Położone na uboczu ruchliwych tras komunikacyjnych, w eterycznej atmosferze prastarego Ostrowa Tumskiego, Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu świętuje 80-lecie powołania do istnienia w czasach nowożytnych. 13 października 1925 r. arcybiskup gnieźnieński i poznański, a zarazem Prymas Polski - kard. Edmund Dalbor wydał akt erekcyjny i nadał statuty, na mocy których Archiwum rozpoczęło swą działalność jako pierwsza taka instytucja w odrodzonej Rzeczpospolitej.
Dziś Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu jest jedną z najważniejszych tego typu placówek w kraju. Funkcjonowanie tej instytucji zaświadcza o wielu wiekach historii Kościoła poznańskiego, jego różnorodności i bogactwie duchowym oraz kulturowym, widocznym od zarania dziejów.
Odległe początki
Można stwierdzić, że początki Archiwum datują się już na X wiek, kiedy to na piastowską ziemię, w ślad za czeską księżniczką Dobrawą oraz pierwszym biskupem polskim rezydującym w Poznaniu - Jordanem, przybyli mnisi biegli w piśmie. Zapewne od początku zapisywane były dzieje pierwszego polskiego biskupstwa, Kościoła w Polsce i chrześcijaństwa wśród Słowian. Najstarszy zachowany do dzisiaj w Archiwum dokument pochodzi z 1231 r. i jest wystawiony przez Władysława Laskonogiego. Poznańskie Archiwum posiada bogaty zbiór dokumentów doby staropolskiej. Jest wśród nich 799 bezcennych inkunabułów, 3508 starodruków wytworzonych od XVI do XVIII w. Instytucja deponuje 1085 dokumentów pergaminowych, ponad 14 tys. dokumentów papierowych i ponad tysiąc listów oraz 2504 rękopiśmiennych ksiąg staropolskich, dokumentujących dawne życie diecezji. Niezwykle cenną częścią archiwalnego zasobu jest zbiór akt parafialnych, złożony z 1700 ksiąg metrykalnych. Służą one przede wszystkim do poszukiwań genealogicznych. Zabytkowych ksiąg i dokumentów byłoby w Archiwum niepomiernie więcej, gdyby nie barbarzyństwo niemieckiej okupacji.
Wojenne straty
W 1939 r., krótko po wkroczeniu hitlerowców do Poznania, Archiwum Archidiecezjalne zostało przez Niemców opieczętowane i przeznaczone do likwidacji. Zbiory, świadczące o wielowiekowym bogactwie kultury duchowej Polski i Kościoła na tych ziemiach, najeźdźca rozproszył i częściowo zniszczył. W czasie walk o Poznań na przełomie stycznia i lutego 1945 r. spłonęło jeszcze 250 cennych dokumentów pergaminowych i ponad 25 tys. dokumentów papierowych z XVI-XVII w.
Bogactwo wiedzy
W dzisiejszym Archiwum obok akt dawnych stworzono jeszcze obszerniejszy Zbiór Akt Nowych, złożony z bogatego zasobu dokumentującego życie archidiecezji poznańskiej w XIX i XX wieku. Zgromadzono tu akta Kancelarii Prymasowskiej i Arcybiskupiej, Konsystorza Generalnego, czyli Kurii Metropolitalnej, kapituł i kolegiat, sądu duchownego, seminarium i ogromnej liczby stowarzyszeń katolickich. Są też listy, grafiki, nuty, szkice, fotografie…
Dzieło kapłanów
Gdy w 1925 r. kard. Dalbor powoływał do życia Archiwum Archidiecezjalne, czyniąc to na wniosek bp. pomocniczego Stanisława Łukomskiego i ks. Edmunda Majkowskiego, pierwszego dyrektora, zdawał sobie sprawę, że placówka ta będzie miała szczególne znaczenie dla rozwoju kultury narodowej i nauki. Krótko przed śmiercią Prymas Polski zdołał powołać do życia instytucję, z której pracy korzystają dziś naukowcy, badacze różnych dziedzin, studenci, profesorowie akademiccy, kapłani oraz wielu obywateli, którzy w przepastnych księgach metrykalnych lub na mikrofilmach poszukują śladów przeszłości, prowadząc żmudne badania genealogiczne. Pamiętając o przeszłości tej ważnej w Polsce instytucji nauki i kultury, nie sposób nie wspomnieć obok najdostojniejszego założyciela, także wszystkich kolejnych dyrektorów Archiwum, zasłużonych kapłanów, naukowców i organizatorów: ks. Edmunda Majkowskiego, ks. Józefa Nowackiego, ks. Stefana Haina, ks. Mariana Banaszaka, ks. Konrada Lutyńskiego.
