Logo Przewdonik Katolicki

Muzyka i sacrum

Małgorzata Szewczyk
Fot.

Wystawa prezentowana w Muzeum Narodowym w Poznaniu jest wyjątkowa. Potwierdzą to nie tylko miłośnicy muzyki dawnej, ale każdy, komu bliskie jest dziedzictwo polskiej kultury.

Ekspozycję ,,W służbie sacrum... Z kultury muzycznej Jasnej Góry i Poznania w XVIII wieku”warto odwiedzić, by zobaczyć unikatowe, oryginalne barokowe rękopisy muzyczne oraz instrumentarium dwóch znakomitych zespołów muzycznych tego czasu – kapeli klasztoru oo. Paulinów na Jasnej Górze oraz poznańskiej kapeli kościoła św. Marii Magdaleny. – Wystawa ukazuje piękno polskiej kultury muzycznej i jest materialnym dowodem na bogactwo historii i tradycji muzycznej Rzeczypospolitej – podkreśla dr Alina Mądry, kurator wystawy.
 
Poznańscy muzycy
W XVIII-wiecznej Polsce rządzonej przez Sasów oraz Stanisława Augusta Poniatowskiego preferowano kompozytorów francuskich, włoskich czy niemieckich. Nie oznacza to jednak, że nie rozwijała się lokalna twórczość muzyczna. Wspierali ją miejscy włodarze. – W kapelach klasztornych czy parafialnych nie tylko zatrudniano muzyków, ale i dbano o ich edukację, kupowano instrumentarium i zapewniano codzienną egzystencję – opowiada kurator wystawy. Miejscami, które sprzyjały polskiej twórczości lokalnej, w przeciwieństwie do dworu królewskiego czy dworów magnackich, były ośrodki kościelne. Typowym zespołem działającym przy parafii, a wspieranym przez władze miejskie, była poznańska kapela kościoła św. Marii Magdaleny. Na wystawie można obejrzeć kilka gwaszy autorstwa Karola Albertiego, ukazujących pozostałości po dawnej kolegiacie, mieszczącej się na dzisiejszym pl. Kolegiackim w Poznaniu. To właśnie przy tej świątyni, w II połowie XVII w., powstała kongregacja muzyków, która potem przekształciła się w kapelę farno-miejską.
Bardzo cennym dokumentem prezentowanym na ekspozycji jest statut tego zespołu, powołanego przez władze miejskie 16 listopada 1774 r. Z dokumentu przechowywanego w Archiwum Państwowym w Poznaniu wynika, że zespół składał się z dwunastu członków i że podlegał jurysdykcji kościelnej i miejskiej. Miał swoją siedzibę w kościele pojezuickim (dzisiejsza fara). Muzycy wykonywali utwory kompozytorów polskich, w tym Wojciecha Dankowskiego, Józefa Zeidlera i Józefa Elsnera i zagranicznych, m.in. Wolfganga Amadeusza Mozarta czy Józefa Haydna. Jak podkreśla dr Mądry, na podstawie rękopisów z lat 70. XVIII w. udało się odtworzyć nazwiska muzyków kapeli farno-miejskiej.
Na wystawie w Muzeum Narodowym można obejrzeć rękopisy muzyczne, które stanowiły jej repertuar i zachowały się do naszych czasów. Najstarsze pochodzą z lat 60. XVIII w., niestety nie przetrwały instrumenty, którymi posługiwał się poznański zespół. Zostały one odtworzone na podstawie kolekcji Muzeum Instrumentów Muzycznych.
  
Kapela jasnogórska
O tym, że Jasna Góra jest skarbnicą dziedzictwa i kultury polskiego narodu, nie trzeba nikogo przekonywać. Nie każdy jednak wie, że w zbiorach jasnogórskich przechowywane są niezwykle cenne instrumenty i dokumenty potwierdzające fakt, że był to najbardziej znaczący ośrodek kultury muzycznej Rzeczypospolitej. Jasnogórska kapela działająca od końca XVI w. przez ponad trzy stulecia należała do największych i najwybitniejszych w kraju. W szczytowym okresie swej działalności liczyła aż 39 muzyków, którzy należeli do trzech zespołów. Głównym zadaniem kapeli było granie podczas nabożeństw liturgicznych. Muzycy witali także ważne osobistości i pielgrzymów przybywających do sanktuarium.
Klasztor oo. Paulinów był też ważnym ośrodkiem edukacyjnym, gdzie mogli kształcić się zdolni młodzi muzycy.
Niezwykle rzadko zdarza się, by po kapeli klasztornej zachowało się tak wiele materialnych świadectw działalności, jak w przypadku zespołu jasnogórskiego. Oprócz bogatej kolekcji rękopisów i druków muzycznych, zawierających ok. 3 tys. kompozycji, ksiąg archiwalnych dotyczących funkcjonowania zespołu, zachował się również zbiór ok. 120 instrumentów z okresu od II połowy XVII w. do 1914 r.
Na ekspozycji zaprezentowano instrumenty niezwykle cenne, bo te, które rzeczywiście były używane przez muzyków kapeli jasnogórskiej. – Podstawową obsadę instrumentalną w kompozycjach jasnogórskich stanowiło tzw. Kirchentrio, w którego skład wchodziły pierwsze i drugie skrzypce oraz grupa basso continuo – opowiada Patryk Frankowski. Kurator wystawy wyjaśnia, że grupa basso continuo mogła składać się z organów (na wystawie reprezentowane przez pozytyw szkatulny), kontrabasu, wiolonczeli oraz fagotu. W zależności od potrzeb, ale także od tego, w jaki sposób rozwijało się instrumentarium, rozszerzano strukturę kapeli o inne instrumenty. Trąbki naturalne były w XVIII w. nieodłącznym instrumentem w kapeli. Pełniły także inną ważną funkcję: grano na nich fanfary podczas odsłaniania Cudownego Obrazu Matki Boskiej oraz wykonywano tzw. ganki – pieśni i hymny rozbrzmiewające z wieży bazyliki jasnogórskiej.
Wśród prezentowanych instrumentów najcenniejsze są wykonane przez polskich mistrzów, m.in. rodziny Grobliczów i Dankwartów. Oprócz instrumentów zwiedzający wystawę obejrzą też rękopisy muzyczne zachowane w Archiwum oo. Paulinów na Jasnej Górze.
Warto odwiedzić Muzeum Narodowe w Poznaniu, by przekonać się, że dzięki ośrodkom kościelnym mogła rozwijać się polska kultura muzyczna, z której do dzisiaj możemy być dumni. 
Ekspozycja współorganizowana przez klasztor oo. Paulinów na Jasnej Górze i Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu będzie czynna do 10 marca w Muzeum Narodowym, a od 1 maja do 31 sierpnia zostanie  zaprezentowana na Jasnej Górze.
 
 

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki