Logo Przewdonik Katolicki

Chrześcijaństwo w Gołańczy

Marcin Jarzembowski
Fot.

Parafia św. Wawrzyńca w Gołańczy powstała w XIV wieku. Wspólnotę erygowano dokładnie w 1361 roku. Wówczas jej materialnym skarbem był drewniany kościół, wybudowany przez Pałuków, ówczesnych właścicieli miasta.

Dzisiaj, po wielu wiekach tradycji i krzewienia wiary, to prężny ośrodek duszpasterski.

Pierwsza świątynia ulegała wielokrotnemu zniszczeniu – podjęto nawet próbę ponownej odbudowy. Kolejna, której patronował również św. Wawrzyniec, posiadała konstrukcję szachulcową i została wystawiona w latach 1785–1789 przez Maksymiliana Mielżyńskiego.

Kościół w centrum miasta

Historia murowanego kościoła sięga 1931 r. Wzniesiono go według projektu znanego inżyniera architekta Stefana Cybichowskiego z Poznania. Kamień węgielny poświęcił 9 sierpnia 1931 r. bp Antoni Laubitz. Konsekracji 19 sierpnia 1934 r. przewodniczył kard. August Hlond. To świątynia neoklasycystyczna na planie krzyża, murowana i otynkowana, pokryta wielospadowym dachem. Na kalenicy korpusu umieszczono specjalną wieżyczkę z sygnaturką, którą zwieńczono niewielką kopułą. Do głównej bryły dobudowano smukłą, czworoboczną, dwukondygnacyjną wieżę z dzwonnicą, na szczycie której umieszczono srebrny krzyż. Wchodząc do środka, można poczuć się jak w jednej z rzymskich świątyń. Prezbiterium jest niższe i węższe od korpusu, ma zaokrąglony kształt i jest ujęte niskimi aneksami, osobno zadaszonymi. Sama fasada jest zakończona neoklasycystycznym portykiem i czterema kolumnami, między którymi umieszczono otwory drzwiowe. Jest to kościół trójnawowy, ze ścianami pomalowanymi pastelowymi beżami i różami. Kapitele wysmukłych kolumn, które dzielą nawy, są pozłacane. Same sklepienia kolebkowe w prezbiterium i na pierwszym przęśle nawy ozdobiono polichromią, którą wykonał w latach 1951–1953 malarz Leon Wróblewski z Poznania. Prezbiterium wyodrębniono łukiem tęczowym ozdobionym arabeskami i podwyższeniem.

Niewielki ołtarz główny (w formie prostokąta obramowanego złotą ramą) otoczony jest kolumnami. Tuż przy prezbiterium zawieszono pozłacaną ambonę z baldachimem. Na uwagę zasługują również dwa barokowe ołtarze boczne pochodzące z początku XVIII w. z obrazami św. Rocha i patrona świątyni – św. Wawrzyńca, a także płaskorzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus. Ściany kościoła ozdabiają obrazy Matki Bożej Różańcowej ze św. Dominikiem oraz św. Weroniki. Oba pochodzą z I poł. XIX w. Na zewnętrznej ścianie kościoła umieszczono epitafium wielkiego pisarza koronnego Maksymiliana Mielżyńskiego, zmarłego w 1785 r.

Po 60 latach ks. kanonik i dziekan Leonard Kowalczyk, wypełniając testament kapłana Edwarda Mrotka, dokończył budowę wieży, pokrywając ją miedzianą blachą. Jednocześnie odrestaurowano i zmodernizowano prezbiterium, główny ołtarz, wymalowano wnętrze, a także otynkowano i wymalowano mury zewnętrzne. Ks. Kowalczyk przeszedł w tym roku na zasłużoną emeryturę, a wspólnocie od lipca przewodzi ks. Roman Lidziński.

