Kompromis w czasach zarazy

To może nas oburzać. Paweł Stachowiak przekonuje jednak, że to nie zdrada, ale dowód na to, że ocena „niezłomnych” tuż po wojnie nie była jednoznaczna. Byli wśród nich ci, którzy z godnością oddawali życie za niepodległą ojczyznę, ale też i tacy, którym tej godności zabrakło i zdolni byli do wyjątkowego okrucieństwa. Przede wszystkim jednak w latach powojennych Kardynał obawiał się rozwoju nienawiści. Było dla niego jasne, że zła nie da się zwyciężać złem.
Oczywiście nie znamy wielu szczegółów z tamtego czasu, aby w tej sprawie wyrokować. Mamy jednak dużą dokumentację i relacje świadków, którzy potwierdzają, że Prymas szukał rozwiązań pokojowych i możliwie największego dobra w relacjach z nową władzą. W tym sensie był człowiekiem kompromisu. Wiedział też, że każdy kompromis ma swoje granice, których przekroczyć nie wolno, co wyraził późniejszym non possumus i zapłacił więzieniem.
Publikacja tego artykułu jest nam dzisiaj bardzo potrzebna. Nie można bowiem rościć sobie prawa do pośpiesznej, a więc powierzchownej, oceny postaw ludzi żyjących w tamtych czasach. A jeśli ktoś rzeczywiście dopuścił się zła, należy je udowodnić. Określanie wszystkich, którzy wtedy szukali kompromisu, jako zdrajców mogłoby przecież skończyć się tym, że w ich szeregi postawilibyśmy, co byłoby krokiem haniebnym, kard. Wyszyńskiego.
Ten tekst jest potrzebny także z powodu prawdy, o którą dzisiaj tak zabiegamy. Bo tylko prawda wyzwala. Czymś zupełnie innym jest półprawda, która upraszcza ocenę najnowszej historii, dzieląc cały naród na lepszych i gorszych Polaków.
I jest też powód trzeci, najważniejszy. Gdyby nie postawa kard. Wyszyńskiego, Kościół w Polsce nie wyszedłby z PRL-u tak silny. I nie tylko dlatego, że Kardynał był człowiekiem kompromisu, ale że pozostał wierny Ewangelii, która uczy, aby zło dobrem zwyciężać. Może tego powinniśmy się dzisiaj od Prymasa uczyć najbardziej.