialną, formalną, z ruchu (sprawczą) i celową. W tak uporządkowanym świecie, jeśliby istniało coś nieuwarunkowane przyczynowo, to byłby to absurd lub… pierwsza przyczyna (Można zauważyć, że te przyczyny odkrywane dzięki cnocie poznania naukowego stanowiły ważną sprawę dla św. Tomasza w jego koncepcji możliwości racjonalnego poznania Boga). W ten sposób cnota poznania naukowego tworzyła pewną dynamikę procesu refleksji. Inicjowało ją dokładne poznanie, które umożliwiało wyliczenie przyczyn najbliższych, jak i pierwszych. Przyczyna pierwsza w tym ciągu oznaczała to, że była ona zarazem ostateczna. Wszystkie inne, łatwiej poznawane przyczyny bliższe, tworzyły ciąg przyczynowy.

Cnota „episteme” żyła z pytania „dlaczego”. Było to podstawowe pytanie naukotwórcze, ono kreowało kształt całej aktywności teoretycznej. Dlatego w owym czasie filozofia stanowiła synonim nauki, jako dyscyplina wiedzy, która dawała możliwość poznawania przyczyn i wyjaśniania rzeczywistości.