Za kratami i drutem

 

Ponoworoczny poranek. Zamiast sympatycznej wielodzietnej rodziny, o której zawsze można napisać coś dobrego, odwiedzam dla kontrastu zakład karny. Może bez uprzedzeń, choć czasem przebijają się myśli, że to wszystko jest przecież źle zorganizowane, bo więźniowie mają lepsze warunki bytowe niż niejedna ze wspomnianych rodzin z gromadką dzieci.

Krajobraz tego miejsca jest przygnębiający. Szaroburo i pusto. Dużo tabliczek z zakazem wstępu i drut kolczasty nie wyglądają przyjaźnie. Pamiętam jednak cały czas, że i tu kilka tygodni temu urodził się Bóg, a za parę dni zostanie poświęcona nowa kaplica pw. bł. Jana Pawła II. Później dowiem się od porucznika Niemca, że pod względem religijności grupa społeczna, jaką są więźniowie, odzwierciedla przekrój całego społeczeństwa – czyli że praktykujących jest niewielu. – Jeżeli zsumować uczestników Mszy św., to mamy do czynienia z 30 proc. spośród wszystkich osadzonych w zakładzie – informuje o. Rafał Piecha OSST, kapelan więzienia. – Trzeba jednak pamiętać, że Eucharystia jest sprawowana w niedzielę, a wielu z osadzonych w tym dniu jest jeszcze na przepustce – dodaje z optymizmem.

 

W Polsce istnieją trzy typy zakładów karnych. Różnią się systemem zabezpieczeń techniczno-ochronnych oraz uprawnieniami skazanych. To tzw. gradacja, czyli stopniowanie resocjalizacji – im lżejsza kara i bardziej pożyteczne zachowanie więźnia, tym mniejszy wyrok i lepsze warunki do odpokutowania za swoje winy. Zakład Karny w Krakowie-Nowej Hucie jest jednostką typu półotwartego, przeznaczoną dla skazanych odbywających karę po raz pierwszy. Znajduje się w nim oddział aresztu śledczego dla kobiet tymczasowo aresztowanych (jedna z niewielu jednostek tego typu w Polsce). Ok. 100 kobiet odsiaduje swoje wyroki w zakładzie karnym półotwartym. Dla niektórych to pierwszy wyrok, ale są też recydywistki i młodociane, czyli skazane przed ukończeniem 21 roku życia. Trzeci oddział to zakład karny półotwarty dla skazanych mężczyzn odbywających karę po raz pierwszy i młodocianych. I żadnej koedukacji – oddziały kobiece i męskie są odgrodzone odpowiednimi zabezpieczeniami.

Aktualnie żyje tu 328 więźniów. Tu mają czas na przemyślenie swojego życia, czasem od dzieciństwa naznaczonego alkoholem, przemocą, kradzieżami i rozbojami, czasem jakby przypadkowego epizodu, który sprawił, że z dobrego ojca i męża stali się skazańcami. Za tym samym murem „siedzi” mężczyzna z 25-letnim wyrokiem za zabójstwo, ale i porządny człowiek, który usiadł po pijanemu za kierownicą i spowodował śmiertelny wypadek. Szansę na zmianę dostają wszyscy.

 

– Więźniowie często mają braki edukacyjne i zawodowe, bo przerywają naukę po szkole podstawowej lub gimnazjum – opowiada por. Maciej Niemiec, kierownik Działu Penitencjarnego. – Dlatego organizujemy cykliczne szkolenia umożliwiające zdobycie zawodu dla ok. 130 osób rocznie. Więźniowie, którzy mają do tego predyspozycje, mogą zostać opiekunami niepełnosprawnych. Kursy przeprowadzają firmy zewnętrzne, więc skazani otrzymują zaświadczenie potwierdzające ich kwalifikacje na druku MEN-owskim, a nie „więziennym”. To ich nie stygmatyzuje. Ponadto kobiety mogą „chodzić” do szkoły średniej przez internet. Tą drogą otrzymują materiały do nauki i również w ten sposób zdają egzaminy. Chętnie z tego korzystają.

Zajęcia oświatowo-doszkalające mają stałe miejsce w harmonogramie dnia. Pobudka o 5.45. Potem apel, wizytacja cel i sprawdzanie stanu osobowego przez dowódcę zmiany. Następnie śniadanie, a po 7.00 kursy, rozbudowana profilaktyka (skazani biorą udział w antyuzależnieniowym programie „Horyzont”, „Zapobiec przemocy” skierowanym do kobiet-ofiar przemocy oraz mężczyzn, którzy byli jej sprawcami, i w programie „Pro” dla młodocianych) oraz zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe. – Więźniowie mogą grać w gry planszowe, piłkę nożną, brać udział w turniejach między skazanymi z różnych zakładów karnych, malować obrazy czy oglądać telewizję. Mamy również kobiecą trupę teatralną, która wystawiła „Kopciuszka” i przygotowuje jasełka – wymienia por. Niemiec. – Czasem są też wyjścia do teatru. Podejrzewam, że wielu więźniów tutaj ma taką okazję po raz pierwszy. Ma to ich nauczyć konstruktywnego spędzania wolnego czasu – uzasadnia.

 

Zakład karny istnieje od lat 60. Wybudowała go kolej, by więźniowie obsługiwali węzeł PKP do Huty im. Lenina. Pracowało tu nawet 600 więźniów. Dziś nikt się nie krząta na bocznicy kolejowej, którą widać z okna pokoju por. Niemca. Więźniowie są zatrudniani do innych zajęć.

– Panie pracują w kuchni i pralni, a panowie w grupie remontowej i małej budowlance. Aktualnie remontują salę widzeń – mówi kierownik. – Więźniowie pomagają także instytucjom charytatywnym, np. Fundacji Leonardo opiekującej się dziećmi ze schizofrenią. Odwiedzają DPS-y przy ul. Krakowskiej, Łanowej i w Łyszkowicach, gdzie wykonują prace gospodarcze i opiekują się osobami niepełnosprawnymi. Są też zaangażowani w porządkowanie miasta i okolicznych gmin.

To ich sposób na zadośćuczynienie społeczeństwu swoich win.

 

 

Choć zdarzy się, że już wolni ludzie przyślą do byłych przełożonych widokówkę, to w więzieniu nie ma przyjaźni między skazanymi a personelem – ustawa zabrania. W paczkach dla więźniów nie wolno wysyłać kwasku cytrynowego, bo podobno uniemożliwia wykrycie narkotyków w moczu. Karą dyscyplinarną za złe sprawowanie jest widzenie za szybą. Wtedy nie można pogłaskać bliskiej osoby po ręce.

Ale ZK jest też miejscem, w którym przychodzi opamiętanie i refleksja nad swoim życiem. Czasami tylko tu skazani dostają szansę. Ci, którzy chcą załatać niechlubną dziurę w życiorysie, nie marnują jej.