Przełomowy II Sobór Watykański (3)

Zawarte w dokumentach soborowych inspiracje pod adresem odnawiającego się prawa kościelnego znalazły częściowe odzwierciedlenie w posoborowym ustawodawstwie Stolicy Apostolskiej. Już w trakcie Soboru ukazało się kilka dokumentów prawnych, które wprowadzały zmiany i modyfikacje w stosunku do obowiązującego ustawodawstwa. Po zakończeniu Vaticanum II, mając na uwadze konieczność lepszego zaradzenia duszpasterskim potrzebom Kościoła, Stolica Apostolska wydała wiele dokumentów prawnych, będących skutkiem dokonującej się odnowy prawa kanonicznego w duchu soborowego aggiornamento.

Skutek realizacji aggiornamento jest zauważalny w treści Kodeksu Prawa Kanonicznego (KPK), promulgowanego 25 stycznia 1983 r. przez Jana Pawła II Konstytucją apostolską "Sacrae disciplinae leges", po niemal 20 latach od ustanowienia Papieskiej Komisji dla Rewizji Kodeksu Prawa Kanonicznego. Cały system nowego prawa został oparty na eklezjologii soborowej. Jest uzupełnieniem Soboru, ponieważ naukę soborową, zwłaszcza dwie konstytucje: dogmatyczną i duszpasterską ukazuje w aspekcie prawnym.

Zainicjowana przez Jana XXIII rewizja KPK, zmierzająca do kodyfikacji i odnowy ustawodawstwa kościelnego, stanowiła proces długotrwały i złożony: trwał on za pontyfikatu papieży: Pawła VI, Jana Pawła I i Jana Pawła II. Owocem tego procesu i prac, biegnących niemal równolegle z przebiegiem soborowej odnowy życia kościelnego w ogóle, stał się obowiązujący od 27 listopada 1983 r. zbiór prawa w Kościele łacińskim, zatytułowany "Codex Iuris Canonici auctoritate Ioannis Pauli PP. II promulgatus".

Zbiór ten opiera się na założeniu, że Kościołem jest cały Lud Boży. Stąd prawo przyznaje należną godność każdej osobie należącej do Kościoła i każdej funkcji spełnianej w Kościele. Zewnętrznym wyrazem tego jest tytuł księgi drugiej kodeksu: "De Populo Dei", który wyeliminował niejasne pojęcie prawa osobowego. To samo odnieść można do hierarchicznej struktury Kościoła, gdzie nowe prawo - w duchu soborowej odnowy życia kościelnego - wzmacnia władzę, która zespala wspólnotę kościelną wiernych, akcentując elementy kolegializmu, wzmacniające więź wspólnotową. Dlatego pojawiły się instytucje prawa kanonicznego, takie jak kolegium biskupów, synod biskupów, konferencje biskupów, rady kapłańskie i duszpasterskie, kolegium konsultorów.

Kościół rozpoznając na Soborze swą naturę i misję oraz przeprowadzając rewizję działalności pasterskiej, stosunków wewnętrznych i stosunku do innych Kościołów, jasno określił swe zadania pasterskie. Nie ma już prawa rzeczowego czy beneficjalnego, jego miejsce zajęło prawo o posłudze nauczania i uświęcania. Zyskała na znaczeniu zasada pomocniczości, która odradza wyższym przełożonym rezerwowanie sobie władzy, jeśli tę władzę równie dobrze może spełniać niższy przełożony. Wydatnie zmalała liczba kanonów karnych. Większą autonomię uzyskały Kościoły partykularne. Wiele dziedzin życia kościelnego, które dotąd normowało prawo powszechne, zostało przekazanych pod opiekę prawa partykularnego. W wielu przypadkach nowe prawo odsyła do prawa świeckiego danego kraju, jeśli nie sprzeciwia się ono prawu Bożemu, a prawo kanoniczne inaczej nie postanowiło.

*****

II Sobór Watykański dał Kościołowi skarbiec nauki i podniety do działania, wytyczył i ukształtował nowe prawo, dziedzictwo obowiązków, przepisów i zadań. Uświadomił również, że w prawodawczą działalność Kościoła wpisane jest jego posłannictwo. Sobór wskazał na ścisły związek prawa kanonicznego z teologią. To teologia kształtuje prawo i dostarcza mu podstaw odnoszących się do ustroju hierarchicznego i sakramentalnego Kościoła, jak i dostarcza mu celu, jakim jest zbawienie dusz - salus animarum.