Dzisiaj przy parafii działają liczne ruchy i stowarzyszenia: ministranci i lektorzy, Arcybractwo Straży Honorowej Najświętszego Serca Pana Jezusa, chór dorosłych i dzieci, Eucharystyczny Ruch Młodych, Grupa Modlitewna św. Ojca Pio, Koło Misyjne, Krucjata Modlitw w Obronie Poczętych Dzieci, Stowarzyszenie Wspierania Powołań, Zespół Charytatywny, Żywy Różaniec Niewiast i duszpasterstwo rolników.

Historia klasztoru Najświętszej Maryi Panny Anielskiej

Oprócz kościoła św. Wawrzyńca w Gołańczy znajduje się zabytkowy klasztor, zbudowany w 1652 r. na polecenie miejscowego dziedzica i starosty nakielskiego Albrechta Smoguleckiego. Kompleks w latach 1695–1700 był gruntownie przebudowany w stylu barokowym i rozbudowany – dołączono kaplice oraz wieżę. Całość została wówczas oddana pod opiekę bernardynom, których również sprowadził ówczesny dziedzic. Wprowadzenie współbraci do klasztoru miało miejsce w trakcie uroczystej procesji z kościoła parafialnego 5 maja 1701 r. Zakonnicy od początku zabrali się do wytężonej pracy, podejmując we własnym zakresie dzieło rozbudowy. W roku 1706 cały konwent połączony korytarzem ze świątynią stał już w stanie surowym, a klasztor zamieszkiwało od 12 do 14 zakonników.

Nakładem kolejnych właścicieli klasztor doczekał się w latach 30. kolejnej rozbudowy. Wówczas powstały wieże nakryte miedzianą blachą, a także wykończono wewnętrzny wystrój. W latach 40. kolejna dziedziczka Gołańczy – Marianna Malechowska ufundowała przyległą do świątyni kaplicę, poświęconą Chrystusowi Cierpiącemu, nazywaną również kaplicą Dobrej Śmierci. Ciekawostką jest to, że dzięki przeprowadzonym zmianom pod kątem architektonicznym klasztor uzyskał w rzucie poziomym kształt krzyża. Do dzisiaj pozostał niezmieniony. We wnętrzu można zauważyć formy późnobarokowe. Z tamtego okresu pozostały ołtarz główny oraz ambona. W murze okalającym cmentarz przyklasztorny w XVIII w. ustawiono późnobarokową arkadową bramę.

W klasztornej świątyni obchodzono uroczyście znany w całej okolicy odpust w dniu Matki Bożej Anielskiej, zwany Portiuncula. W podziemiach składano zwłoki zakonników, ciała właścicieli dóbr gołanieckich, m.in. zmarłych z rodziny Drwęskich. W 1775 r. spoczęły tu doczesne szczątki Kunegundy Wybickiej z Drwęskich, żony Józefa Wybickiego – autora słów hymnu narodowego.

Niestety w wyniku eksterminacyjnej polityki władz pruskich wobec klasztorów w styczniu 1827 r. doszło do likwidacji konwentu. W 1830 r., pomimo protestów miejscowych parafian, rozporządzeniem pruskiego króla klasztor przeznaczono na zbór ewangelicki. Tak było przez kolejnych 115 lat. Dopiero po II wojnie światowej klasztor oddano pod zarząd i użytkowanie parafii św. Wawrzyńca w Gołańczy.

Nad parafią i jej rozwojem duchowym od 1406 do 2013 r. czuwało 34 duszpasterzy. Pierwszym z nich był kapłan o imieniu Maciej. Warto napisać o trudnych momentach posługi. Chociażby w 1656 r. w czasie obrony zamku przed Szwedami zginął proboszcz ks. Jan Stolnicki wraz z dwoma innymi duchownymi. Z kolei inni duszpasterze w okresie zaborów – ks. Stanisław Ryński, ks. Władysław Leśnik, ks. Maksymilian Szukała – angażowali się bardzo aktywnie w działalność organizacji i stowarzyszeń na rzecz utrzymania polskości. Do dzisiaj wspólnocie patronuje św. Wawrzyniec, patron ubogich, który zmarł męczeńską śmiercią w 258 r.

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki