Odpowiedzialność rodzicielska

W codziennym życiu rodzice często nie zastanawiają się nad tak oczywistymi sprawami jak odpowiedzialność za dziecko czy sprawowanie władzy rodzicielskiej. Dopiero, gdy pojawiają się problemy tej natury, wówczas rodzice zwracają się o pomoc prawną i dowiadują się, że również w kwestii wychowania dzieci mogą znaleźć stosowne przepisy prawa.

W myśl przepisów kodeksu rodzinnego dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą obojga rodziców. Jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. W sytuacji, gdy sąd ustala ojcostwo, może przyznać ojcu władzę rodzicielską, ale nie musi. Jeżeli ojciec dziecka nie posiada władzy rodzicielskiej, przysługuje ona wyłącznie matce. Może też zdarzyć się, że żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska. Sąd ustanawia wówczas dla dziecka opiekę.

W kodeksie rodzinnym rodzice mogą znaleźć też odpowiedź na pytanie o zakres władzy rodzicielskiej.

Władza ta powinna być przede wszystkim wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Rodzice powinni wychowywać dziecko i kierować nim oraz troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka.

Należy też pamiętać, że rodzice są ustawowymi przedstawicielami dziecka. Oznacza to, że mają obowiązek reprezentowania dziecka w istotnych sprawach, również przed sądem, oraz obowiązek sprawowania z należytą starannością zarządu majątkiem dziecka. Zarząd majątkiem dziecka nie obejmuje jednak czynności przekraczających zwykły zarząd oraz zarobków dziecka i przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku. Rodzice bez zezwolenia sądu opiekuńczego nie mogą dokonywać więc żadnych wymienionych wyżej czynności, gdyż mogliby narazić się na zarzut złego gospodarowania majątkiem dziecka.

Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej.

Orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej może również dotyczyć tylko jednego z rodziców.

Jeżeli ustanie przyczyna, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, wówczas sąd opiekuńczy władzę tę przywróci.

Z przepisów wynika więc, że sprawowanie władzy rodzicielskiej może ulegać pewnym ograniczeniom, w szczególności, gdy narażone jest dobro dziecka.