Internet jest dla wszystkich?

„Internet a tożsamość człowieka. Jaki obraz człowieka w internecie” – to myśl przewodnia piątej międzynarodowej konferencji o etyce w mediach, która odbywała się 9 maja w Bydgoszczy.

W Centrum Kongresowym Opery Nova spotkali się goście z zagranicy, przedstawiciele uniwersytetów, a także młodzież. Wśród prelegentów byli m.in.: ks. prałat Giuseppe Scotti z Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu, o. Lech Rynkiewicz z Radia Watykańskiego, ks. dr Witold Dorsz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Dwie rzeczywistości?

Ks. prałat Giuseppe Scotti zwracając się do środowisk naukowych, powiedział, że uniwersytet od zawsze był bardzo ważnym miejscem, gdzie rozwija się umiejętność człowieka do stawiania pytań i szukania na nie odpowiedzi. Podkreślił, że jest to istotne zwłaszcza dzisiaj, kiedy „człowiek zaczyna zdawać sobie sprawę z trudności zachowania własnej tożsamości”. – Doświadcza zachowań społecznych, które są zagrożeniem dla jego człowieczeństwa i dla niego, jako osoby kochanej przez Boga – mówił.

Według kapłana rzeczywistością, której młode pokolenie poświęca dużą część swojego życia jest bez wątpienia internet. – Stał się on częścią życia naszych rodzin i nas samych. Jest to tak oczywiste, że papież w swoim przesłaniu na 46. Dzień Środków Społecznego Przekazu napisał: „Wyszukiwarki i sieci społecznościowe są punktem wyjścia komunikacji dla wielu osób szukających porad, sugestii, informacji, odpowiedzi”. Oto fotografia internetu i tych, którzy prawie codziennie z niego korzystają – powiedział.

Zdaniem gościa z Watykanu prawdą jest, że technologia stawia przed korzystającymi z internetu ogromne możliwości. Niesie jednak także niebezpieczeństwa. Duchowny mówił o pogłębiającym się wyobcowaniu, indywidualizmie oraz o obniżeniu ludzkich wartości. Szczególnie podkreślił, że na podstawowe pytania: kim jestem ja?, skąd pochodzę?, dokąd zmierzam? jaki sens ma życie, a jaki śmierć?, dlaczego kocham? kim jest dla mnie Pan Bóg?, internet nie może dać nam żadnej odpowiedzi. – Na te pytania internet może jedynie zaoferować nam pewne informacje. Natomiast prawdziwych odpowiedzi musimy szukać gdzie indziej – mówił.

Z kolei bp Jan Tyrawa – nazywając internet „rzeczywistością wirtualną” – pytał, czy człowiek potrafi rozpoznać granicę między tym, co rzeczywiste, prawdziwe, a wymyślone, nierealne. Pytał, czy przez kontakty ze światem wirtualnym współczesny człowiek nie gubi swojej tożsamości i więzi z historią swojego życia.

Odpowiednia forma komunikacji

Według o. Lecha Rynkiewicza SJ z Radia Watykańskiego, „internet jest dla wszystkich, ale nie wszyscy są dla internetu”. Jezuita dodał, że po 20 latach „znajdujemy się w obliczu epokowych zmian, znacznie większych i zachodzących szybciej niż wszystkie poprzednie rewolucje”. Dla porównania podał m.in., że „telefon potrzebował około 40 lat, by wejść na stałe w krajobraz społeczny, telewizja blisko dwadzieścia, a internet prawie dziesięć”.

Kapłan podkreślił, że internet stwarza możliwość uczestniczenia w portalach społecznościowych, wyrażania opinii, a także „szukania afirmacji własnego «ego» poprzez działania hakerskie, okradanie kont, uprawianie wirtualnego seksu. – To i jeszcze wiele innych rzeczy można czynić w internecie. Sieć internetowa jest w tej samej mierze wszystkich i niczyja. Technologia uwalnia nasze życie z dawnego niewolnictwa: czasu i przestrzeni. Internet nie jest tylko największą przestrzenią publiczną, jaką zna ludzkość. Jest miejscem, gdzie życie zmienia jakość i kolory, gdzie możliwa staje się anonimowość i wielokrotna zmiana tożsamości, wszechobecność, pełna wolność i całkowita kontrola – mówił.

„Co zrobić, aby internet był miejscem spotkania, lepszego poznania się, by nie przeszkadzał oraz nie dzielił?” – pytał ks. dr Mariusz Kuciński. Pomysłodawca cyklu spotkań zauważył, że temat tegorocznej dyskusji został wybrany bardzo świadomie. Jesteśmy bowiem świadkami wielkiego przełomu w społeczeństwie, który odnosi się do internetu. Według kierownika Zakładu Zarządzania i Komunikacji w Kujawsko-Pomorskiej Szkole Wyższej i pracownika seminarium duchownego w Bydgoszczy, rodzi to konkretne dobro, ale i zagrożenia, przed którymi należy przestrzegać.

– Nadawca ma w internecie więcej możliwości ukrywania się niż w tradycyjnych sposobach komunikowania. Ukrywanie to spowodowane jest chęcią nieponoszenia konsekwencji za nieakceptowane społecznie zachowania językowe” – powiedziała prof. Elżbieta Laskowska z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Mówiąc o dobrych i złych stronach, a także skutkach wykorzystywania internetu, prof. Laskowska dodała, że na tym tle nie można nie zapytać, kim jest jego odbiorca. – Czy to tylko człowiek, który w naturalny sposób zmienia się pod wpływem wiedzy uzyskanej od innych, czy to ktoś, kto zatraca swoją tożsamość, myląc rzeczywistość ze światem wirtualnym? – pytała.

Młodzi i przyszłość

– Niekiedy rozróżnienie na życie online, życie w sieci i życie offline wprowadza w błąd – mówił ks. dr Witold Dorsz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Duchowny dodał, że „życie online nie może jednak zastąpić życia offline”. – Mówiąc inaczej, technologia pozostaje na służbie osób i powinna nam dopomóc w pełniejszym stawaniu się sobą i czynić nas bardziej społecznymi – mówił. – Czy internet dopomoże nam w stawaniu się bardziej sobą? – pytał. – Należy mieć nadzieję, że tak, ale na pewno nie za szybko – zakończył.

Pracownik Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, ks. prof. Michał Drożdż, podkreślił w swoim przesłaniu do uczestników konferencji, że media wpływają na nasze życie. Na to, jak i co mamy myśleć. Rodzi to zarazem pytania o tożsamość człowieka w cywilizacji informatycznej. – Są one wyrazem troski o człowieka. Dlatego pytanie o tożsamość człowieka w cyberprzestrzeni stawiam z perspektywy personalistycznej wizji jego wartości i godności – dodał. – Poszukiwanie prawdy o człowieku w dobie mediów elektronicznych powinno się dokonywać ze świadomością, że człowiek nie jest „ślepym wędrowcem”, błąkającym się po bezdrożach cyberprzestrzeni, ale jego osobowa wartość i godność domagają się poszukiwania i odkrywania, także w wirtualnym świecie mediów elektronicznych, obiektywnego fundamentu jego podmiotowej tożsamości – powiedział.

Drugą i trzecią część konferencji stanowiły panele dla młodzieży licealnej oraz studenckiej pt. „Tożsamość i obraz człowieka w internecie”. Uczestnicy, oprócz części wykładowej, zaprezentowali specjalne odsłony, na które składały się prezentacje, dyskusje oraz spektakl teatralny.

Dr Elżbieta Okońska z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego oraz Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej, która poprowadziła panele, podkreśliła, że wiek dorastania to okres poszukiwania własnej tożsamości i próby samookreślenia. Prelegentka dodała, że korzystanie z internetu można porównać do spaceru po najciekawszym „parku tematów” albo do przejścia przez wysypisko pełne toksycznych odpadów. – Młodzi ludzie są kreatywni, entuzjastyczni, ciekawi świata i otwarci, przeżywają swoje niepokoje – łatwo to wykorzystać. Tworzenie w internecie nowych więzi międzyosobowych wpływa na postrzeganie siebie, a zatem skłania do zadania pytań nie tylko o poprawność własnego postępowania, ale także o autentyczność własnego życia – powiedziała.

Według danych na świecie jedna trzecia ludzkości ma dostęp do internetu. W Polsce korzysta z niego 62 proc. rodaków.

Organizatorem międzynarodowej konferencji były m.in.: Diecezja Bydgoska, Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy, Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu, Radio Watykańskie oraz Katolicka Agencja Informacyjna. Patronat medialny objął m.in. „Przewodnik Katolicki”.