Autor: ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR

Materiały autora

Moralność i polityka

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Oczywiście budzi się we mnie, i zapewne w wielu z nas, zdziwienie. Obecność w rządzie przewodniczącego Samoobrony od początku budziła niepokój. Ponowna…

Słowniczek pojęć etycznych: Marksistowska filozofia społeczna

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Pomimo że marksizm wydaje się w naszej rzeczywistości sprawą historii (niedawnej), to jednak faktycznie odgrywa on, jak można zauważyć, znaczącą rolę właśnie w…

Sumienie błędne

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Powracam w tych dniach do pewnego znakomitego artykułu kard. Ratzingera na temat sumienia błędnego. Kardynał wspomina w nim pewną rozmowę odbytą tuż po wojnie…

Słowniczek pojęć etycznych: Liberalizmy

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Mówienie o liberalizmie jako jednorodnym systemie jest znacznym uproszczeniem. Owszem, cechą konstytutywną każdego liberalizmu jest idea jednostki jako jedynie…

Big Brother, czyli za ścianą ZOMO

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Spróbujmy zastosować stosunkowo prosty tzw. eksperyment myślowy, czyli po prostu wyobraźmy sobie taką oto sprawę: ktoś, wykładowca jakiegoś przedmiotu na…

Agresja i strach

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Ciekawe rzeczy dzieją się w Polsce i trudno przejść obok nich milcząc. Istotą tych spraw jest to, że coś się z nich wyłania tworzenie koalicji, nowe wybory,…

Słowniczek pojęć etycznych: Liberalizm - pojęcie

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zdefiniowanie liberalizmu napotyka na rozliczne trudności, stąd niektórzy w ogóle postulują, by mówić o liberalizmach w liczbie mnogiej, a zarazem sugerującej…

Słowniczek pojęć etycznych: Indywidualizm – liberalizm

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wokół ocen i norm życia społecznego powstało wiele kierunków i ruchów społecznych. W naszej współczesności na szczególną uwagę zasługują liberalizm i marksizm…

Klątwy i bomby

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Papieskie słowa na temat islamu wywołały gniew, klątwy i zamachy bombowe wymierzone przeciw chrześcijanom, nie tylko katolikom. Wszystko to w imię podkreślenia…

Demokratyczne głosowanie

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wiem, że dzieje się wokół kilka ważnych spraw. Gdy piszę te słowa, trwają obchody rocznicy 11 września, dnia, po którym nic już nie jest takie samo, jak…

Słowniczek pojęć etycznych: Etyka społeczna a ekonomia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Warto zauważyć pewną dychotomię ujęć ekonomii społecznej. Jak w innych, przywoływanych już tutaj naukach, tak i tutaj można zauważyć podejście opisowe bądź…

Sierpniowa chandra

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Minął już sierpień, a wrzesień niesie swoje problemy. Uczniowie nie chcą ministra edukacji, więc bezczelnie wagarują i chuliganią, co teraz nazywa się…

Słowniczek pojęć etycznych: Etyka społeczna a nauki pokrewne

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Etyka społeczna, będąc dyscypliną filozoficzną, która ustala normy moralne dla podmiotów zbiorowych, pozostaje w pewnym pokrewieństwie do takich nauk o…

Prawda historii

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Niedawno w telewizyjnych Wiadomościach usłyszałem sensacyjną informację o tym, że honorowym obywatelem mojego rodzinnego miasta, Jeleniej Góry, jest Adolf…

Słowniczek pojęć etycznych: Etyka społeczna

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Człowiek jako osoba ludzka ma swój wymiar indywidualny (jednostkowy) i dialogalny (społeczny). Zarówno w jednym, jak i w drugim wymiarze człowiek pozostaje…

Kilka słów o polonofobii i nie tylko

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Jednym z istotnych zarzutów, jakie stawia p. Magdalena Środa pod adresem programu premiera Kaczyńskiego, a zatem pewnej jego wizji państwa, jest fałszywa jej…

Słowniczek pojęć etycznych: Sprawiedliwość wymienna

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Zanim kilka słów o sprawiedliwości wymiennej, jedno jeszcze dopowiedzenie na temat sprawiedliwości rozdzielczej, która przypomnijmy dotyczy uprawnień…

Słowniczek pojęć etycznych: Sprawiedliwość rozdzielcza

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Podstawowym typem sprawiedliwości społecznej, jak to już było zaznaczone, jest sprawiedliwość współdzielcza, która domaga się od jednostki, by ta respektowała…

Nielubiany patriotyzm

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Powracam raz jeszcze do refleksji p. Magdaleny Środy zatytułowanych Czas konserwy z lipcowej Gazety. Powracam dlatego, że profesorskim piórem byłej pani…

Słowniczek pojęć etycznych: Sprawiedliwość współdzielcza

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Istotą tego typu sprawiedliwości jest re­spektowanie uprawnień wspólnoty czy grupy przez jednostkę. Określa zatem pewien kierunek realizacji sprawiedliwości,…

Prawda w konserwie

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Powracam do refleksji p. Magdaleny Środy zatytułowanych Czas konserwy, które ukazały się w lipcowej Gazecie. Tytułowa myśl to refleksja po exposé premiera…

Co z tą Polską?

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Rozpocznę od dwóch cytatów (notabene z Gazety Wyborczej). Polska moich marzeń nie powinna być Polską, ale częścią świata. Polską tylko z nazwy. Państwo jako…

Słowniczek pojęć etycznych: Wspólnotowe aspekty sprawiedliwości

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Aczkolwiek cnoty były już tematem naszej refleksji, warto przy niektórych z nich się zatrzymać. Jedną z najważniejszych spośród nich, a zarazem taką, która…

Celibat i nie tylko

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W ostatnich tygodniach pojawiło się kilka interesujących danych o wynikach badań znanego socjologa (notabene od razu wyznam, że to kolega z pracy). Jeden z …

Słowniczek pojęć etycznych: Wartości wg Maxa Schelera

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Innym wybitnym aksjologiem, oprócz von Hildebrandta, podejmującym swoją refleksję na płaszczyźnie fenomenologii, był Max Scheler (którego myślą etyczną zajął…

Nie lubię, ale bronię

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Nie lubię drużyny piłkarskiej Francji, ale bronię Zidanea. W komentarzach do incydentu w finale mistrzostw świata powiedziano niemal wszystko. Intrygowały mnie…

Słowniczek pojęć etycznych: Fenomenologiczne ujęcie wartości (Dietrich von Hildebrand)

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Podobnie jak i cała tradycja fenomenologiczna, tak i jej aksjologia jest trudna do ujęcia w jeden schemat wyczerpujący ogólne choćby poglądy. Wydaje się rzeczą…

Słowniczek pojęć etycznych: Tomistyczne spojrzenie na wartość

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Sam tomizm początkowo nie używał terminu wartość. Podstawą tej aksjologii jest teza o wzajemnej konwersji bytu i dobra. Św. Tomasz z Akwinu stwierdzał: Każdy…

W tunelu

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Trochę się pogubiłem w ostatnich polskich wydarzeniach politycznych. Z jednej strony przyjmuję do wiadomości to, co szepcze życzliwa jak zawsze Gazeta Wyborcza…

Impresje mundialowe

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Dobiegł końca mundial piłkarski. Odpadły z turnieju wielkie drużyny jak Brazylia, Argentyna czy Anglia. Przy tej okazji prasa rozpisała się o zmierzchu bogów (…

Słowniczek pojęć etycznych: Obiektywność i absolutność wartości (2)

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wspomniano już wcześniej, że wokół jednego z największych sporów w teorii wartości na temat obiektywizmu bądź subiektywizmu wartości powstały dwie grupy…

Jedno słowo

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W czasie uroczystości upamiętniających 50. rocznicę Poznańskiego Czerwca (bądź powstania poznańskiego) poświęcone zostały dodane do napisu na pomniku słowa O…

