Ut unum sint!

Aby byli jedno! To wezwanie Chrystusa postawione nie tylko przed chrześcijanami. To wezwanie dla całego świata i każdego człowieka. Nie można go zrealizować dekretem, przymusem czy za pomocą władzy. Kiedy pragnie się pojednania, trzeba dostrzec człowieka, wyjść mu na spotkanie, pochylić się nad nim. Trzeba podjąć długiej i trudną drogę ku przyszłości. Drogę pogmatwaną w przeszłości przez samych ludzi. Jan Paweł II miał odwagę podjąć ten trud.

Cały trud i zaangażowanie zarówno katolików, jak i wszystkich chrześcijan, aby zjednoczyć się w jednym Kościele Chrystusowym opiera się na zamyśle Bożym. Jesteśmy bowiem Jego dziećmi. Dlatego zesłał On swojego Syna, który umarł i zmartwychwstał za nas wszystkich, prosząc Ojca, by Jego uczniowie mogli trwać w jedności. "Wierzyć w Chrystusa znaczy pragnąć jedności; pragnąć jedności znaczy pragnąć Kościoła; pragnąć Kościoła znaczy pragnąć komunii łaski, która odpowiada zamysłowi Ojca, powziętemu przed wszystkimi wiekami. Taki jest właśnie sens modlitwy Chrystusa: ut unum sint", pisał Jan Paweł II w encyklice "Ut unum sint".

Kontynuator Soboru

Rozłamy, które doprowadziły w przeszłości do zerwania tej jedności, są niewątpliwie sprzeczne z wolą Chrystusa, Głowy Kościoła i zgorszeniem dla świata. Szkodzą także misji głoszenia świadectwa Ewangelii. Próbą przezwyciężenia tych podziałów jest powstały w XX wieku, a zainicjowany przez Lateran - ruch ekumeniczny.

"Prawdziwa działalność ekumeniczna oznacza otwartość, zbliżenie, gotowość dialogu, wspólne szukanie prawdy w jej pełnym znaczeniu ewangelicznym i chrześcijańskim, ale żadną miarą nie oznacza i nie może oznaczać zacierania granic tej prawdy wyznawanej i nauczanej przez Kościół", nauczał Papież w encyklice "Redemptor hominis". O jedności bowiem, będącej darem Ducha Świętego, świadczy wspólnota sakramentów, wyznania wiary oraz komunii hierarchicznej.

Zasady tej działalności określiło Dyrektorium w sprawie realizacji zasad i norm dotyczących ekumenizmu, dokument Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan z 1993 roku.

Dążenie do tak pojętego zjednoczenia chrześcijan jest kontynuacją i wypełnianiem nauki Soboru Watykańskiego II, zawartej przede wszystkim w Dekrecie o ekumenizmie. Znaczące kroki poczynili w tym kierunku już poprzednicy Jana Pawła II. Szczególnie istotnym momentem dla zbliżenia z Kościołem prawosławnym był rok 1965, w którym ekumeniczny patriarcha Konstantynopola Dimitrios I i papież Paweł VI wycofali anatemy nałożone po schizmie w 1054 r.

Pontifex

Dzięki tym działaniom Jan Paweł II podczas swojej podróży do Turcji w 1979 roku mógł spotkać się z patriarchą ekumenicznym Konstantynopola Dimitriosem I. Tam też podjęli oni decyzję o nawiązaniu dialogu teologicznego pomiędzy Kościołem katolickim a wszystkimi Kościołami prawosławnymi pozostającymi w kanonicznej jedności z Konstantynopolem.

Szczególne znaczenie i wymowę ekumeniczną w stosunkach pomiędzy Wschodem i Zachodem miał również Jubileusz 1984 roku, ogłoszony dla upamiętnienia 1100-lecia ewangelizacyjnego dzieła świętych Cyryla i Metodego. Papież ogłosił wtedy obu świętych apostołów Słowian, zwiastunów wiary, współpatronami Europy. Wydarzenie to uwydatniło dwoistość kościelną i kulturalną, jaka pozostaje znamienna dla całych dziejów Europy w ciągu dwóch tysięcy lat chrześcijaństwa.

Po Soborze Watykańskim II Kościół katolicki nawiązał ponownie braterskie relacje także z tymi starożytnymi Kościołami Wschodu, które zakwestionowały niegdyś formuły dogmatyczne soborów efeskiego i chalcedońskiego. Doprowadziło to w 1994 roku do wspólnego wyznania wiary w Chrystusa przez Jana Pawła II i patriarchę Asyryjskiego Kościoła Wschodu Mar Dinkha IV, przy uwzględnieniu różniących obydwa Kościoły formuł teologicznych.

Podobnie wysiłek wzajemnego zbliżenia podejmowany był w stosunku do Kościołów chrześcijańskich na Zachodzie. W 1990 roku Jan Paweł II i arcybiskup Canterbury Robert Runcie ogłosili wspólną deklarację o woli współdziałania na rzecz przywrócenia pełnej wspólnoty między katolikami i anglikanami.

Doniosłym wydarzeniem było również podpisanie w 1999 roku w Augsburgu Deklaracji o usprawiedliwieniu między Światową Federacją Luterańską a Kościołem rzymskokatolickim. Stwierdzono w niej zgodność co do fundamentalnych prawd dotyczących rozumienia tajemnicy usprawiedliwienia grzesznika.

Dążenia zjednoczeniowe napotykały także trudności. Ich powodem stało się choćby dopuszczenie kobiet do przyjmowania święceń w Kościele anglikańskim czy też oskarżenie katolików przez Cerkiew rosyjską o prozelityzm.

Jednak poprzez działania ekumeniczne, pomimo bolesnych wspomnień z przeszłości, dokonały się przemiany w mentalności chrześcijan. Pogłębiła się również wśród nich świadomość wspólnej przynależności do Chrystusa.

Świadek Chrystusa dla całego świata

Jan Paweł II zwracał się jednak w swoim działaniu i nauczaniu nie tylko do chrześcijan. Traktując wezwanie do ekumenizmu bardzo szeroko, uczestniczył w dialogu międzyreligijnym. Działalność ta, mająca na celu zbliżenie z przedstawicielami religii pozachrześcijańskich, polegała na dialogu, spotkaniach i wspólnej modlitwie. Postawę Kościoła wobec wyznawców innych religii określił dokument opracowany przez Sekretariat dla Niechrześcijan w 1984 roku.

"Szlachetna jest gotowość rozumienia każdego człowieka, analizowania każdego systemu, przyznawania racji wszystkiemu co słuszne - nie może ona jednak oznaczać gubienia pewności własnej wiary ani też podkopywania zasad moralności" jak czytamy również w "Redemptor hominis".

Jan Paweł II jako pierwszy papież złożył także wizytę w synagodze w 1986 roku, a w 2001 w meczecie. Również z Jego inicjatywy zapoczątkowano modlitwę o pokój na świecie. W I Światowym Dniu Modlitw o Pokój w Asyżu 27 X 1986 roku wzięło udział 47 delegacji reprezentujących Kościoły i wspólnoty chrześcijańskie oraz 13 religii niechrześcijańskich. Wraz z Pielgrzymem Pokoju połączyła ich wspólna modlitwa o to, co dla wszystkich ludzi jest wartością uniwersalną.

"Najlepszym przygotowaniem do Jubileuszu Roku 2000 jest możliwie wierne wcielanie nauki Vaticanum II w życie każdego człowieka i całego Kościoła, pamiętając jak wielkie znaczenie przyznał on dziełu odbudowy jedności chrześcijan. Sobór natomiast jest wielkim początkiem, niczym Adwent, tej wędrówki, która prowadzi nas w Trzecie Tysiąclecie" - przypominał nam Papież w początkach XXI wieku.

Podjęcie niełatwej drogi wiodącej ku jedności, to nie tylko działanie, ale i szukanie woli Boga w wytrwałej, ufnej modlitwie. To również ofiarowanie wyrzeczeń, także cierpienia, abyśmy byli jedno w Chrystusie. Ostatnim krokiem Jana Pawła II na tej drodze było zjednoczenie całego świata w modlitwie, podczas dni i nocy choroby zakończonej śmiercią Papieża.