Św. Apolonia z Aleksandrii - 9 lutego

"Pochwycili również Apolonię, dziewicę już sędziwą, a wielce naonczas poważaną. Uderzając ją w szczęki" wybili jej wszystkie zęby, a potem wznieśli stos za miastem i grozili, że ją żywcem spalą, jeśli razem z nimi okrzyków wydawać nie będzie. Ona się przez krótki czas wymawiała, a potem gotowa na ofiarę, sama się w ogień rzuciła i spłonęła".

To fragment listu, napisanego w połowie IV wieku przez św. Dionizego Wielkiego do Fabiana, biskupa Antiochii. Znamy go dzięki pierwszemu dziejopisarzowi Kościoła, Euzebiuszowi z Cezarei Palestyńskiej, który w swojej "Historii kościelnej" przytoczył treść owego listu. Czy opis pogromu, jaki w mieście urządzono chrześcijanom - a także cierpień, których doświadczyła Apolonia - jest wiarygodny? Wydaje się bardzo prawdopodobny, bo św. Dionizy Wielki żył w tamtych czasach i mógł znać bezpośrednich świadków tych ponurych wydarzeń. Jej śmierć nie miała, oczywiście, charakteru samobójczego; to był czyn heroiczny, aby ustrzec się przed apostazją, gdyby tortury i ogień okazały się nie do wytrzymania. Zginęła ok. 248 r., podczas rządów cesarza Filipa Araba. Prześladowanie w egipskiej Aleksandrii było wówczas wyjątkowo okrutne: chrześcijan wywlekano z domów i mordowano, rozkradając wszystko, co posiadali.

Rozwojowi kultu św. Apolonii towarzyszyły rozmaite legendy. Przy rzymskiej bazylice NMP na Zatybrzu wznosi się świątynia ku jej czci, a ikonografia przedstawia ją z kleszczami albo obcęgami, w których trzyma ząb. Lud czci św. Apolonię jako orędowniczkę w chorobach zębów i dziąseł, a także patronkę stomatologów. Kiedyś w wigilię jej wspomnienia poszczono w intencji wyjednania wstawiennictwa, aby uchroniła przed bólem zębów. Według "Pontyfikałów krakowskich" z XV stulecia odbierała także cześć jako patronka "Regni Poloniae" - Królestwa Polskiego.