Rok mistrza Jana

Program obchodów Roku Jana Matejki w Muzeum Narodowym w Krakowie jest bardzo bogaty. Nie zabraknie wystaw, koncertów, wykładów, warsztatów ukazujących mniej znane oblicze artysty, studenta, a potem dyrektora Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Wśród kulturalnych wydarzeń warto odnotować cykl, który może budzić niemałe zdziwienie: „Muzykowanie u Matejków”. Nie wszyscy bowiem wiedzą, że ojciec malarza, Franciszek Ksawery, był nauczycielem muzyki. Jan, choć od najmłodszych lat zdradzał niepospolite wprost zdolności plastyczne, z uwagi na ojca, nie mógł nie grać na fortepianie, przyjaźnił się też z muzykami i kompozytorami, m.in. z uczennicą samego Fryderyka Chopina, księżną Marceliną Czartoryską. Po rodzinie Matejków pozostały nuty, znajdujące się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Cykl spotkań muzycznych wiążących się z jego rodziną, przyjaciółmi oraz środowiskiem artystycznym XIX-wiecznego Krakowa, składających się z wykładów i koncertów w wykonaniu uczniów i pedagogów Szkoły Muzycznej I stopnia w Dobczycach, będzie odbywał się raz na kwartał w oddziale muzeum, Domu Jana Matejki przy ul. Floriańskiej. 20 marca będzie można posłuchać pieśni, psalmów i utworów barokowych

Wielkopostna  zaduma  strunami i smyczkiem w wykonaniu chóru „Vox Coelestis” i pedagogów szkoły muzycznej, 8 maja zabrzmią utwory z muzycznej spuścizny rodziny Matejków W rytm tańców narodowych. 25 września odbędzie się koncert zespołów kameralnych szkoły Uczniowie –  Franciszkowi  Matejce, nauczycielowi muzyki, a 6 listopada będzie można posłuchać pieśni patriotycznych ze zbiorów Franciszka Matejki.

 

Jan Matejko, urodzony 24 czerwca 1838 r. w Krakowie w czasie zrywów niepodległościowych, duchem patriotycznym przesiąknął już w domu rodzinnym. Zresztą służbę na rzecz kraju uważał, podobnie jak Henryk Sienkiewicz, za swoją misję. Matejko był przejęty ideą umacniania ducha narodowego w warunkach niewoli. Dofinansowywał miasto, biednych i kulturę, pokazując swoje obrazy za darmo lub przekazując je państwu. Sam traktował je jako głos w polemice dotyczącej przeszłości i przyszłości kraju, a nie wyraz ideologii. Gruntownie przygotowywał się do ich tworzenia, studiując relikty kultury materialnej czasów, do których obraz miał się odnosić. Warto zwrócić uwagę na jego zamiłowanie do precyzyjnego odtwarzania dawnych strojów, elementów architektury wnętrz, rozmaitych sprzętów i akcesoriów. Matejko kupował cenne przedmioty i zabytkowe sprzęty, by służyły mu jako modele do obrazów. Sam tworzył też studia kostiumu, draperii i rzemiosła artystycznego. W jego kolekcji, zapoczątkowanej w latach 50. XIX w., znajdują się zabytkowe ubiory, jak tkaniny z jedwabiu, atłasu, adamaszku i aksamitu, ciężkie tkaniny przetykane złotem, przywożone z Włoch, nie brakuje też ubiorów świeckich: od sukien noszonych zgodnie z ówczesną europejską modą, po stroje z terenów Rosji, Turcji czy dzisiejszej Albanii. W jego kolekcji są też paramenty liturgiczne – jedną z najważniejszych jest renesansowa dalmatyka z aksamitnego brokatu przetykana złotymi nićmi, wykorzystana w Hołdzie pruskim i Bitwie pod Grunwaldem. Wszystkie te zbiory można obejrzeć do 17 lutego na wystawie „Wielka rekwizytornia artysty” w Domu Jana Matejki w Krakowie. Jej swoistą kontynuacją będzie prezentowana wiosną ekspozycja „Zbiory kolekcjonerskie JanaMatejki”, podczas której będzie można obejrzeć m.in.: pasy, torebki, kapelusze czy buty. Jesienią z kolei odbędzie się wernisaż prac uczniów i uczennic artysty, bo chociaż do krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych mogli uczęszczać tylko mężczyźni, Matejko prowadził kursy malarstwa dla kobiet w Szkole Baranieckiego.

 

22 i 23 czerwca Muzeum Narodowe będzie świętować „Imieniny mistrza Jana”. Podczas weekendu w Domu Matejki odbędą się specjalne prezentacje i warsztaty. W rocznicę urodzin artysty w bazylice Mariackiej, dla której stworzył polichromię, będzie można posłuchać koncertu z udziałem chóru Organum i znanej śpiewaczki operowej Elżbiety Towarnickiej. Utwory muzyczne będą miały odniesienie do obrazów Matejki. Z kolei w przeddzień rocznicy śmierci artysty, 30 października, w bazylice odbędzie się Msza św. w intencji malarza w identycznej oprawie muzycznej jak 120 lat temu. W trakcie Mszy św. odczytany zostanie fragment wygłoszonej wówczas mowy żałobnej.Przez cały rok będzie też trwał cykl spotkań w rodzinnym domu Matejków, cieszący się dużym zainteresowaniem już od kilkunastu lat, poruszający zagadnienia związane z twórczością i życiem artysty i nawiązujący do zbiorów. Warto przypomnieć, że Dom Jana Matejki jest najstarszym muzeum biograficznym w Polsce. Został otwarty dla zwiedzających już w 1896 r., a osiem lat później stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie.Jan Matejko, ten znakomity realista, wrażliwy na prawdziwość szczegółu, mistrz w komponowaniu tłumnych, wielopostaciowych scen, często rozwiniętych panoramicznie, rozgrywających się w pozbawionej głębi przestrzeni pierwszego planu, a przede wszystkim charakterystyki psychologicznej przedstawianych postaci, choć krytykowany za swobodne podejście do historii, nadal uchodzi za twórcę kształtującego wyobrażenia Polaków o odległych wydarzeniach historycznych. To właśnie przed jego Bitwą pod Grunwaldem Henryk Sienkiewicz czytał 27 kwietnia 1900 r. ostatni rozdział Krzyżaków.