Logo Przewdonik Katolicki

"Na tej OPOCE..." - 100 lat świątyni na bydgoskim Okolu

Magdalena Woźniak
Fot.

W pobliżu pięknych, niegdyś zielonych terenów, nad promenadą starego Kanału Bydgoskiego, u zbiegu ulic Kanałowej i Nowogrodzkiej położony jest kościół pw. św. Wojciecha. Kościół, który istnieje już 100 lat.

Bydgoska świątynia jest jedną z nielicznych, która w początkach istnienia była związana ze wspólnotą ewangelicką. Przed I wojną światową w mieście mieszkało ponad 10 tys. osób tego wyznania, które − tworząc gminy ewangelickie − dążyły również do budowania własnych świątyń.

Najpierw kaplica

Jedna z takich gmin powstała na Okolu, gromadząc wiernych z dzielnic Okole, Jachcice, Opławiec, Prądy, Pawłówek i Kruszyn. Dzięki ich staraniom rozpoczęto w roku 1888 budowę świątyni.

W pierwszych planach było wybudowanie niewielkiej, tymczasowej kaplicy, która mieściła się przy ulicy Kanałowej. Zaprojektował ją królewski inspektor budowlany Wichgraf, a budowa kosztowała prawie 2 tys. marek.  Ściany z drzewa pokryte były zaprawą cementową, zaś drewniany dach − papą. Całość wieńczyła drewniana wieża z dwoma dzwonami. Wnętrze mogło pomieścić ok. 600 osób. Nabożeństwa odbywały się w każdą niedzielę i święta. Jednakże z powodu napływu ludności niemieckiej i szybko rozrastającej się gminy ewangelicko-unijnej na Okolu należało utworzyć kościół, który byłby w stanie pomieścić wszystkich wiernych.

I tak w roku 1901 Rada Gminy Ewangelickiej wystąpiła z wnioskiem do władz kościelno-państwowych o uzyskanie pozwolenia na wybudowanie okazałej i godnej świątyni. Problemy, jakie napotykała społeczność, sprawiły, że termin rozpoczęcia budowy przeciągnął się w czasie. Jednakże dzięki zaangażowaniu i ofiarności ewangelików 13 maja 1912 r. rozpoczęto planowaną budowę, wylewając fundamenty pod świątynię. Miesiąc później dokonano uroczystego wmurowania kamienia węgielnego. Akt erekcyjny został w miedzianej puszcze wmurowany w fundamenty prezbiterium, w okolicy obecnie znajdującego się tabernakulum. Nad budową świątyni czuwała specjalna komisja, która miała za zadanie dbać o każdy szczegół nowo powstającego obiektu. Kierownictwo budowy spoczywało w rękach królewskiego budowniczego Rolhagena. Przejął je później rządowy kierownik budowy Pfitzner. Łączną kwotę obliczono na sumę 145 tys. marek.

Wieża na 42 metry

W roku 1913 wspólnota ewangelicka cieszyła się nowo wybudowaną świątynią w stylu neobarokowym, o układzie bazylikowym, założoną na planie krzyża łacińskiego. Przypomina o tym wykuty w kamieniu na prawym bocznym portalu wejściowym rok. Dominującą częścią budynku była charakterystyczna 42-metrowa wieża, która przylega do świątyni od strony północnej. Umieszczono w niej trzy dzwony dostarczone przez Bochumskie Zjednoczenie Górniczo-Hutnicze. Niestety, w czasie okupacji niemieckiej najmniejszy dzwon został skradziony. Wieżę zaopatrzono również w bijący zegar widoczny ze wszystkich stron świata, który funkcjonuje do dzisiaj.

Sama świątynia otrzymała wezwanie św. Jana Apostoła, o czym przypomina portal wejściowy, na którym umieszczona jest figura świętego. Kościół mógł pomieścić 900 osób siedzących w nawie głównej, jak również po obu stronach bocznych balkonów. Do wnętrza prowadziły, oprócz głównego wejścia, cztery boczne, z których dwa wiodą na chór i balkony, jedno do zakrystii, a czwarte do przybudówki. Obecnie używane jest tylko jedno z nich – przez zakrystię. Jak wynika z prywatnych zapisków mieszkańców Okola, wnętrze świątyni było drewniane, ozdobione artystyczną polichromią, co czyniło wrażenie przestronności. Ołtarz główny ozdobiony został rzeźbiarską ornamentyką, a w centrum widniał wielki drewniany krzyż − obecnie znajduje się on na bocznej ścianie. Głównym motywem prezbiterium jest piękny witraż ukazujący Jezusa w białej tunice i czerwonym płaszczu, z młodzieńcem ubranym w zielone szaty i niebieski płaszcz. Chrystus prawą rękę ma uniesioną ku górze, zaś lewą błogosławi klęczącego przed nim mężczyznę. U stóp postaci, w lewym rogu można dostrzec laskę i torbę – atrybuty pielgrzyma. Wiraż został ufundowany przez Katharine Zieme z Berlina. Twórcą tego dzieła był natomiast Franke z Naumburga. Po lewej stronie znajdowała się ciemna ambona ze złoconymi rzeźbami, zaś po prawej stronie była chrzcielnica. Wnętrze kościoła rozjaśniało światło dzienne, które wpadało przez sześć dużych okien, zdobionych szkłem ornamentowym. Ograny dla bydgoskiej świątyni zostały zbudowane przez firmę Paula Völknera, co kosztowało 10 tys. marek. Wykonano je w stylu neobarokowym, z trzema wieżyczkami i ozdobiono pięknymi, złoconymi motywami roślinnymi.  

