Logo Przewdonik Katolicki

Rzymskokatolickie zabytki sakralne Lwowa

Krystyna Kubiak
Fot.

Fundamenty łacińskiej katedry pw. Najświętszej Maryi Panny stanęły dzięki fundacji króla Kazimierza Wielkiego. Jest to jedyny zachowany we Lwowie gotycki zabytek sakralny. Prace budowlane rozpoczęte przez wrocławskich budowniczych Piotra Stachera, a następnie Mikołaja Gonzaga, trwały wiele lat. Zakończyli je również wrocławscy architekci Joachim Grom i Ambroży Rabisch w roku 1481....

Fundamenty łacińskiej katedry pw. Najświętszej Maryi Panny stanęły dzięki fundacji króla Kazimierza Wielkiego. Jest to jedyny zachowany we Lwowie gotycki zabytek sakralny.

Prace budowlane rozpoczęte przez wrocławskich budowniczych Piotra Stachera, a następnie Mikołaja Gonzaga, trwały wiele lat. Zakończyli je również wrocławscy architekci Joachim Grom i Ambroży Rabisch w roku 1481. Wtedy też ozdobiono kościół witrażami. Świątynię zbudowano z czerwonej cegły z jedną, 64-metrowej wysokości, wieżą usytuowaną asymetrycznie względem osi. Drugiej bliźniaczej nigdy nie wzniesiono. Pierwsze zmiany nastąpiły w 1527 r., kiedy w wyniku pożaru stopił się ukochany przez lwowian dzwon – Zuzanna. Dobudowane do ścian kaplice złagodziły gotycki monumentalizm.

Biskup Bernardyn Wilczek
Był pierwszym odnowicielem świątyni, którą pokryto nowym dachem i zainstalowano dzwony. Największy z nich nazwano Bernard. Ufundowano wtedy też wiele kosztownych sprzętów ze złota i srebra, między innymi srebrną statuę Matki Boskiej. W 1532 r. w katedrze odbył się pierwszy synod prowincjonalny, w którym udział wzięli przedstawiciele podległych wówczas arcybiskupowi Wilczkowi diecezji: przemyskiej, chełmskiej i kamienieckiej. Gdy biskup zmarł w 1540 r., w prezbiterium wystawiono mu posąg z napisem „Non nobis Domine, non nobis sed nomini Tue da gloria”.

Późniejszy arcybiskup Paweł Tarło w 1564 r. wyświęcił w katedrze diakona i kapłana oraz mianował kaznodzieją katedralnym jednego z najsławniejszych w dziejach polskiego kościoła mężów, Piotra Skargę, który przez kilka lat pełnił posługę jako proboszcz w Rohatynie.

XVIII-wieczna przebudowa
W 1760 r. powołany na urząd arcybiskupa we Lwowie Wacław Sierakowski rozpoczął energiczne działania zmierzające do restrukturyzacji i przebudowy katedry. Z Trembowli sprowadzono kamień, marmury z Kąkolnik. Rzeźby odnawiał Maciej Polejowski, sztukaterię wykonał Obrecki, Choynicki i Włoch Tavelie otynkowali ściany i gotyckie filary, co nadało świątyni cech baroku i rokoko. Stanisław Stroiński wykonał cykl fresków na ścianach prezbiterium, zakrystiach i sklepieniu budynku: „Zwiastowanie”, „Nawiedzenie św. Elżbiety”, „Narodzenie Zbawiciela”, „Hołd Trzech Królów”. Ołtarz główny, pierwotnie zbudowany w stylu gotyckim, najpewniej drewniany, później zmieniony na renesansowy. W 1766 r. uzyskał ostatecznie styl barokowy. Ozdobiły go marmurowe kolumny i posągi dłuta Macieja Polejowskiego. Przedstawiają one świętych ojców Kościoła: Augustyna, Grzegorza, Ambrożego oraz Hieronima. W ołtarzu umieszczona jest też kopia słynącego cudami obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zwanej Łaskawą lub Domagaliczowską. Oryginał znajduje się obecnie w Lubaczowie. Ciekawostką jest, że na zasłonie opuszczanej na obraz, w niektórych okresach roku kościelnego, widnieje inny – „Wniebowzięcie Matki Bożej” pędzla Marcina Jabłońskiego.

Śluby Jana Kazimierza
Kiedy król Jan Kazimierz wrócił do kraju ze Śląska, dokąd był wygnany przez Szwedów, postanowił we lwowskiej katedrze złożyć śluby wierności Ojczyźnie i oddać całe Królestwo w opiekę Matce Bożej. Król uczestniczył w przeniesieniu obrazu z kaplicy Domagaliczowskiej do ołtarza głównego katedry i tu, przed cudownym obrazem, złożył swe słynne śluby 1 kwietnia 1656 r. Zdarzenie to uwiecznił Jan Matejko na płótnie „Śluby Jana Kazimierza” (obraz ten znalazł się w Galerii Narodowej Lwowa).


Kościół św. Andrzeja Boboli oo.bernardynów – ołtarz główny

Kaplice
W obu nawach bocznych znajdują się liczne kaplice. Do dziś zachowała się w lewej nawie przy kruchcie, zbudowana na przełomie XVI i XVII wieku, renesansowa kaplica Kampianów, zwana też kaplicą Pana Jezusa Ubiczowanego. Ufundował ją burmistrz Lwowa Marcin Kampian. W ołtarzu kaplicy Matki Boskiej, zwanej też kaplicą św. Antoniego, znajduje się XVII-wieczny obraz Najświętszej Maryi Panny z Dzieciątkiem.