Słowniczek pojęć etycznych: Obiektywność i absolutność wartości

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Jednym z najważniejszych problemów aksjologii jest kwestia obiektywizmu bądź subiektywizmu wartości oraz ich absolutyzmu względnie relatywizmu. Początkiem…

Biało-czerwoni

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Piszę te słowa na kilka godzin przed tzw. meczem o honor. To kolejna absurdalna nazwa. Nazwa napuszona, patetyczna, a zarazem odsłaniająca dewaluację wartości…

Słowniczek pojęć etycznych: Próba systematyzacji koncepcji wartości

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Pomimo tego, że nasz świat jest światem ładu hierarchicznego, a nasze myślenie myśleniem preferencyjnym istnieje zasadnicza trudność w refleksji nad światem…

Spadające gwiazdy

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Nie mam pretensji o to, że reprezentacja piłkarska, która bywa nazywana reprezentacją Polski bądź reprezentacją Janasa, przegrała na starcie mundial. Nie mam o…

Słowniczek pojęć etycznych: Analiza świata wartości (2)

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Wartości, jak to było zaznaczone, można ujmować od strony rzeczy, której przysługują jakiejś wartości, po wtóre od strony człowieka, który przeżywa dane…

Wokół lustracji

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Choć chciałbym jeszcze zatrzymać się wspomnieniami przy papieskiej wizycie, szum wokół lustracji zdaje się wymuszać powrót do rzeczywistości. Otóż, sprawa jest…

Słowniczek pojęć etycznych: Analiza świata wartości

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Trzeba zauważyć, że choć tak często mówimy w naszym świecie o dobru i złu, to jednak na ogół nie ustalamy precyzyjnie (nie definiujemy), czym ono jest. Nie…

Du bist unser Papst, czyli Pokolenie JPII

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Irytują mnie komentarze medialne o sentymentalnej podróży Papieża do kraju Jana Pawła II. Takie podróże sentymentalne, wędrowanie śladami apostołów czy…

Słowniczek pojęć etycznych: Rozciągnięcie dobra na idealną sferę wartości

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Po tym, jak dokonano redukcji dobra do szczęścia, współczesność dokonała jeszcze jednego zabiegu, w pewnym sensie sprzeciwiającego się owej redukcji. Było nim…

Klimaty

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W centrum tych dni powinna pozostać pielgrzymka papieska. Jest ona niekwestionowanym historycznym wydarzeniem. Wizyta pierwszego papieża Niemca w Polsce,…

Polska czekająca

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Do jakiej Polski przyjeżdża Benedykt XVI? Takie pytanie stawia sobie wielu publicystów, ale także zwykłych Polaków. Żeby jednak nie było nam za trudno myśleć,…

Słowniczek pojęć etycznych: Redukcja dobra moralnego do szczęś­cia

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Ważnym etapem, znaczącym dla współczesnej refleksji, była swoista redukcja w obszarze dobra, której dokonał utylitaryzm. Według J.St. Milla, jednego z głównych…

Arytmetyka i etyka

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Bardzo mocny ton ma wypowiedź abp. Życińskiego, komentującego bieżące wydarzenia. Ks. arcybiskup stawia tezę, że arytmetyka partyjna nie może pomijać etyki.…

Słowniczek pojęć etycznych: Rozumienie dobra w czasach nowożyt­nych i współczesnych

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
W czasach nowożyt­nych zerwano z pojmowaniem dobra jako powszech­nej właściwości bytu. Punktem wyjścia tego procesu stały się poglądy Kartezjusza, który…

Wyznanie

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Powinienem napisać zapewne tekst o tym, jak to Watykan dopuszcza do użycia prezerwatywy, a nawet jak spekulują media otwiera drogę do uznania antykoncepcji.…

Słowniczek pojęć etycznych: Realistyczna koncepcja dobra (2)

ks. prof. dr hab. Paweł Bortkiewicz TCHR
Dobro wg św. To­masza ukazuje określony sposób bytowania (modus essendi) rzeczy. Rzecz bowiem jest czymś, co jest zawsze w relacji do czegoś i od czegoś innego…