Duch modlitwy

Uroczyste poświęcenie kościoła odbyło się 18 grudnia 1913 r. Było to wielkie historyczne wydarzenie, w którym uczestniczyła cała gmina ewangelicko-unijna, a także przedstawiciele duchowieństwa Kościoła: generalny superintendent Paul Blau, superintendent Brinkmann i August Saran oraz miejscowy pastor Adolf Kriele. W uroczystej procesji z kaplicy, która służyła wspólnocie przez 22 lata, do nowej świątyni wyruszyli przedstawiciele władz kościelnych i przedstawiciele gminy ewangelickiej. Pierwsze nabożeństwo odprawił superintendent Brinkmann, zaś Słowo Boże wygłosił tutejszy pastor.

W dokumentach archiwalnych widnieją zapiski dotyczące kilkukrotnego włamania i zbeszczeszczania świątyni ewangelickiej. W roku 1933 znani w Bydgoszczy wandale włamali się i dokonali profanacji. Zostali złapani i stanęli przed sądem. Dwa lata później miały miejsce kolejne dwa włamania i znieważenie domu Bożego.

W okresie międzywojennym ludność pochodzenia niemieckiego opuszczała miasto, co miało wpływ także na wspólnotę ewangelicką na Okolu. Garstka wiernych gromadziła się na nabożeństwach, które odbywały się co drugą niedzielę. W okresie II wojny światowej, mimo że można było dostrzec ponowny napływ ludności niemieckiej do miasta, nie zmieniła się wielkość wspólnoty wyznaniowej. Znaczna część Niemców deklarujących swą wiarę w Boga nie przyznawała się do żadnego wyznania chrześcijańskiego. W styczniu 1945 r. ludność niemiecka opuściła ostatecznie miasto, a gmina ewangelicko-unijna przestała istnieć, pozostawiając świątynię.

Już 2 lutego 1945 r. Komitet Obywatelski miasta Bydgoszczy wydał zezwolenie na przejęcie świątyń ewangelickich. Mieszkańcy Okola pod kierownictwem ks. radcy Mieczysława Skoniecznego, proboszcza parafii Świętej Trójcy, podjęli się naprawy i uporządkowania świątyni. Za zgodą Kurii Metropolitalnej ks. Skonieczny 14 kwietnia 1945 r. dokonał poświęcenia świątyni i odprawił tu pierwszą Mszę św. Ten dzień stał się początkiem kolejnego etapu w dziejach świątyni na Okolu. Stała się ona filią parafii Świętej Trójcy i otrzymała nowe wezwanie − św. Wojciecha. Rok później, 1 października, utworzono samodzielną wspólnotę, a jej pierwszym proboszczem został ks. kanonik Zdzisław Balcerek.

Uroczystość stulecia istnienia świątyni na bydgoskim Okolu jest najlepszą okazją, aby przybliżyć historię miejsca kultu Bożego, które wpisane jest w krajobraz życia religijnego Bydgoszczy. Tu modlili się ewangelicy, obecnie cześć Bogu oddają katolicy. I choć zmieniał się, wprawdzie w nieznacznym stopniu, wystój świątyni, to jednak warto zauważyć, że już od tylu lat Bogu oddają cześć ci, którzy w Nim pokładają nadzieję. Warto, będąc nieopodal starego Kanału Bydgoskiego, wejść do kościoła i za wstawiennictwem św. Wojciecha wyprosić u Boga potrzebne łaski. 

 


 

OBCHODY 100-LECIA ŚWIĄTYNI NA BYDGOSKIM OKOLU

 PROGRAM

 

Piątek 20 września

 

Godz. 18.00 − powitanie relikwii św. Wojciecha z Gniezna (relikwiarza-trumienki) i Msza św. z udziałem Towarzystwa Świętego Wojciecha Diecezji Bydgoskiej

 

Godz. 20.00 − czuwanie młodzieży

 

Godz. 22.00 − Msza św. dla młodzieży uczącej się, studiującej i pracującej w mieście

 

Sobota 21 września

 

Godz. 11.00 − Eucharystia pod przewodnictwem bp. Jana Tyrawy wraz z kapłanami pracującymi przez lata w parafii na Okolu

 

Godz. 14.00 − czuwanie grup apostolskich

 

Niedziela 22 września

 

Godz. 7.00, 8,30, 10.00, 11.30, 18.00 − Msze św. w obecności relikwiarza św. Wojciecha

 

Godz. 10.00 − Eucharystia dla wszystkich, którzy przyjęli w parafii św. Wojciecha sakramenty chrztu, bierzmowania oraz małżeństwa, a teraz już nie mieszkają na terenie wspólnoty

 

Godz. 18.00 − Msza św. i pożegnanie relikwiarza-trumienki

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki