Logo Przewdonik Katolicki

Polska muzyka w XVIII wieku

Natalia Budzyńska
Fot.

Osiemnastowieczne życie muzyczne w Polsce koncentrowało się przede wszystkim w kościołach. O znaczeniu zespołów funkcjonujących przy ośrodkach kościelnych opowiada wystawa w poznańskim Muzeum Narodowym W służbie sacrum… Z kultury muzycznej Jasnej Góry i Poznania w XVIII wieku.

Osiemnastowieczne życie muzyczne w Polsce koncentrowało się przede wszystkim w kościołach. O znaczeniu zespołów funkcjonujących przy ośrodkach kościelnych opowiada wystawa w poznańskim Muzeum Narodowym W służbie sacrum… Z kultury muzycznej Jasnej Góry i Poznania w XVIII wieku.

 

Ekspozycja, którą można oglądać w Poznaniu do 10 marca, a od 1 maja na Jasnej Górze, stanowi zaprzeczenie rozpowszechnionego poglądu, że muzyka polska ma swój początek w XIX wieku. Rzeczywiście osiemnastowieczna Polska Sasów i Stanisława Augusta rozbrzmiewała muzyką kompozytorów francuskich, włoskich i niemieckich. Na dworach królewskich i magnackich preferowano muzykę obcą. Polscy kompozytorzy znaleźli za to opiekę w kręgach kościelnych. Istniało wiele zespołów muzycznych o wyjątkowym poziomie wykonawczym, które grały przy kościołach parafialnych, kolegiatach, klasztorach. Muzycy tych kapel byli edukowani i utrzymywani przez kościół i władze miejskie, a o ich poziomie świadczą rękopisy nutowe wykonywanych utworów oraz instrumenty, które zachowały się do dziś. Wystawa w Muzeum Narodowym w Poznaniu przygotowana przez jego oddział, Muzeum Instrumentów Muzycznych, oraz  Archiwum OO. Paulinów na Jasnej Górze, prezentuje barokowe instrumentarium na przykładzie dwóch wybitnych zespołów muzycznych tego czasu – kapeli klasztoru OO. Paulinów na Jasnej Górze oraz poznańskiej kapeli Kościoła św. Marii Magdaleny.


Kapela jasnogórska

Patryk Frankowski, jeden z kuratorów poznańskiej wystawy, mówi, że utworami granymi na Jasnej Górze i w poznańskim kościele św. Marii Magdaleny, mógłby się szczycić dwór wiedeński. Te utwory wciąż są trudne do wykonania i świadczą o niezwykłej biegłości ówczesnych wykonawców. W kapelach klasztornych i kościelnych dbano o edukację, kupowano znakomite instrumenty i zapewnianio muzykom godziwy byt. Kapela jasnogórska należała do najważniejszych w Polsce. Od kilku lat prowadzone są przez muzykologów dokładne badania nad jej instrumentarium, które przetrwało do dziś oraz nad twórczością kompozytorów pracujących na Jasnej Górze. Zespół klasztorny występował niemal nieprzerwanie do 1914 roku. Zapomniani kompozytorzy przewracani są pamięci, nagrywane sa płyty i wykonywane na żywo ich utwory. Dzięki działalności takich zespołów w XVIII wieku można wręcz mówić o dynamicznym rozwoju kultury muzycznej w społeczeństwie. Po okresie wojen polsko-szwedzkich klasztor pauliński stał się miejscem, gdzie spotykały się różne prądy kulturalne, wpływy i kierunki. Działająca tam kapela wokalno-insytrumentalna była otoczona szczególną troską władz zakonnych, a w jej skład wchodzili zarówno zakonnicy, jak i muzycy świeccy (do XVIII wieku dyrygentami byli wyłącznie zakonnicy). Oczywiście podstawową rolą kapeli była posługa liturgiczna. Okres jej świetności przypada na XVIII wiek. Autorami wykonywanych kompozycji byli kompozytorzy miejscowi, członkowie kapeli paulinów. Na wystawę do Poznania przyjechały instrumenty muzyczne ze zbiorów jasnogórskiej kapeli. Są to instrumenty najbardziej cenione w kolekcji, na których wykonywano muzykę nawet 300 lat temu. To nie pierwsza wizyta tych instrumentów w Poznaniu. Kilka lat temu konserwatorzy z poznańskiego Muzeum Narodowego zajmowali się jasnogórskimi instrumentami. „To konserwacja instrumentów znakomitej kapeli, która grała na chwałę Boga, na chwałę Matki Najświętszej, towarzyszyła sprawowanym liturgiom w sanktuarium, grała na powitanie pielgrzymów” – podkreślał wówczas o. Nikodem Kilar, prezes Stowarzyszenia Kapela Jasnogórska i krajowy duszpasterz muzyków kościelnych. Podkreślił, że ta kolekcja ma olbrzymie znaczenie dla polskiej kultury muzycznej. Przy okazji konserwacji prowadzono prace dokumentacyjne, nad którymi czuwała dr Alina Mądry z muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu i Katedry Muzykologii UAM, kuratorka obecnej wystawy. Okazało się, że instrumenty jasnogórskie to dzieła najlepszych budowniczych w Europie. Prezentowane w nowoczesny sposób na wystawie W służbie sacrum ukazują swoje piękno.


Kapela farna

Poznańska kapela farna nie mogła zostać tak autentycznie przedstawiona, a to dlatego, że nie zachowały się oryginalne instrumenty, na których grali poznańscy muzycy. Przetrwał na szczęście spis „inwentarza kościelnego” i dzięki niemu można było instrumentarium odtworzyć z eksponatów Muzeum Instrumentów Muzycznych. Historia kapeli Kościoła św. Marii Magdaleny nie jest dobrze znana, istnieją jedynie rękopisy i druki muzyczne, które stanowiły jej repertuar. Archiwalia pochodzące z Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu pokazują, że kapela farna miała ogromne znaczenie dla miejskiej kultury muzycznej tego okresu. Najwcześniejsze rękopisy utworów, które stanowiły repertuar kapeli pochodzą z lat 60-tych XVIII wieku. Członkowie zespołu grali na organach, pozytywie, skrzypcach, wioli, trąbkach, waltorni i kotłach. Według Statutu Bractwa Muzycznego przy kościele św. Marii Magdaleny w kapeli grało 12 muzyków. Statut określał ich obowiązki, zestaw uroczystości sakralnych i świeckich, w których mieli uczestniczyć oraz cennik usług. Zespół istniał ponad 100 lat, prawdopodobnie przestał istnieć w 1773 roku, kiedy pożar zniszczył całkowicie swiątynię. Poznańskie rękopisy są obiektem badań i analiz muzykologów.

Wystawa w Muzeum Narodowym w Poznaniu potrwa do połowy marca, a następnie od 1 maja do 31 sierpnia udostępniona zostanie w klasztorze OO. Paulinów na Jasnej Górze.

 

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki