Ziemia obiecana

Dzięki wierze ten, którego nazwano Abrahamem, usłuchał wezwania, by wyruszyć do ziemi, którą miał objąć w posiadanie. [...] Dzięki wierze przywędrował do Ziemi Obiecanej (Hbr 11, 8-9)

"Pan, Bóg Twój, wprowadzi cię do ziemi pięknej, ziemi obfitującej w potoki, źródła i strumienie, które tryskają w dolinie oraz na górze – do ziemi pszenicy, jęczmienia, winorośli, figowca i drzewa granatu – do ziemi oliwek, oliwy i miodu – do ziemi, gdzie nie odczuwając niedostatku, nasycisz się chlebem, gdzie ci niczego nie zabraknie – do ziemi, której kamienie zawierają żelazo, a z jej gór wydobywana jest miedź" (Pwt 8, 7-10). Ten entuzjastyczny i emfatyczny opis ziemi Kanaan, przeznaczonej jako dar dla Izraela po wyjściu z Egiptu, ukazuje religijny i idealny wymiar, jakim temat "ziemi", po hebrajsku 'eres, cechuje się w teologii biblijnej.

Jest ona przede wszystkim przedmiotem obietnicy uczynionej przez Pana u zarania dziejów narodu hebrajskiego i jego protoplasty Abrahama: “Pan rzekł do Abrama: <

Ziemia jest jednak także zadaniem, z którego Naród Wybrany musi się wywiązać, co odbywa się nie tylko przez pracę wykonywaną na tej jej części, która została przeznaczona każdemu z plemion po wejściu na jej terytorium, ale również przez wierność Panu. Ziemia może zostać skażona bałwochwalczymi kultami i z tego powodu odebrana Izraelowi przez Boga. I tak, po zburzeniu Jerozolimy przez  armię Nabuchodonazora w 586 r.p.n.e., naród hebrajski musiał udać się na wygnanie babilońskie, a kiedy dokonało się idealne oczyszczenie, wrócił do ziemi ojców. Ten powrót wysławiany jest przez proroka z VI w.p.n.e., zwanego Deutero-Izajaszem (rozdz. 40-55)  jako nowe wyjście z niewoli.

W tym świetle Ziemia Kanaan (nazwa pochodząca od jej rdzennych mieszkańców), czyli Palestyna (inaczej Filistea, od dawno temu zamieszkującego ją ludu), albo Izrael, czy po prostu "ziemia", jak określa ją Stary Testament, staje się "Ziemią Obiecaną", zwłaszcza w tradycji chrześcijańskiej, w ślad za Księgą Mądrości, która używa właśnie tego wyrażenia (12, 3). W ten sposób stopniowo kształtuje się symbol wskazujący już nie na konkretny obszar geograficzny, ale na idealną perspektywę, podobną do nowego, niebieskiego Jeruzalem, głoszonego w Apokalipsie. List do Hebrajczyków również przynosi głęboką refleksję na ten temat (3, 7 - 4, 11), nazywając wyczekiwaną i docelową ziemię pełnym i doskonałym “odpoczynkiem" sprawiedliwych.

Zrozumiałe staje się zatem błogosławieństwo Jezusa: "Błogosławieni cisi, albowiem oni na własność posiądą ziemię" (Mt 5, 5). Nie mamy tu już do czynienia z jakimś regionem, ale z nowym horyzontem życia i komunii z Bogiem. W tym kontekście możemy odczytywać Ps 37: "Miej ufność w Panu i postępuj dobrze, mieszkaj na ziemi [...] ufający Panu posiądą ziemię [...] pokorni posiądą ziemię" (ww. 3 . 9. 11).

Kananejczycy - byli rdzennymi mieszkańcami Ziemi Świętej, pochodzenia semickiego, posługującymi się językiem podobnym do hebrajskiego, którego istnienie potwierdziły odkrycia dokonane w Syrii, szczególnie w Ugarit. Ich religia miała korzenie rolnicze: przejawem bóstwa była płodność, dlatego kult głównego boga, Baala, zawierał aspekty seksualne, wielokrotnie piętnowane przez Biblię. Później, "Kananejczyk" stanie się w Izraelu synonimem "kupca" (Prz 31, 14).

Zagłada - w hebrajskim termin cherem oznacza radykalne unicestwienie rzeczywistości przynależnej nieprzyjacielowi, w tym ludzi. Wtedy tłumaczony jest jako anatema (klątwa). Myśl, która przyświeca tej eksterminacji jest podwójna: z jednej strony, jeśli zwycięstwo jest darem Bożym, to łup powinien zostać złożony w ofierze Bogu; z drugiej strony przez eliminację wroga chciano uniknąć ryzyka skażenia bałwochwalstwem przez wprowadzenie w Izraelu kultu bóstw podbitych ludów.

 tłum. Dorota Stanicka-Apostoł