Idzie mój Pan

Pan jest blisko! – te słowa z Listu św. Pawła do Filipian najlepiej zdają wyrażać wszystkie emocje adwentowego oczekiwania na spotkanie z Chrystusem. A jest to zarówno radość z przyjścia na świat tak długo wyczekiwanego Zbawiciela – bo przecież to nie tylko przeżycie kolejnych, pięknych Świąt Bożego Narodzenia, ale Jego rzeczywista obecność pośród nas – jak i wypatrywanie z nadzieją Jego przyjścia u końca czasu.

Radość oczekiwania

Adwent, który zwiastuje początek nowego roku liturgicznego, przypomina, że nasz żywot jest naznaczony tymi dwoma oczekiwaniami na przyjście Pana. Zawieszeni pomiędzy dwoma postaciami Adwentu pielgrzymujemy po ziemi wpisani, poniekąd, w czas Kościoła, który trwać będzie tak długo, aż On znowu przyjdzie.

Wydaje się więc, że Kościół, jako wspólnota ludzi wierzących w Chrystusa – i Chrystusowi – jest z natury swej adwentowy. Wszystkie bowiem pokolenia chrześcijan – a także każdy z nas, z osobna – żyją w owym adwentowym napięciu, które rozciąga się pomiędzy tym, co już się dokonało, a przyszłością, ku której zmierzamy. Czyż Adwentem nie był już cały okres obowiązywania Starego Przymierza, kiedy oczekiwano nadejścia Zbawiciela? To właśnie dlatego w liturgii rozpoczynającego się okresu tak często przywoływane są zapowiedzi proroków, a zwłaszcza Izajasza, który dramatycznie wołał: „Obyś rozdarł niebiosa i zstąpił”.

I tak poszukiwanie Boga trwa po nasze czasy, poprzez wychodzenie naprzeciw Pana, który nieustannie przychodzi i jest już blisko, coraz bliżej. Byłoby więc nieporozumieniem przeżywać Adwent tylko jako wspomnienie przyszłości, bo jest on rzeczywistością naszych dni i teraźniejszością chrześcijańskiego życia.

Kiedyś był to czas postu

Kalendarz Rzymski określa dokładnie ów czas na 23 do 28 dni; obejmuje on zawsze cztery niedziele i rozciąga się pomiędzy nieszporami pierwszej niedzieli Adwentu a pierwszymi nieszporami Bożego Narodzenia.

Najstarsze ślady istnienia Adwentu jako czasu poprzedzającego Święto Objawienia (Epifanii) spotykamy w Galii i Hiszpanii w IV wieku. Był to okres naznaczony pokutą, postem, abstynencją małżeńską i zaniechaniem działań wojennych. Długo traktowano Adwent jako odpowiednik Wielkiego Postu, toteż trwał także czterdzieści dni, tj. już od 11 listopada, czyli wspomnienia św. Marcina. Stąd wzięła się nazwa „Quadragesima sancti Martini”. Na Wschodzie zaś Adwent zaczął się przyjmować od V w. i był okresem przygotowania katechumenów do Chrztu św.

Post towarzyszył Adwentowi przez długie wieki, przez wszystkie dni za wyjątkiem niedziel. Co więcej, w następnych wiekach – zwłaszcza w zakonach – istniała tendencja do wydłużania postu adwentowego. Zaczynał się on od 24 września, czyli od Poczęcia Jana Chrzciciela, a nawet od 14 września – Święta Podwyższenia Krzyża. Od pontyfikatu Grzegorza Wielkiego adwentowe praktyki pokutne zaczęły jednak zanikać i czas ten zaczął obejmować cztery niedziele radosnego przygotowania liturgicznego na przyjście Pana.

Jak Jutrzenka przed Słońcem

Adwentowi w Polsce towarzyszą od wieków Roraty – Msza wotywna odprawiana o brzasku dnia, rozpoczynająca się od słów proroka Izajasza: „Rorate caeli, desuper, et nubes pluant iustum”, to znaczy „Niebiosa spuśćcie Sprawiedliwego jak rosę”. Jak przed światłem dziennym pojawia się na niebie jutrzenka, tak Maryja – Jutrzenka – poprzedza Chrystusa, Słońce Sprawiedliwości. I właśnie dlatego symbolicznym wyobrażeniem Najświętszej Panny jest zapalona świeca roratnia. Roraty odprawiane były najpierw przez papieży w rzymskiej Bazylice Santa Maria Maggiore, a ich początki w Polsce sięgają XIII w.

Zaczynają się jeszcze przed świtaniem, bo ciemności symbolizują człowieka pogrążonego w mrokach grzechu, a obecność o tak wczesnej porze w świątyni wyraża naszą czujność w oczekiwaniu na przyjście Zbawiciela. Jak owe biblijne panny mądre z zapalonymi lampkami oliwnymi wypatrywały nadchodzącego Oblubieńca, tak i my przy blasku świecy roratniej i rozświetlonych lampionach oczekujemy na Jego przyjście.

A jeśli to ostatni Adwent...?

Na stołach pojawiły się już pierwsze wieńce adwentowe, na których w każdą kolejną niedzielę zapalane będą kolejne świeczki. A dzieci przygotowują już lampiony, które oświecą im drogę, kiedy w ciemnościach będą podążać do kościoła na Roraty. A dla nas wszystkich rozpoczyna się czas przebudzenia duchowego, rekolekcji, jednania się z Bogiem w sakramencie pokuty, postanowień i pracy nad sobą, a także powrotu do stanu łaski. Bo to przecież okres prostowania dróg Panu, który niebawem ma przyjść!

Od tego, w jaki sposób wykorzystamy czas adwentowego oczekiwania, zależy to, w jaki sposób przeżyjemy później same święta. Może warto przypomnieć stare porzekadło: „Roraty – skorzystaj, może to ostatni Twój Adwent na ziemi...?”