Nieśmiertelność

“Umarł żebrak i aniołowie zanieśli go na łono Abrahama” (Łk 16, 22).

Obraz życia pozagrobowego nakreślony jest w Biblii na podstawie dobrze znanej wizji człowieka jako jednolitego bytu, w którym żywotnie łączą się ze sobą wymiar fizyczny i duchowy. I dlatego opis tej perspektywy wiąże się ze zmartwychwstaniem całej istoty ludzkiej wraz z odnową globalnej rzeczywistości kosmicznej (“nowe niebo i nowa ziemia"). Powinniśmy zatem odwołać się właśnie do tematu zmartwychwstania i jego specyficznego traktowania wraz z płynącymi stąd wnioskami dotyczącymi koncepcji człowieka i kosmosu.

Wiemy jednak, że w Biblii występuje również, choć marginalnie, greckie pojęcie athanasia, “nieśmiertelność”. Pojawia się ono przede wszystkim w jednej księdze – Mądrości, napisanej po grecku, być może w Aleksandrii Egipskiej, u progu ery chrześcijańskiej. Jej pierwszych pięć rozdziałów poświęconych jest życiu po śmierci, ukazanemu za pomocą pojęć i terminów hellenistycznych. Jednakże zagłębiając się w podtekst tych stronic, odkrywamy rdzeń jeszcze hebrajski, czyli wizję bardziej całościową, a mniej duchową – grecką.

Jeśli chodzi o biblijne ujmowanie nieśmiertelności, trzeba podkreślić fundamentalną różnicę w stosunku do poglądów platońskich: nie jest ona konieczną cechą niematerialnej duszy, jak uważał sławny grecki filozof, lecz komunią ze sprawiedliwym Bogiem, udziałem w Jego życiu i jako taka nie jest już konsekwencją rzeczywistości duchowej duszy, ale łaską, darem Bożym: “dusze sprawiedliwych są w ręku Boga [...] nadzieja ich pełna jest nieśmiertelności” (Mdr 3, 1.4). Do tego samego rozumienia sprowadza się pojęcie athanasia w Nowym Testamencie.

Występuje ono zaledwie trzy razy i to wyłącznie u św. Pawła, który przypisuje ten przymiot tylko Bogu [“jedyny mający nieśmiertelność” (1 Tm 6, 16)] i odkupionemu ciału podtrzymywanemu przy życiu przez Ducha Bożego (co dla świata greckiego jest poglądem gorszącym i nie do przyjęcia): “Trzeba, aby to, co zniszczalne, przyodziało się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, aby się przyodziało w nieśmiertelność” (1 Kor 15, 53). Jest to więc perspektywa odkupienia i zmartwychwstania, które rodzi się w człowieku jako owoc śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Jest darem łaski, a św. Jan, mówiąc o “życiu wiecznym”, nie rozumie przez nie nieograniczonej ciągłości bytu, ale udział w życiu samego Boga, które jest wprawdzie wieczne, ale obejmuje też bliskość miłości, chwały, łaski, piękna i prawdy.

Stary Testament również otwarty był na podobną koncepcję życia przyszłego, kiedy w Psalmach opisywał ostateczny los sprawiedliwego jako “pełnię radości u Ciebie, rozkosze na wieki po Twojej prawicy” (16, 11). To bowiem Bóg “wyzwoli moją duszę z mocy Szeolu” (49, 16) i dlatego wierny może być pewien, że “prowadzisz mnie [..] i przyjmiesz do chwały. [...] Mnie zaś dobrze jest być blisko Boga” (73, 24.28). Żyjąc już teraz w sprawiedliwości i miłości, doświadcza się pokoju zażyłości z Bogiem. Po przekroczeniu progu śmierci ta wspólnota z Bogiem osiągnie pełny rozkwit w radości i światłości. “Mądrzy będą świecić jak blask sklepienia, a ci, którzy nauczyli wielu sprawiedliwości, jak gwiazdy na wieki i na zawsze” (Dn 12, 3).

Pies - uznawany za zwierzę nieczyste, żył wśród nędzarzy i żywił się odpadkami (Łk 16, 21). Jedynie w Księdze Tobiasza jest wzmianka o psie, który towarzyszy człowiekowi (6, 1). Wyrażenia “pies, zdechły pies, psia głowa” były obelgami, “psami” określano z pogardą kapłanów kultu płodności obecnego w religii Kanaanejczyków, pierwotnych mieszkańców Ziemi Świętej. Tak samo nazywano także wrogów Izraela albo po prostu obcokrajowców (Mt 15, 26-27), bałwochwalców i grzeszników (Ap 22, 15).

Bisior - ten termin stosowany jest w odniesieniu do szczególnie wysokiej jakości lnu, używanego w Nowym Testamencie tylko na szaty bogaczy (Łk 16, 19). Po hebrajsku buts, analogicznie do greckiego byssos, jest określeniem materii używanej do sporządzania świętych paramentów w świątyni Salomona (2 Krn 3, 14) i wspominany jest jako wyrób rzemieślniczy i towar.