W połowie XVIII wieku kaplicę gruntownie przebudował książę Janusz Wiśniowiecki, kasztelan krakowski i jego żona Teofila z Leszczyńskich. Po ich śmierci i złożeniu ciał w kaplicy nazwano ją kaplicą Wiśniowieckich. Kiedy tu przeniesiono Najświętszy Sakrament ze Skałki, została nazwana kaplicą Najświętszego Sakramentu.

Po lewej stronie prezbiterium znajduje się kaplica św. Kazimierza, a w prawej ścianie prezbiterium wejście prowadzi do kaplicy św. Józefa, dawniejszej Zamojskich. Obok tej kaplicy znajduje się boczny ołtarz, słynący z umieszczonego tu obrazu „Chrystus w Ogrójcu”, dzieła Józefa Choynickiego.

Kaplica Chrystusa Ukrzyżowanego rozpoczyna ciąg kaplic prawej nawy. Została zbudowana w 1770 r. z fundacji Anny z Sapiehów, księżnej Jabłonowskiej. Znajduje się w niej niezwykle cenny gotycki krucyfiks, prawdopodobnie z warsztatu Wita Stwosza, umieszczony tutaj w 1773 r. Dalej znajduje się kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej, dawniej Matki Boskiej Kupieckiej. Następną jest kaplica Chrystusa Miłosiernego, zwana też kaplicą Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, a dawniej Dziadowską lub Ubogich.

Cmentarz
Do XVIII wieku do katedry przylegał cmentarz, ciasno otoczony budynkami miasta. W 1783 r. cesarz Józef II, monarcha austriacki, zakazał – ze względów sanitarnych – grzebania zmarłych na terenie miast. Groby i kaplice zostały zlikwidowane. Zachowała się jedynie w całej swej okazałości kaplica Boimów, zwana Ogrójcową. Należy ona do klasy zerowej zabytków światowych. Fasada w całości pokryta jest bogatą dekoracją w postaci płaskorzeźb, pilastrów, okna i drzwi są również dekorowane.

Kościół pw. św. Andrzeja Boboli i klasztor oo. Bernardynów
U zbiegu ulic Podwale i Czarnieckiego do dziś zachowały się fragmenty średniowiecznych murów obronnych, które stanowiły część fortyfikacji miejskich i otaczały kościół wraz z klasztorem oo. Bernardynów. Pierwszy drewniany kościół postawiono w 1460 roku dzięki fundacji starosty lwowskiego Odrowąża. Sprowadził on z Krakowa kapłanów z zakonu św. Franciszka, nazwanych później bernardynami. Wkrótce po pożarze odbudowano nową, kamienną gotycką świątynię. W wyniku zamieszek na tle religijnym kościół spalili Rusini. W latach 1600-1630 odbudowano go pod protektoratem króla Zygmunta III Wazy. Projektantem był Bernard Avollidos, a pracami kierował Paolo Romano; po jego śmierci Ambroży Przychylny.

Jeden z najpiękniejszych kościołów Lwowa
Został zbudowany z kamienia ciosanego, o układzie trójnawowej bazyliki. Fasada o trzech kondygnacjach, bogato dekorowanych, uzyskała styl renesansu włoskiego i flamandzkiego. Wśród tych dekoracji wyróżniają się herby Polski i Litwy, rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, a wokół Niej postacie świętych apostołów: Piotra i Andrzeja oraz święci bernardyńscy. Nad budową góruje wieża, zwieńczona barokowym hełmem.

Wspaniałe dzieła sztuki snycerskiej XVIII w. wykonali wybitni artyści T. Huetter i K. Kutschonereiter. Wcześniejszy manieryczny ołtarz pochodził z 1619 r. W XVIII wieku nastąpiła zmiana wystroju wnętrza na barokowe, powstał nowy ołtarz główny, który poświęcono Janowi z Dukli. Ozdobiony został rzeźbami postaci Najświętszej Maryi Panny, świętych: Anny, Tekli i Antoniego Padewskiego. W ołtarzu umieszczono kopię słynnego obrazu Rubensa „Ukrzyżowanie Chrystusa” z 1733 r. W 1860 r. zamieszczono obraz Matki Bożej z Foligno – kopię namalowaną przez córkę Aleksandra Fredry. Sklepienia zdobi polichromia autorstwa mnicha Mazurkiewicza. W zakrystii zachował się renesansowy nagrobek Jana z Dukli, z jego postacią wyrzeźbioną w czerwonym marmurze w 1608 r. przez Wojciecha Kapinosa.

Duch św. Jana z Dukli
Na ścianach prezbiterium w XVIII w. namalowano Księgę Cudów, przedstawiającą 96 wydarzeń z łacińskimi opisami według Jana z Dukli. Na dziedzińcu kościelnym, który był dawniej cmentarzem, w miejscu grobu Jana z Dukli, stoi nad studzienką altana zbudowana w 1761 r. Ma kształt rotundy, na jej kopule zachowała się oryginalna figurka św. Jana. W klasztorze były przechowywane relikwie św. Jana z Dukli.

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki