Słowniczek pojęć etycznych: Redukcja dobra moralnego do szczęś­cia

Ważnym etapem, znaczącym dla współczesnej refleksji, była swoista redukcja w obszarze dobra, której dokonał utylitaryzm. Według J.St. Milla, jednego z głównych twórców tego systemu etycznego, dobro jest tym, co użyteczne i co daje szczęście. Stąd proklamowana przez niego zasada, która stanowi podstawę i normę etyki utylitarystycznej, głosi: „przyjmuje się jako podstawę moralności użyteczność, czyli za­sadę największego szczęścia” („Utylitaryzm”). Zgodnie z tą zasadą, „czyny są do­bre, jeżeli przyczyniają się do szczęścia, złe, jeżeli przyczyniają się do czegoś przeciwnego” (tamże). Czym jednak jest szczęście? Otóż według Milla, jest ono tym, co w powszechnym przekonaniu uchodzi za dobre. Jest przy tym dobrem jedynym. „Szczęście każde­go – zauważał Mill – jest dobrem dla każdego i [...] wo­bec tego szczęście ogółu jest dobrem dla ogółu ludzi” (tamże). Zasadą utylitaryzmu stało się takie działanie, aby zapewnić maksymalne szczęście (dobro) dla jak największej liczby ludzi.

Takie rozumienie dobra moralnego po­głębił następnie W. James w swoim pragmatyzmie. Co prawda początkowo pragnął on uczynić z pragmatyzmu tylko metodę rozstrzygania spo­rów metafizycznych, ale wkrótce uczynił z niego postawę filozoficzną. Wedle niej ludzka wola staje się dobra nie przez nieograniczoną samoświadomość, lecz dzięki wybo­rowi, który jest „przymusowy, żywotny i natych­miastowy” („The Will to Believe”). Inaczej mówiąc, taki wybór może zostać podjęty wtedy, gdy w grę wchodzi naprawdę żywotna i ważna kwestia.