Stawy pod specjalnym nadzorem

Piętnastego marca na całym świecie obchodzono Dzień Walki z Chorobami Reumatycznymi. Według danych WHO, połowa wszystkich przewlekłych schorzeń u osób powyżej 50. roku życia to choroby stawów. Łącznie cierpi na nie 355 mln ludzi; w Polsce - ponad 5 mln. Co najmniej 1,7 miliona Polaków jest z tego powodu na rencie, a spośród nich ok. 75 000 nie wstaje łóżka. Choroba skraca życie średnio o siedem lat.

Reumatyzm nie jest jedną chorobą, lecz grupą schorzeń tkanki łącznej, obejmującą około dwieście jednostek chorobowych, dotyczących przede wszystkim narządu ruchu; w większości przypadków przyczyny tych chorób nie są znane. Prawdopodobnie zależą od wielu czynników, na przykład skłonności genetycznych, infekcji wirusowych i wpływów środowiska. Najbardziej powszechna jest choroba zwyrodnieniowa stawów oraz reumatoidalne zapalenie stawów wywołane wadliwym działaniem układu immunologicznego. Organizm mylnie rozpoznaje swoje komórki, na przykład błonę maziową stawów, jako obce i zwalcza je. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) dotyka głównie ludzi młodych. Choroba ta wywołuje bardzo bolesny i przewlekły stan zapalny stawów, co w rezultacie prowadzi do inwalidztwa. Choroba najczęściej zaczyna się dość podstępnie ogólnym osłabieniem, brakiem łaknienia, spadkiem masy ciała, a także stanami podgorączkowymi. Choroba atakuje stawy rąk i stóp, stawy nadgarstkowe, kolanowe. Stopniowo narastają obrzęki i ból. W miarę postępu choroby mogą zostać zaatakowane stawy obwodowe z narastającymi ograniczeniami ruchomości, zniekształceniami i zesztywnieniem.

Podstępne cytokiny

Współczesna medycyna nie oferuje leczenia przyczynowego, jedynie objawowe; stosowane jest leczenie kompleksowe: środki farmakologiczne, kinezyterapia, fizykoterapia, rehabilitacja, leczenie chirurgiczne. Olbrzymi postęp w dziedzinie biologii molekularnej w ostatnich latach umożliwił poznanie przebiegu reakcji zapalnych na poziomie komórkowym. Szczególne znaczenie miało odkrycie czynników, produkowanych przez komórki w odpowiedzi na bodziec zapalny, nazwanych cytokinami. Poznanie struktury tych cząsteczek pozwoliło na opracowanie metody blokowania ich produkcji lub samej aktywności. Kluczowe znaczenie w inicjowaniu i podtrzymywaniu procesu zapalnego ma cytokina, produkowana głównie przez komórki prezentujące antygen, nazwana TNF (z ang. tumor necrosis factor) - czynnik martwicy nowotworu. Obecnie TNF-alfa stoi na szczycie kaskady cytokin prozapalnych, odpowiedzialnych za niszczenie chrząstki stawów i kości oraz objawy ogólne reumatoidalnego zapalenia stawów. Metodami rekombinacji genetycznej udało się uzyskać terapię biologiczną, blokującą aktywność tej cytokiny. Blokowanie funkcji TNF-alfa powoduje ustępowanie objawów zapalenia. Jak się wydaje, taka terapia jest obecnie najskuteczniejszą metodą ze wszystkich dotychczas stosowanych. Tłumi proces reumatoidalnego zapalenia stawów i hamuje rozwój kalectwa u chorych.

Terapia ruchem

Pacjentom z reumatoidalnym zapaleniem stawów pomóc mogą intensywne ćwiczenia. Udowodnił to zespół badaczy z Centrum Medycznego Uniwersytetu w Lejdzie w Holandii. Swoje dwuletnie badania przeprowadził on w grupie 309 pacjentów. Część grupy brała udział w intensywnych ćwiczeniach fizycznych, druga część wykonywała regularnie ćwiczenia o umiarkowanej intensywności. Program intensywnych ćwiczeń obejmował dwie godzinne sesje w tygodniu, w czasie których pacjenci wykonywali zarówno ćwiczenia statyczne, siłowe, jak i ćwiczenia dynamiczne, wytrzymałościowe. Pod koniec doświadczenia okazało się, że pacjenci ćwiczący intensywnie odnotowali większą poprawę zdolności ruchowych w porównaniu z pacjentami biorącymi udział w ćwiczeniach o umiarkowanym natężeniu. Badania radiologiczne nie ujawniły wyraźnego pogorszenia stanu stawów u pacjentów z obydwu grup.