Dumni z tradycji patrzą w przyszłość

UJ – ten skrót kojarzymy ze słowami: „najstarsza”, „prestiżowa”. To najstarsza uczelnia w Polsce. W tym roku obchodzi 650-lecie, które hucznie świętuje. Bogaty w inicjatywy jest szczególnie maj.

Bezpowrotnie Uniwersytet Krakowski kojarzyć się będzie z Kazimierzem Wielkim i datą 12 maja 1364 r., gdy  został ufundowany przez króla. Właśnie 12 maja, w samo południe i w dniu 650. rocznicy wystawienia przez Kazimierza Wielkiego dokumentu fundacyjnego dla Studium Generale w Krakowie, przy wejściu do Collegium Novum UJ – siedziby władz Uniwersyetu Jagiellońskiego, uroczyście odsłonięto tablicę poświęconą pamięci założyciela.

Złoty XV wiek

A jak to było kilka wieków temu, gdy powstała najstarsza polska uczelnia? Wydziały Sztuk Wyzwolonych, Medycyny i Prawa to pierwsze wydziały funkcjonujące przy Studium Generale (tak nazywano uczelnię). Ponownie ufundowana przez króla Władysława Jagiełłę 26 lipca 1400 r. Wydział Teologiczny funkcjonował od 1397 r. Dzięki uniwersytetowi Kraków stał się najważniejszym ośrodkiem edukacyjnym w Polsce i jednym z ważnych w Europie. Wyjątkowy był wiek XV w dziejach uczelni. Wtedy to przyjeżdżali tu żacy z całej Europy – Rusini, Litwini, Węgrzy, Niemcy, Czesi, Szwajcarzy, Anglicy, Niderlandczycy, Francuzi, Włosi, Hiszpanie, a nawet Tatarzy. Ważnymi naukami były prawo, matematyka i astronomia. To z uniwersytetu „wyrośli” sławni prawnicy Stanisław ze Skarbimierza i Paweł Włodkowic. Kolejną datą, którą warto pamiętać, wspominając jubileusz, to rok 1491. W tym roku Mikołaj Kopernik zapisał się na studia.

Wychowawca sławnych Polaków

Jak w każdej instytucji przyszedł też kryzys. Wiek później zmniejszył się napływ studentów, bo powstały nowe uczelnie. To także trudny wiek reformacji i podziałów religijnych. Mimo to kolejne sławy wpisały się w historię uniwersytetu – Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Stanisław Hozjusz, Marcin Kromer. Do grona polskich sław dołączył wiek później między inymi. Jan III Sobieski. W 1655 r. rozwiązano uczelnię, gdyż nie chciano jej podporządkować królowi szwedzkiemu.

Kołłątaj i reforma

Gdy w 1773 r. powstała Komisja Edukacji Narodowej zmienił się system kształcenia w Polsce. Do Krakowa przybył Hugo Kołłątaj, aby zreformować uczelnię. Ruszyły zmiany, które określono „reformą kołłątajowską (1777–1786) – zlikwidowano cztery wydziały, powołując w ich miejsce dwa kolegia: Moralne (teologia, prawo i literatura) oraz Fizyczne (matematyka, fizyka i medycyna).  Językiem wykładowym stał się język polski (wyjątek stanowiła teologia). Przybyli do Krakowa wielcy uczeni – m.in. Jan Śniadecki (matematyk i astronom). Rozpoczęła się budowa Kolegium Fizycznego (Collegium Phisicum), obserwatorium astronomicznego, ogrodu botanicznego i kliniki uniwersyteckiej.

Czasy autonomii i… kobiet

Czasy uczelni jako Szkoły Głównej Krakowskiej związane są z przejściem pod zabór austriacki. Doszło do połączenia z Uniwersytetem Lwowskim. Nastąpiła germanizacja. Ale po kongresie wiedeńskim w 1815 r. i utworzeniu Wolnego Miasta Kraków uczelnia znów stała się ważnym źródłem polskości. Co ciekawe, dopiero od roku 1817 uczelnia nosi dzisiejszą nazwę: Uniwersytet Jagielloński. Czasy autonomii galicyjskiej dobrze wpłynęły na rozwój uniwersytetu. Przyjeżdżali tu studenci z zaboru pruskiego i rosyjskiego Powstało nowe kolegium główne (Collegium Novum). To czasy takich uczonych jak Józef Szujski, Michał Bobrzyński (twórcy tzw. krakowskiej szkoły historycznej), w historii literatury – Stanisław Tarnowski, w lingwistyce – Jan Baudouin de Courtenay, w chemii – Karol Olszewski, w fizyce – Zygmunt Wróblewski i Marian Smoluchowski. W roku 1897 w uniwersytecie pojawiły się pierwsze kobiety – studentki.

Czasy międzywojenne i wojenne

Od 1918 r. na krakowskiej uczelni studiowało ponad 4 tys. osób. Wtedy to wzniesiono Bibliotekę Jagiellońską (1939 r.), powołano Wydział Rolniczy. Z czasem II wojny światowej łączy się tragiczne wydarzenie zwane Sonderaktion Krakau, gdy 6 listopada 1939 r. okupanci podstępnie zgromadzili w Collegium Novum, aresztowali i uwięzili w obozach koncentracyjnych blisko 180 uczonych i pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wielu z nich zamordowano lub zginęło z wycieńczenia. Z okresem II wojny związane jest także tajne nauczanie, w którym uczestniczył Karol Wojtyła.

Ku współczesności

Po wojnie na pierwszy rok akademicki wpisało się ponad 5 tys. studentów.  Zlikwidowano w czasach komunistycznych wydziały: Teologiczny, Rolniczy i Medyczny. Z powodów politycznych na uniwersytecie przestali pracować wybitni profesorowie, m.in. Roman Ingarden. Dopiero w 1989 r. UJ na powrót uzyskuje autonomię. Cztery lata później znów przy uczelni działa Collegium Medicum. Znakiem czasów jest powstający w Krakowie tzw. Trzeci Kampus.

Znamienne, że dzień po odsłonięciu pamiątkowej tablicy ku czci króla Kazimierza Wielkiego nastąpiło uroczyste otwarcie Małopolskiego Centrum Biotechnologii. Jak podkreślał bowiem obecny rektor uczelni prof. Wojciech Nowak hasło zobowiązuje: „Dumni z tradycji – patrzymy w przyszłość”.