Słowniczek pojęć etycznych - Systemy moralne

Systemy moralne próbowały rozwiązywać trudne przypadki sumienia, dokładniej - kolizji prawa i wolności lub kolizji obowiązków. Pierwszy przypadek pojawia się, gdy następuje kolizja wymogów jakiegokolwiek prawa z roszczeniami wolności ludzkiej. Na tle tego konfliktu powstał w dziejach etyki i teologii moralnej szereg konkretnych prób rozwiązań, które utworzyły tzw. systemy moralne.

Termin "systemy moralne" określa różne teorie, próbujące odpowiedzieć na jedno podstawowe pytanie: jak postępować w sposób moralny, gdy zachodzi poważna wątpliwość co do istnienia prawa albo jego zastosowania w danej, konkretnej sytuacji? Przyjmuje się przy tym, że takiej wątpliwości nie można usunąć na drodze głębszej analizy problemu. Wypracowane systemy moralne można syntetycznie ująć następująco: probabilizm laksystyczny (laksyzm) - można zawsze działać na bazie własnej wolności, jeśli jakakolwiek racja występuje za tym działaniem; probabilizm właściwy (prosty) - można wybierać, opowiadać się za własną wolnością, jeśli istnieją po temu słuszne racje, także wtedy, gdy w konfrontacji z opiniami przeciwnymi są te racje mniej prawdopodobne; ekwiprobabilizm - zakładał ochronę prymatu prawa, ale przyznawał też możliwość wolnego wyboru, wówczas gdy racje "za" i "przeciw" są tej samej jakości; probabilioryzm - uznawano zobowiązanie prawa dopóty, dopóki przeciw temu nie istnieją racje przemawiające na korzyść wolności działania; tucjoryzm (rygoryzm) - twierdzono, że prawo ma zawsze charakter zobowiązujący, liczą się zawsze i tylko opinie i racje pewne. Dwa skrajne stanowiska: bezwzględnego prymatu wolności (laksyzm) i bezwzględnego prymatu prawa (rygoryzm) są nie do przyjęcia.