Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie...

Dziś trudno precyzyjnie ustalić, ilu Polaków przepadło bez wieści podczas II wojny światowej. Wojenny chaos skutecznie pozacierał wszelkie ślady. Jednak nawet sześćdziesiąt lat od zakończenia tamtego tragicznego okresu, rodziny zaginionych nie ustają w poszukiwaniach swoich bliskich. Bywa, że mimo upływu tylu lat ich wytrwałość zostaje uwieńczona powodzeniem.

Pan Jerzy Budzyński przez wiele lat żył w przekonaniu, że cała jego rodzina zginęła podczas powstania warszawskiego. On sam w 1944 roku - jako czternastoletni zaledwie chłopiec - został wywieziony do obozu koncentracyjnego Stutthof, a potem w głąb Niemiec. Po wojnie wiadomość o śmierci rodziny potwierdzili znajomi. Pan Jerzy postanowił więc wyemigrować za ocean.

Po upływie ponad pięćdziesięciu lat, namówiony przez kolegę, zwrócił się do Amerykańskiego Czerwonego Krzyża z prośbą o ustalenie losu rodziców i rodzeństwa. Sprawa trafiła do Biura Informacji i Poszukiwań PCK. Ku zdumieniu pana Jerzego okazało się, że jego matka i siostra nie zginęły w czasie powstania. Ustalono również, że matka zmarła w Polsce w latach 70., natomiast siostra wciąż żyje i mieszka we Wrocławiu.

W 2003 roku po kilkudziesięciu latach rozłąki panu Jerzemu udało się wreszcie spotkać z siostrą. Dla obojga to spotkanie stało się - jak sami mówili - najważniejszym wydarzeniem w ich życiu.

Wielu innych Polaków nie miało jednak takiego szczęścia. Los ich bliskich pozostaje cały czas nieznany. Tak jak powojenne dzieje ponad 100 tys. polskich dzieci, wywiezionych przez hitlerowców w głąb Rzeszy.

Nordycki typ

Po wybuchu wojny pseudonaukowcy spod znaku SS opracowali wytyczne, na podstawie których uznali, iż trzy procent polskiego społeczeństwa stanowi dobry materiał do potencjalnej germanizacji. Jak łatwo się domyślić, szczególną uwagę hitlerowcy skierowali w stronę małych dzieci, jako najłatwiejszego "materiału" do zniemczenia. W czerwcu 1941 roku Himmler oświadczył: "Uważam za słuszne, aby odbierać małe dzieci polskim rodzinom o szczególnie dobrych cechach rasowych i kształcić je później w naszych specjalnych instytucjach i domach dziecka, które jednak nie powinny być zbyt duże".

Początkowo akcja germanizacji objęła wyłącznie dzieci z obszarów wcielonych do Rzeszy, przy czym młodzi Mazurzy i Ślązacy automatycznie uznani zostali za Niemców. Zabierano także dzieci tym Polakom, którzy wyjechali na przymusowe roboty do Niemiec.

Od 1941 roku hitlerowcy rozpoczęli wywóz dzieci w głąb Rzeszy również z terenów Generalnej Guberni. Największa tego typu akcja dokonała się na Zamojszczyźnie, gdzie hitlerowcy w wyjątkowo brutalny sposób zabrali polskim rodzicom 4,5 tys. dzieci o jasnych włosach i błękitnych oczach. Los większości z nich pozostaje do dziś nieznany...

Odebrane dzieci lokowano następnie w ośrodkach Narodowo-Socjalistycznego Stowarzyszenia Opieki Społecznej. Tutaj poddawano je intensywnej germanizacji i indoktrynacji. Dzieci zmuszano siłą do wyrzeczenia się Ojczyzny, rodziny i języka. Wszelkie nieposłuszeństwo, np. rozmowy w języku polskim, karane było biciem, odbieraniem posiłków i zamykaniem w karcerze.

Przez cały okres wojny Biuro Informacji i Poszukiwań PCK w Warszawie systematycznie przekazywało do Delegatur PCK w Niemczech spisy poszukiwanych dzieci, zawierające dokładne dane personalne oraz okoliczności i miejsce ich odebrania. Sporządzane były także arkusze ewidencyjne wywiezionych dzieci. Niestety, pomimo tych zabiegów, z ok. 200 tysięcy wywiezionych polskich dzieci, do Polski powróciło po wojnie zaledwie kilkadziesiąt tysięcy. Pozostałe żyją w różnych krajach, nadal nie wiedząc nic o swoim pochodzeniu.

Ostatnia deska ratunku

Wszyscy ci, którzy poszukują swoich bliskich, zaginionych w czasie ostatniej wojny prędzej czy później trafiają do działającego nieprzerwanie od 1919 roku Biura Informacji i Poszukiwań Polskiego Czerwonego Krzyża. Od chwili zakończenia II wojny światowej do Biura wpłynęło ponad 4 miliony 300 tys. próśb związanych z ustaleniem lub potwierdzeniem wojennych losów Polaków, zagubionych na całym świecie w czasie wojennej zawieruchy.

Dysponując ponad siedmioma milionami kart, dotyczącymi osób poszukiwanych, Biuro Informacji i Poszukiwań PCK próbuje ustalać losy ofiar wojen, konfliktów zbrojnych i klęsk żywiołowych. W Biurze można także otrzymać zaświadczenie o losach poszukiwanych, a także dokumenty potwierdzające losy wojenne. Biuro Informacji i Poszukiwań PCK zajmuje się także poszukiwaniem mogił wojennych w kraju i za granicą, a także przekazywaniem messages (wiadomości rodzinnych) do krajów objętych konfliktami zbrojnymi lub klęskami żywiołowymi.

Aby rozpocząć poszukiwania za pośrednictwem Biura Informacji i Poszukiwań PCK, należy podać dokładne dane personalne osoby poszukiwanej: nazwiska, imiona, dokładną datę i miejsce urodzenia, imiona rodziców, nazwisko panieńskie matki, bliższe okoliczności zaginięcia, daty i miejsca ostatniego bezpośredniego kontaktu (ostatni znany, dokładny adres), stopień pokrewieństwa, a w przypadku osób obcych - przyczyny poszukiwania.

Prowadzone przez Biuro poszukiwania są całkowicie bezpłatne. Co najważniejsze jednak - jak pokazuje przypadek pana Jerzego - działania te wcale nie są z góry skazane na niepowodzenie.