Pasja w Muzeum

Od 11 lutego w Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku czynna jest wystawa pt. "Opowieść o Pasji i zwyczajach wielkanocnych". Ekspozycja ukazuje spektrum wydarzeń i symboli najważniejszego święta chrześcijańskiego, jakim jest Wielkanoc, zarówno w wymiarze religijnym, jak też i w jego bogatych tradycjach ludowych. Dziś opowiem o pasyjnej części wystawy, a druga, poświęcona świątecznym tradycjom ludowym, zostanie przybliżona w wydaniu świątecznym "Ładu Bożego".

Pierwsza część wystawy opowiada o męce, śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa, ukazując poprzez zabytki sztuki wydarzenia ewangeliczne, jakie miały miejsce od wjazdu Chrystusa do Jerozolimy po Jego Zmartwychwstanie. Dla spotęgowania klimatu pasyjnego i pobudzenia do refleksji nad męką Chrystusa posłużono się kultowymi obiektami kościelnymi (feretrony, "Ecce Homo", "Chrystus w okowach") lub takimi, które cześć religijną odbierały w przeszłości w prywatnych domach (np. obrazy oleodrukowe). Ponadto pokazano tutaj dzieła o wyjątkowych walorach artystycznych, których siła ekspresji w sposób szczególny przemawia do widza. Grupom zabytków towarzyszą odpowiednio dobrane teksty ewangeliczne, stanowiące ważny tok narracji. Oglądając wystawę, zauważymy jednak, że nie zawsze było to możliwe do skomentowania. W obrazowaniu pasyjnym pojawiają się takie tematy, jak: Chrystus Frasobliwy i Pieta (Matka Boża z umarłym Chrystusem na kolanach), które przedostały się do sztuki jako rezultat silnej potrzeby dopowiedzenia wydarzeń, o których nie piszą ewangeliści. Wymienione tematy wchodzą w zakres tzw. przedstawień dewocyjnych, ukształtowanych w późnym średniowieczu jako wynik prywatnych form nabożeństwa, czerpiących z literatury najczęściej apokryficznej, która w obrazowy sposób działała na wyobraźnię wiernych. W przedstawieniach dewocyjnych postacie sakralne posiadają osobliwy, człowieczy wymiar, co niewątpliwie pomagało wiernym silniej wczuwać się w ich cierpienie (opuszczony zafrasowany Chrystus, Matka opłakująca śmierć Syna). Przejmujące w wyrazie są postacie Chrystusa Frasobliwego wykonane przez Stanisława Zagajewskiego z Włocławka, Tadeusza Frąckowiaka z Wietrzychowic czy Józefa Wronę z Tokarni (Małopolska). Niektóre z rzeźb Frąckowiaka ukazują Chrystusa ze spętanymi rękoma, co dodatkowo potęguje Jego boleść. Ciekawie od strony ikonograficznej prezentują się na wystawie prace przedstawiające Chrystusa umierającego na krzyżu. W tej grupie uwagę zwracają dzieła artystów ludowych z Zawidza Kościelnego na Mazowszu. Jans Krajewski w płaskorzeźbie zatytułowanej "Scena Odkupienia" w sposób symboliczny ukazuje moment śmierci Chrystusa na krzyżu, otwierający ludzką historię zbawienia. Z ran Chrystusa tryskają ku ziemi strumienie krwi, opadając na grzeszników wyłaniających się z piekielnej czeluści. Alfreda Krajewska w płaskorzeźbie "Męka Pańska" przedstawia Ukrzyżowanego w otoczeniu narzędzi Jego męki.

O tym, w jak różnorodny sposób tematykę pasyjną przedstawiali inni twórcy, także profesjonalni, warto się przekonać, odwiedzając muzeum etnograficzne; wystawa będzie czynna do uroczystości Zesłania Ducha Świętego.

Ekspozycję przygotowano głównie ze zbiorów muzealnych Włocławka, Płocka i Torunia. Wzbogacona jest obiektami kościelnymi z parafii św. Jadwigi Śląskiej w Nieszawie, św. Stanisława BM w Brześciu Kujawskim oraz pochodzącymi ze zbiorów prywatnych. Ważnym dopełnieniem tematyki pasyjnej są księgi i druki dewocyjne z tekstami Drogi krzyżowej i Gorzkich żali, wypożyczone z Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku.