Nauka panowania nad gniewem

Marek z wykrzywioną przez złość buzią krzyczy: „Wcale nie jestem zdenerwowany, to ty na mnie krzyczysz! Wcale nie muszę się uspokajać!”. Mama próbuje go łagodnie przekonać: „A może jednak spróbujemy spokojnie, głęboko pooddychać, tak jak ćwiczyliśmy? Zobaczymy, może poczujesz się lepiej?”.

Mama Marka pracuje z wybuchowym synkiem nad metodami opanowywania złości, jednak choć czasem się to udaje, najczęściej następuje scena podobna do wyżej opisanej. Problem polega na tym, że Marek nie rozpoznaje sygnałów świadczących o tym, że zaczyna się złościć.

Istnieje wiele sygnałów pokazujących, że ogarnia nas złość. Jednemu dziecku będzie łatwiej zauważyć wskazówki fizyczne, innemu myśli, dlatego warto z dzieckiem omówić wszystkie, a potem zobaczyć, co się sprawdza w praktyce.

Wskazówki fizyczne

W złości zwykle serce zaczyna bić w przyspieszonym tempie, wiele osób czuje ucisk w piersiach lub robi się im gorąco i oblewają się rumieńcem. Częstym sygnałem jest też spięty kark lub zaciśnięte szczęki. Indywidualny wzór wskazówek fizycznych gniewu najłatwiej ustalić, prosząc dziecko, by opowiedziało sytuację, w której było bardzo złe. Opowiadając, najprawdopodobniej przeżyje jeszcze raz echo tamtej emocji. Wtedy należy spytać, jak tę emocję odczuwa w ciele.

Wskazówki behawioralne

Inaczej mówiąc – zachowania, które łatwo może dostrzec druga osoba. Takimi sygnałami może być zaciskanie pięści, podnoszenie głosu, trzaskanie drzwiami czy przedmiotami. Warto, by także rodzice potrafili rozpoznawać te wskazówki u dziecka, tak by zainterweniować, zanim dojdzie do wybuchu.

Wskazówki emocjonalne

Złość najczęściej wynika z poczucia bezradności wobec emocji pierwotnej – takiej jak np. poczucie odrzucenia, poniżenia, strach, lęk, wstyd, niecierpliwość, zazdrość. Umiejętność identyfikacji emocji prowadzącej do złości pozwala zapanować nad złością, zanim się pojawi.

Wskazówki poznawcze

W umyśle człowieka pojawiają się w odpowiedzi na nieprzyjemne wydarzenie pewne automatyczne, negatywne myśli, przez które „nakręcamy się”. Przykład z życia Marka – pękła mu kredka, a brat powiedział, chcąc go pocieszyć: „Nie przejmuj się, to tylko kredka”. Podenerwowany chłopiec pomyślał: „Tylko kredka! To moja kredka, jakby była jego, to by zrobił awanturę, samolub!”. Dobrze wyłapać takie myśli i zadać sobie pytanie: „Jakie mam dowody na to, że to prawda?”.

Skrzynka z narzędziami

Do wyobraźni dziecka bardzo przemawia, gdy przygotujemy wspólnie skrzynkę z narzędziami – kuferek, w którym umieścimy wycięte z tektury narzędzia, a na każdym z nich opiszemy inną metodę. Łatwiej wtedy zachęcać do eksperymentowania z nowymi sposobami: „Spróbuj młotka, zawsze używasz tylko śrubokrętu; skąd wiesz, że młotek nie będzie też dobry?”. Porównanie metod radzenia sobie z gniewem do narzędzi jest o tyle przydatne, że łatwo wytłumaczyć podstawową zasadę ich używania. Obcęgi są dobrym narzędziem, ale nie da się nimi wkręcić śrubki. Spacer jest dobrą metodą na opanowanie złości, ale nie w sali szkolnej, skąd po prostu nie można nagle uciec. W nauce zarządzania złością najważniejsze jest, by często z dzieckiem rozmawiać o jego uczuciach, dostrzegać drobne osiągnięcia i je chwalić, a gdy zdarzą się wpadki, zapewnić o miłości.