Książka „Widziałem Powstanie”

W serii „Biblioteka Przewodnika Katolickiego” ukazała się właśnie kolejna książka. Po „Procesie” księdza Antoniego Ponińskiego – książce opowiadającej o okolicznościach zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki, po publikacjach ks. Dariusza Madejczyka – „Bilet do nieba” i „SMS do Pana Boga” – tym razem „Przewodnik Katolicki” wydał zbiór wspomnień Czytelników, zatytułowany „Widziałem Powstanie”; jest on pokłosiem konkursu dla Czytelników na najciekawszą relację dotyczącą Poznańskiego Czerwca 1956 r.

Autorami tomu, zawartych w nim świadectw, są uczestnicy powstania poznańskiego, którzy z różnych względów, nierzadko zgoła przypadkowych, znaleźli się w poznański „Czarny Czwartek” na ulicach miasta. Wielu z nich szło tego dnia, jak zwykle, do miejsca pracy, ale już do niego nie dotarło. Wciągnięci przez zmierzający na dawny pl. Stalina tłum poznańskich robotników przeżyli później chwile i zdarzenia, które nadal, po upływie pięćdziesięciu lat, wspominają z rozrzewnieniem, ale i wrażliwością dokumentalisty. Przed oczami Czytelnika przetoczą się więc dramatyczne obrazy z pokojowej początkowo manifestacji przed Zamkiem i gmachem KW PZPR, ze zdobywania więzienia przy ul. Młyńskiej, z niszczenia zagłuszarki radiowej, umieszczonej na budynku Ubezpieczalni. Nie zabraknie także dramatycznych scen, jakie rozegrały się na ul. Kochanowskiego przed ponurym gmachem Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Pamięć ludzka nie mogła zagubić wspomnienia padających od ubeckich kul tramwajarek i dzieci; nie zapomniała też osławionego przesłania, jakie po zdławieniu przez wojsko skierował do poznaniaków premier rządu PRL Józef Cyrankiewicz, straszący powstańców „odrąbaniem ręki, która podniesie się na władzę ludową”.

Jest znamienne, że Czytelnicy „Przewodnika Katolickiego”, którzy nadesłali swoje prace na konkurs „Widziałem Powstanie”, są dumni ze swej obecności lub uczestnictwa w wydarzeniach Poznańskiego Czerwca. Wielu z nich, zdając sobie sprawę z wagi „Czarnego Czwartku” w dziejach narodu polskiego, świadomie określa ten przewrót – wbrew wieloletniej propagandzie i fałszywemu wstydowi, jaki towarzyszył do niedawna Czerwcowi – mianem powstania poznańskiego. Było to powstanie o jakże wymownym aspekcie religijnym – manifestanci obecni na ulicach i placach Poznania w dniu 28 czerwca 1956 roku – wznosili okrzyki, w których domagali się nie tylko „chleba”, „wolności i sprawiedliwości”, ale także, a niekiedy nawet – przede wszystkim, „Boga”, „religii w szkole”, „uwolnienia Prymasa Wyszyńskiego”. Tego dnia w pogodne niebo nad Poznaniem wznosiły się dźwięki pieśni kościelnych śpiewanych przez tłum: „Serdeczna Matko”, „My chcemy Boga”, „Boże coś Polskę”. Te prawdy, bliskie sercu wielu wspominających, przetrwały w ludzkiej pamięci całe półwiecze, jakie upływa od poznańskiego powstania.

Książkę „Widziałem Powstanie” otwiera artykuł autorstwa bp. profesora Marka Jędraszewskiego, poświęcony wydarzeniom poznańskiego powstania. Tekst ten jest skrótem obszerniejszego artykułu, jaki ukaże się w przygotowanej na 50. rocznicę Poznańskiego Czerwca książce pt.: „Ku Wolności. Powstanie Poznańskie w czerwcu 1956 r.”, pod redakcją księdza biskupa. Przygotowanie obu książek zbiegło się w czasie z intensywnymi staraniami pasterzy Kościoła poznańskiego o uzupełnienie napisu na Poznańskich Krzyżach o zwrot „O Boga”, obok dotychczasowego „Za wolność, prawo i chleb”.

Zawarte w książce „Widziałem Powstanie” teksty, choć mają wagę swoistych dokumentów, to jednak nie aspirują do rangi precyzyjnego przekazu wydarzeń. Upływ czasu sprawia, że każde ludzkie wspomnienie może być nie do końca dokładne i zawierać drobne błędy. Publikacja „Widziałem Powstanie” jest bardziej zbiorem przeżyć i zapamiętanych obrazów niż precyzyjnym, kronikarskim zapisem przebiegu zdarzeń. Tym większa chyba jej wartość, gdyż pamięć ludzka z większą ostrością zapisuje to, co najbardziej przejmujące, bolesne, to, co nawet po pięćdziesięciu latach wyciska łzy i wzrusza.