Nowe oblicze starej biblioteki

Jedna z czołowych bibliotek w Polsce po wielu latach starań zyskała nowe skrzydło. Historyczny budynek Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu  połączony został z nowoczesnym skrzydłem w sposób niezwykle udany.

Uroczyste otwarcie poprzedzone było wieloma udanymi akcjami promocyjnymi. W połowie czerwca w różnych częściach miasta pojawiły się citylighty informujące o wydarzeniu. W kampanii zewnętrznej wykorzystano cytaty z książek Witolda Gombrowicza, Antoine’a de Saint Exupery’ego, Stanisława Lema i Jerzego Pilcha. Zorganizowano huczne pożegnanie filii Biblioteki przy ul. Święty Marcin – przez kilkadziesiąt lat znajdowały się tam najważniejsze oddziały Biblioteki Raczyńskich, w tym czytelnia, z której chętnie korzystali studenci, szczególnie kierunków humanistycznych. Oprócz zwiedzania zakamarków czytelni, z którą wspomnienia łączy wielu poznaniaków, ogłoszono aukcje unikalnych pamiątek, np. słynnych trzeszczących klepek z parkietu. Stary budynek w ten jeden dzień rozbrzmiewał gwarem zwiedzających i odwiedzających. Było dużo słów i muzyki, wszak impreza nazywała się „Głosy w czytelni”, a została przygotowana przez studentów i młodych pracowników poznańskiej polonistyki. Właśnie z tego budynku kilkuset mieszkańców Poznania przenosiło książki do nowej siedziby przy Alejach Marcinkowskiego. 29 czerwca sznur czytelników w różnym wieku podawał sobie paczki z książkami – w ten sposób przeniesiono ostatnie tysiąc woluminów. Trzeba przyznać, że tego typu happeningowe akcje na pewno pomagają czytelnictwu. A nowa przestrzenna siedziba sprzyja obcowaniu z książką.

Przeszłość

„…przejęty chęcią ułatwienia każdemu środków nabywania nauk i wiadomości zakłada w Poznaniu w miejscu swego urodzenia Bibliotekę publiczną, którą wraz z domem w tym celu (…) wystawionym, ze wszystkimi w nim znajdującymi się obecnie książkami, oraz funduszami na uposażenie przeznaczonymi temuż miastu tytułem własności w wieczne nadaję posiadanie. (…) Przeznaczeniem Biblioteki Raczyńskich jest, aby w czytelni, która w tejże będzie urządzoną, każdy bez różnicy osób w dniach i godzinach oznaczonych miał prawo z niej korzystać” – pisał w 1829 r. Edward hrabia Raczyński w statucie ufundowanej przez siebie Biblioteki. Była to pierwsza książnica publiczna na ziemiach zaboru pruskiego. Działała w oparciu o księgozbiór rodziny Raczyńskich, który powstał ze skupowanych tomów z kasowanych klasztorów. Zbiory powiększały się dzięki darowiznom, a także dzięki prawu nadanemu przez Fryderyka Wilhelma III, który nakazał wszystkim wydawcom Wielkiego Księstwa bezpłatnie dostarczać egzemplarz każdej wydanej książki do biblioteki. Za wzniesionym w stylu klasycystycznym budynkiem hrabia Raczyński wybudował gmach, w którym planował umieścić kolekcję malarstwa swojego brata, Atanazego Raczyńskiego. Tak się nie stało i budynek ostatecznie został przeznaczony na hotel. W 1945 r., w czasie walk o Poznań, biblioteka została zniszczona, a księgozbiór liczący ok. 180 tys. woluminów spłonął. Ocalało kilkanaście tysięcy jednostek zbiorów specjalnych, które w 1943 r. Józef Raczyński wywiózł do majątku w Obrzycku. Po wojnie biblioteka znalazła swoje miejsce w budynku przy ul. Święty Marcin (wówczas Armii Czerwonej), w odbudowanym budynku przy pl. Wolności oraz w wielu filiach rozsianych po całym mieście. Od wielu lat stawało się jasne, że Poznań potrzebuje nowoczesnej biblioteki, z infrastrukturą na miarę XXI w., miejsca, które by mogło się rozwijać i dawać możliwości  pracy naukowej i działań edukacyjnych oraz kulturalnych. Brakowało przestrzeni dla stale powiększających się zbiorów, pomieszczeń dla zbiorów specjalnych, które umożliwiałyby jak najlepszą ich ochronę, multimedialnych stanowisk. Niestety mnożyły się przeszkody. Okazało się, że grunt na zapleczu biblioteki, na którym miał stanąć nowy gmach, należy do Telekomunikacji Polskiej SA. Miastu udało się wykupić teren, który przekazany został w wieczyste użytkowanie Bibliotece Raczyńskich. W 2003 r. wyłoniono w drodze otwartego konkursu projekt architektoniczny gmachu. Jego autorami są Jerzy Szczepanik-Dzikowski i Marek Moskal. Od tej chwili minęło 10 lat.

Teraźniejszość

Dziś na fasadzie starego gmachu Biblioteki Raczyńskich możemy oglądać wielkoformatową wizualizację, która oddaje wygląd wnętrza nowego skrzydła. Wielką zasługą architektów jest to, że udało się im w bezbolesny sposób połączyć oba budynki. Mimo że bryła nowego gmachu jest znacznie większa od starej, to nie dominuje nad nią: nadal fasada historycznego budynku jest symbolem Biblioteki Raczyńskich, a wkrótce ma się stać centrum wydarzeń kulturalnych miasta. Wewnątrz pozostała siedziba dyrekcji, administracji, księgowość, Dział Promocji i Dział Sieci Bibliotecznej. Zwolnione trzy duże sale są przeznaczone na działalność kulturalną. Nowy gmach liczy siedem kondygnacji. To tutaj znajduje się biblioteka dla dzieci, do której można wejść także bezpośrednio z ulicy, wypożyczalnia z uniwersalnym księgozbiorem i wolnym dostępem do półek, czytelnie – ogólna, czasopism i multimedialna, czytelnia zbiorów specjalnych oraz dwa piętra magazynów zbiorów bibliotecznych. Biblioteka zyskała także funkcjonalne przestrzenie ekspozycyjne, w których ulokowano Galerię im. Atanazego Raczyńskiego. Duże możliwości prezentacji ma multimedialny sprzęt, który zostanie tam zainstalowany we wrześniu. Tymczasem odbywa się tam wystawa inaugurująca pt. „Księgi i sztuka. Dziedzictwo po Edwardzie i Atanazym Raczyńskich”, zorganizowana wspólnie z Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wśród eksponatów znajdują się najcenniejsze zbiory biblioteczne: rękopiśmienne i drukowane zabytki piśmiennictwa polskiego i europejskiego, które niezwykle rzadko opuszczają magazyny zbiorów specjalnych. Obecnie Biblioteka Raczyńskich znajduje się w czołówce najnowocześniejszych książnic w Polsce.