Watykan: nauczyciel kultury i władzy

Najważniejsze zdobycze cywilizacji mają źródło w Kościele. To Kościół w swoich bibliotekach ocalił starożytne teksty. Kościół organizował szkolnictwo i wspierał rozwój nauki. W Kościele mają początek organizacje charytatywne i banki. Kościół nauczył nas rolnictwa i rachuby czasu.

Gdyby próbować wykreślić z dziejów to wszystko, co wniosło w nie chrześcijaństwo, pozbawieni zostalibyśmy największych dzieł sztuki, dorobku największych myślicieli, idei i praw, które rządzą życiem społecznym. Taka jest prawda o chrześcijaństwie i nie może tego zmienić żadna preambuła do żadnej konstytucji. Milczenie o tej prawdzie nie zmieni rzeczywistości: nasz świat jest ukształtowany przez chrześcijaństwo.

Ta ważna teza stała się podstawą wykładu, który wygłosił 5 lutego ks. prof. dr hab. Jerzy Stefański dla członków i sympatyków Towarzystwa Przyjaciół Inowrocławia. „Watykan wczoraj i dziś” – to temat, który miał skłonić słuchaczy nie tylko do poszerzenia wiedzy, ale i do refleksji nad tym, jakie znaczenie dla chrześcijan i świata ma Watykan. Czy jest tylko najmniejszym państwem świata, czy może największym nauczycielem kultury i wzorem władzy?

Paradoksy

Nie ulega wątpliwości, że jest to miejsce szczególne i pełne paradoksów. Na powierzchni 0,4 km kw. znajdują się największy plac i największa świątynia świata. W ciągu wieków Watykan doświadczył, że utrata wielkich materialnych własności bardzo go umocniła. Mimo posiadania bezcennych dzieł sztuki jest ubogi, gdyż musi owe dzieła sztuki chronić przed skutkami upływu czasu i przed kradzieżami. Mimo niewielkich rozmiarów znany jest na całym świecie.

Bazylika

Czy wypada dziś nie znać Bazyliki Świętego Piotra? Budowano ją przez 120 lat w miejscu szczególnym – na grobie świętego Piotra. Pierwszy spośród Apostołów jest fundamentem tej potężnej świątyni, w której podziwiać możemy konfesję z IV wieku, mozaikowe obrazy, freski Giotta, marmurowe ściany i wielki posąg świętego Piotra. W Bazylice znajduje się też 140 innych rzeźb, między innymi słynna „Pieta” Michała Anioła.

Sztuka i kultura

Nie tylko jednak Bazylika jest nauczycielką sztuki i kultury. Watykan to również olbrzymie zbiory biblioteczne, które, choć wielokrotnie palone i okradane, liczą dziś 75 tysięcy manuskryptów i ponad milion drukowanych książek. Kilkaset tysięcy z nich udostępnionych jest w Internecie. Watykan to muzea, między innymi mniej znane, jak egiptologiczne, misjologiczno-etnologiczne, pojazdów i karet czy arrasów. Watykan to drukarnia i wydawnictwo. To telewizja i radio, nadające prawie pięćset programów tygodniowo w czterdziestu językach świata. To wreszcie wielki obszar pracy naukowej, uprawianej na Uniwersytetach i Akademiach Nauk. Papieska Akademia Nauk, istniejąca od 1603 roku, należy do najbardziej prestiżowych na świecie i obejmuje wszystkie dziedziny, łącznie z fizyką i atomistyką.

Papieże

Nie tylko w dziedzinie kultury i nauki osiągnięcia Watykanu są znaczące. Również sposób sprawowania władzy przyciąga uwagę obserwatora. Władza papieska nigdy nie została zerwana – każdy kolejny papież jest kontynuatorem dzieła swojego poprzednika i każdy jest następcą świętego Piotra. Choć w dziejach zdarzali się papieże niegodni i słabi, popełniający wiele błędów na płaszczyźnie politycznej czy moralnej, to błędy te dotyczyły jedynie ich własnego życia. Nigdy żaden z nich nie odważył się porwać na zmianę nauki Kościoła i nie naruszył niczego, co wypływało z dzieła Chrystusa.

Kuria Rzymska

Ciągłość władzy oznacza stabilizację. Nie ma na świecie drugiego państwa, którym władałby 265. z kolei władca i które nie miałoby w swoją historię wpisanych zmian ustroju i kierunków politycznych czy rozliczania przeszłości. Kuria Rzymska z Sekretariatem Stanu, Kongregacjami, Radami i Trybunałami tworzy sprawnie działający mechanizm, w którym nigdy nie następuje jednoczesna zmiana wszystkich członków. Najwyższą władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą jest Papież. Sekretariat Stanu można porównać do rządu. Odpowiednikami ministerstw jest dziesięć Kongregacji. Watykan ma też swoje sądownictwo: Sygnaturę Apostolską, Rotę Rzymską i Penitencjarię Apostolską. Znakiem demokratyzacji Kościoła jest ustanowiony w 1967 roku Synod Biskupów. Składa się on z przedstawicieli episkopatów z całego świata i jest instytucją doradczą papieża. Na swoich sesjach zajmuje się sprawami organizacyjnymi Kościoła, kwestiami misyjnymi i społecznymi.

Dobrze zrozumiany Watykan może być nie tylko ciekawostką i reliktem przeszłości, ale również miejscem, gdzie uczymy się historii, skąd czerpiemy wzory do budowania kultury, gdzie otrzymujemy wskazówki dla sprawowania władzy. Inowrocławski wykład ks. prof. Stefańskiego jasno to pokazał. My musimy teraz przyłożyć się do tej nauki.