Katechezy katedralne ? ks. Andrzej Grzelak. Święci dla nas, my dla świętych - czyli tajemnica świętych obcowania

Kult świętych zrodził się na samym początku istnienia Kościoła – już w połowie II wieku znani są święci męczennicy.

Pierwszym takim męczennikiem, któremu własna wspólnota oddawała kultyczną cześć, był Polikarp, biskup Smyrny, spalony na stosie w 156 roku, za panowania Marka Aureliusza.

Wierność i jedność

U podstaw chrześcijańskiego kultu męczenników tkwił odziedziczony po judaizmie wielki szacunek dla człowieka sprawiedliwego. Chrześcijański kult świętych oznaczał jednak coś więcej niż tylko uczczenie wzorowych chrześcijan z przeszłości – chodziło w nim o dostrzeżenie w życiu świętego obecności samego Boga, obecności, która w tym właśnie życiu wydała niezwykłe owoce. Chrześcijański święty to ktoś, kto jest w sposób szczególny zjednoczony z Chrystusem, kto współpośredniczy w uwielbieniu Boga i w uzyskiwaniu od Niego błogosławieństw. Sama świętość nie jest więc rozumiana wyłącznie jako wierność Chrystusowi, ale przede wszystkim jako zjednoczenie z Chrystusem, jako uczestnictwo w życiu Bożym.

Przez nich, nie za nich

Najstarsza forma kultu męczenników związana była ściśle z miejscem ich pochówku. To właśnie przy grobach obchodzono dies natale, czyli rocznicę narodzin świętych dla nieba. Początkowo czczono apostołów i Maryję oraz męczenników, ale po roku 313, kiedy ustały prześladowania, pojawiły się również inne kategorie świętych wyznawców: pasterze, mnisi, dziewice. Nigdy jednak praktykowana cześć świętych nie zaciemniała ani nie przesłaniała jedynego pośrednictwa Chrystusa, wręcz przeciwnie: ukazywała, że w tych właśnie ludziach łaska Boża wysłużona przez Jezusa Chrystusa okazała się bardzo owocna. To Bóg swoim zamieszkiwaniem w człowieku ukazuje swoją skuteczność, uzdalnia do wyznawania wiary aż do męczeństwa, do praktykowania heroicznych cnót oraz do bezinteresownego oddania się innym ludziom. Wnioski z tego wyciągał św. Augustyn, pisząc, że skoro łaska Boża okazuje taką skuteczność w życiu świętego, to nie można za niego się modlić tak, jak się modlimy za innych zmarłych grzeszników. Trzeba raczej świętym i ich wstawiennictwu powierzać nasze modlitwy przed Bogiem.

Istota świętości

Istota świętości najjaśniej ukazuje się w życiu Matki Chrystusa. Wybranie i obdarowanie Maryi, narodzenie się z Niej Przedwiecznego Słowa oraz Jej wywyższenie ponad aniołów są wielkimi dziełami Boga. Syn Boży z Maryi wziął swoje ludzkie ciało i w ten sposób uzdrowił, uświęcił i przebóstwił całą ludzką naturę. Stało się to możliwe dzięki wybraniu, ale też dzięki współpracy Maryi z Bogiem. To właśnie ta współpraca prowadzi Maryję do najpełniejszego zjednoczenia z Bogiem, do uczestnictwa w Jego życiu – do pełni świętości.

Udział świętych w życiu Bożym jest fundamentem ich niewypowiedzianego szczęścia. Jednak ci, którzy zjednoczeni są z Bogiem, nie są odłączeni od tych, którzy jeszcze żyją na ziemi. Przeciwnie, doświadczają oni ogromnego pragnienia, aby w swój hymn uwielbienia Boga włączyć innych ludzi i całe stworzenie – po to, by ich szczęście mogło stać się udziałem wszystkich. Świętym zależy na naszym szczęściu – tak właśnie objawia się wewnętrzna jedność Kościoła, zespalająca Kościół w niebie z Kościołem na ziemi.

Praktyka kanonizacji

W pierwszym tysiącleciu nie było jeszcze oficjalnych kanonizacji – o praktykowanym kulcie świętych świadczą jedynie zachowane homilie ojców Kościoła, kalendarze kościelne z obchodami roku liturgicznego i martyrologia.

Martyrologia to spisy świętych, czczonych w Kościołach lokalnych i zestawionych według dat ich śmierci. Najstarsze martyrologium powstało na terenie Galii w V w., ale dopiero na przełomie VI i VII w. pojawiły się tzw. martyrologia historyczne, które obok danych o imieniu oraz dacie śmierci męczennika uwzględniają również dane biograficzne o świętych. Szczególne znaczenie wśród nich posiada Martyrologium Romanum parvum, które stało się podstawą oficjalnego Martyrologium Rzymskiego, wydawanego przez Stolicę Apostolską.

Dążenie, aby przy aktach kanonizacji odwoływać się do autorytetu papieża pojawiło się w X w. Pierwsza taka oficjalna kanonizacja odbyła się w 993 r. i dotyczyła biskupa Augsburga, Ulricha. W 1171 r. papież Aleksander III zarządził, że zmarłego można wynieść do chwały tylko za zgodą Kościoła rzymskiego. Sobór Trydencki ustanowił natomiast, że kanonizacja może odbywać tylko za pośrednictwem rzymskiej Kongregacji Rytów, ustanowionej w 1588 r. W roku 1635 wprowadzono praktykę beatyfikacji, jako stopnia poprzedzającego kanonizację. Pierwszym beatyfikowanym był św. Franciszek Salezy w 1661 r.