Słowniczek pojęć etycznych: Liberalizm - pojęcie

Zdefiniowanie liberalizmu napotyka na rozliczne trudności, stąd niektórzy w ogóle postulują, by mówić o liberalizmach w liczbie mnogiej, a zarazem sugerującej wielość określeń. Natomiast sami liberałowie próbowali zdefiniować liberalizm w ten sposób, „iż tylko ktoś bardzo zbłąkany lub z gruntu zły mógłby nie okazać się liberałem. W apogeum zimnej wojny łatwo było sprowadzać całą alternatywę do demokracji li­beralnej z jednej strony i różnych form monopartyjnego totalitaryzmu z drugiej” (A. Ryan).

Nietrudno zauważyć, że ten argument pojawiał się bardzo wyraziście w Polsce po roku 1989 i trwa zakorzeniony do dziś.

Podobnie wyrazistym stał się standardowy podział liberalizmu na dwa jego rodzaje. Pierwszy z nich to liberalizm „klasyczny”, który stawia sobie ograniczone cele, jest ostrożny w formułowaniu swych metafizycznych fundamentów i na­stawiony dość pragmatycznie na działanie metodami politycznymi. Drugi typ to liberalizm „nowoczesny”, który rezygnuje z dotychczasowych samoograniczeń i stawia sobie cele globalne. Pierwszy rodzaj liberalizmu kojarzony jest przede wszystkim z Johnem Lockiem, Adamem Smithem, Alexisem de Tocqueville’em i Friedrichem von Hayekiem. W sferze politycznej postuluje ideę ograniczonego rządu, opowiadanie się za rządami prawa, unikanie arbitralności i samowoli władzy. Dzisiaj poddaje się ten styl myślenia krytyce, choćby z tego względu, że sama idea rządów większości nie zapewnia i nie gwarantuje, że większość zawsze będzie respekto­wać prawa własności lub opowiadać się za rządami prawa.

Z tej i innych krytyk wyrasta neoliberalizm, a także jeszcze bardziej radykalnie promujący wolność jednostki libertarianizm.