Urodził się w 1968 r. Pochodzi z parafii pw. św. Mikołaja w Krobi. W 1992 r. uzyskał magisterium z teologii na Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu, a w 1995 r. licencjat teologii w zakresie historii Kościoła na tejże uczelni. Od 1993 r. przyjął święcenia kapłańskie. Posługę duszpasterską pełnił w parafiach: Jana Chrzciciela w Owińskach, Matki Boskiej Zwycięskiej w Poznaniu, Nawrócenia św. Pawła w Poznaniu. W 2003 r. ukończył studia magisterskie w zakresie historii ze specjalnością archiwistyczną na Wydziale Historycznym UAM. Od 2002 r. jest dyrektorem Archiwum Archidiecezjalnego.
Interesuje się informatyką, muzyką i sportem, ma patent żeglarski.
- Centralne Archiwum dla Archidiecezji Poznańskiej powstało w 1925 r. Była to pierwsza, w ówczesnych granicach państwa polskiego, tego typu placówka kościelna. Przeżywany jubileusz 80-lecia powstania Archiwum, bogactwo zasobu naszych zbiorów oraz dzieło moich wielkich poprzedników na stanowisku dyrektora są dla pracowników Archiwum, a zwłaszcza osobiście dla dyrektora, zobowiązaniem i wezwaniem do dalszej pracy na rzecz rozwoju Archiwum, które służy pomocą zarówno w poznawaniu dziejów Kościoła na terenie archidiecezji poznańskiej, jak i historii i kultury naszej Ojczyzny - mówi ks. dyr. Roman Dworacki.
Urodził się w Poznaniu w 1957 r.
W 1979 r. wstąpił do Arcybiskupiego Seminarium Duchownego i rozpoczął studia teologiczne na Papieskim Wydziale Teologicznym w Poznaniu, które ukończył ze stopniem magistra w 1984 roku.
W następnym roku przyjął z rąk abp. Jerzego Stroby święcenia kapłańskie. Był wikariuszem i pomagał w pracy duszpasterskiej w kilku parafiach. Następnie został kapelanem w Domu Sióstr Szarytek w Poznaniu.
Od 1 grudnia 1995 r. jest pracownikiem Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu, od trzech lat na stanowisku kustosza.
W 1996 r. ukończył w Archiwum Państwowym w Poznaniu specjalistyczny kurs dla archiwistów pierwszego i drugiego stopnia.
Jest doktorem teologii w zakresie historii Kościoła. Pasjonuje się dziejami archidiecezji poznańskiej.
Od roku 1999 prowadzi zajęcia na Wydziale Teologicznym UAM.
Cały artykuł przeczytasz z aktywną subskrypcją
Odblokuj ten tekst i czytaj cały „Przewodnik Katolicki”.
W subskrypcji otrzymujesz dostęp do:
- wszystkich wydań on-line papierowego „Przewodnika Katolickiego”;
- wszystkich wydań online dodatków i wydań specjalnych „Przewodnika Katolickiego”;
- wszystkich płatnych treści publikowanych na stronie „przewodnik-katolicki.pl”.
Subskrybuj, pogłębiaj perspektywę i inspiruj w rozmowach.
Masz konto? Zaloguj się
Subskrypcja miesięczna
Tylko teraz otrzymujesz czternastodniowy bezpłatny dostęp testowy do serwisu internetowego Przewodnika Katolickiego. Po jego zakończeniu płacisz jedynie 19,90 zł miesięcznie!
↺ Automatyczne odnowienie płatności; rezygnuj kiedy chcesz!
Subskrypcja roczna
Jeśli już znasz „Przewodnik Katolicki”, wykup subskrypcję by uzyskać dostęp do wszystkich treści z nowych numerów, numerów archiwalnych oraz całkowicie unikalnych treści publikowane jedynie w internecie.
Koszt rocznej subskrypcji przy płatnościach miesięcznych to 239 zł. Przy płatności z góry za rok otrzymasz 25% rabat. Oszczędzasz 66 zł.
↺ Automatyczne odnowienie płatności; rezygnuj kiedy chcesz!
Artykuł pochodzi z numeru 45/2005
