Za radą Syracha

Życie kształtuje człowieka jak dłuto rzeźbiarza kształtuje tworzywo. Czy tylko samo życie rzeźbi człowieka? i czy samo dłuto nadaje formę posągom? Za jednym i za drugim stoi, kierująca przeżyciami i biegiem zdarzeń, Boża Mądrość. Dwojakim sposobem wykonuje ona swe rzeźbiarskie dzieło: aranżując przeżycia formowanego i posługując się mądrością innych.

Wiedza zdobywana osobiście

Przeżycia osobiste - z perspektywy czasu - to rodzaj wiedzy, którą się osiąga w oparciu o napotkane sytuacje, doznania i stany fizyczne, psychiczne i duchowe. Jedne z nich są radosne i przyjemne, inne gorzkie i smutne. Nie brak przejść i przeżyć stresujących i miażdżących, inne wprawiają w euforię lub furię, w lęk, przerażenie; inne napawają otuchą, optymizmem i nadzieją, a jeszcze inne powodują stan rezygnacji, apatii, bierności, zniechęcenia. Nie można zapomnieć i o tym, co przynosi człowiekowi powód do dumy i rozwija jego poczucie władzy i znaczenia, albo winy, grzechu, porażki, przegranej, a także to, co rozwija w nim wytrwałość, determinację, systematyczność, pracowitość. Nie sposób wyliczyć wszystkiego, co w ciągu życia przepłynie przez serce człowieka, przez jego świadomość i podświadomość. Można wszakże jedno stwierdzić: że kto pozwala się kierować Mądrości, o której tak obszernie mówi Biblia w księgach dydaktycznych, ten będzie rozumiał wszystkie te sytuacje, stany, przeżycia i próby jako środki wychowawcze i których jedynym celem jest formacja człowieka dojrzałego, zdolnego podjąć odpowiedzialnie zadania zawarte w "pakiecie" powołania. Zestaw tych przeżyć stanie się bogactwem, z którego z czasem skorzystają młodsi. Nie ma niczego, co nas w życiu spotyka, a co nie miałoby na celu służyć naszemu dobru, a zatem i naszej ludzkiej doskonałości. Czy będziemy umieli z tego robić właściwy użytek, jest istotnym pytaniem. Z pomocą spieszy nam doświadczenie innych.

Wiedza zdobyta przez innych

Doświadczenie, mądrość innych, to właśnie drugi sposób, który służy rzeźbieniu osobowości człowieka, jego charakteru i duchowej sylwetki (posługujemy się tu tylko pozytywnym zespołem doświadczeń innych ludzi, gdyż o negatywnym nie miejsce nam tu mówić). Przekazywane bezpośrednio, ustnie, czy też pośrednio, w formie zwierzeń, wyznań, wspomnień pozostawionych na piśmie, pełnią błogosławioną rolę świadectwa, że najbardziej perspektywicznie rentowne są takie zachowania, które ukazują człowieczeństwo. Czasem sprawdzone w sytuacjach wymagających heroizmu, aby nie zdradzić siebie, swego sumienia i wartości najwyższych. W chrześcijaństwie takimi ludźmi są w pierwszym rzędzie święci - ludzie, którzy doszli do doskonałości dzięki wrażliwości na to, co wyższe, nadprzyrodzone oraz dzięki determinacji i wierności w postanowieniach. Przykład takich ludzi uczy młodych, jak stawać się człowiekiem; jest też potwierdzeniem zasady, że człowiek może się rozwijać harmonijnie jedynie w oparciu o Mądrość odwieczną, i w nadziei, że zawsze można - i jest sens - rozpocząć pracę nad sobą. Wszczepiona nam zdolność do naśladowania (w dziecku ta zdolność najbardziej się ujawnia) jest wielką pomocą w dążeniu do zdobywania sprawności, które w życiu innych "zdały egzamin". Warto iść za radą Syracha: "Jeśli ujrzysz kogoś mądrego, już od wczesnego rana idź do niego, a stopa twoja niech ściera progi drzwi jego!" (Syr 6, 36).

Dla dobra swojego

Własne przeżycia, jak i doświadczenie innych mogą być pomocne w pracy nad sobą, czyli w samowychowaniu tylko przy spełnieniu się pewnych podstawowych warunków. Własne przeżycia o tyle będą miały jakąś wartość, o ile będzie im towarzyszyć choćby minimalna refleksja nad własną przeszłością, to znaczy, jeśli będzie w stanie kojarzyć przeżycia i ich okoliczności, i będzie miał dość determinacji woli, by odnosić je do wspomnianego princypium: że życiem ludzkim kieruje Boża Mądrość, stąd nie ma przypadku i nie ma sytuacji niecelowych. Z kolei doświadczenie innych okaże się owocne wtedy, kiedy mającemu okazję nauczyć się czegoś od innych, będzie towarzyszyć pokora i zaufanie do nich. Człowiek zarozumiały i zadufany w sobie jest jak hermetycznie zamknięte naczynie, można go nazwać językiem filozofów: "monadą z zamkniętymi oknami i drzwiami".

Kończąc to rozważanie poświęcone pracy nad samowychowaniem, można powiedzieć: wprawdzie człowiek rodzi się jako istota ludzka, to jednak nie rozwinie się w pełni jako człowiek, jeśli w swojej pracy nad sobą nie będzie korzystał i z własnej przeszłości, i z mądrości innych, którymi to narzędziami posługuje się Bóg-Wychowawca człowieka.