Pułkowniku, larum grają...

"Armia Czerwona była najpotężniejszą, największą i najbardziej nieludzką machiną wojenną, jaką znała ludzkość. Wiedziałem, jakie cele mają sowieccy marszałkowie i generałowie [...]. Wiedza o tym, co ma się stać, gdy zacznie się wojna, była przerażająca. Latami przyklejałem na wielkich sztabowych mapach symbole grzyba wybuchu atomowego: niebieskie tam, gdzie uderzenia miały paść z Zachodu, czerwone tu, gdzie miały paść nasze. Nie mogłem nie myśleć, co te grzybki oznaczają. Przecież nie mogłem tego robić bez wyobraźni!" - te słowa pułkownika Kuklińskiego są chyba najlepszą odpowiedzią na stawiane mu zarzuty. Czy przekona to jednak jego adwersarzy, w zdecydowanej większości tych, dla których "honor" oficera Ludowego Wojska Polskiego znaczył więcej niż moralny obowiązek przeciwdziałania komunistycznemu ludobójstwu?

Ulubieniec Jaruzelskiego

Niezwykłe życie Ryszarda Kuklińskiego rozpoczęło się w 1950 roku, kiedy jako 20-latek ukończył Szkołę Oficerską Wojsk Zmechanizowanych we Wrocławiu. Dzięki swojej inteligencji i prawdziwej żyłce "wojskowego stratega" został błyskawicznie zauważony przez generałów Jaruzelskiego i Siwickiego, a więc ludzi z przyszłego partyjnego establishmentu.

Od 1963 roku służył w Sztabie Generalnym Ludowego Wojska Polskiego. Z każdym dniem uzyskiwał też dostęp do coraz ważniejszych wojskowych tajemnic.

Kukliński nie był jednak bezwolnym pionkiem. Wiedza, z jaką stykał się na co dzień, uświadomiła mu skalę zagrożenia, jakie zawisło nad Polską.

W 1971 roku podjął decyzję, która zaważyła na całym jego dalszym życiu: zaproponował swoje usługi amerykańskiej agencji wywiadowczej CIA. Jedno jest pewne: zrobił to sam, w zgodzie z własnym sumieniem i nikt go do tego nie nakłaniał.

Tymczasem jednak w wojsku darzono go coraz większym zaufaniem. Cieszył się nie tylko względami gen. Jaruzelskiego, ale i samego marszałka Ustinowa - ówczesnego ministra obrony ZSRR.

W 1976 roku został szefem Oddziału Planowania Strategicznego SG, a wkrótce potem także polskim oficerem łącznikowym w Sztabie Głównym Armii Radzieckiej.

Dzięki temu uzyskał dostęp praktycznie do wszystkich planów wojskowych całego Układu Warszawskiego, stając się najcenniejszym agentem amerykańskim w historii "zimnej wojny".

W 1981 roku był jednak już tak blisko "wpadki", że Amerykanie zmuszeni byli ewakuować z kraju pułkownika, jego żonę oraz dwóch synów.

Trzy lata później Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie skazał zaocznie Kuklińskiego na karę śmierci i konfiskatę mienia za "dezercję i zdradę".

Kukliński zmienił wizerunek i zamieszkał z rodziną pod Waszyngtonem. Dwukrotnie jednak usiłowano go porwać, raz zabić. W końcu jednak musiało dojść do tragedii: w 1994 roku w niewyjaśnionych okolicznościach, w odstępie kilku miesięcy zginęli obaj jego synowie: Waldemar został przejechany przez samochód, a Bogdan wypłynął w rejs i ślad po nim zaginął. Zwłok nie odnaleziono do dzisiaj...

Co przekazał Kukliński?

Jak dotkliwe straty zadał Kukliński systemowi komunistycznemu, może świadczyć wypowiedź gen. Kiszczaka, jednego z najbardziej zapiekłych wrogów pułkownika: "Kiedy zaczęliśmy analizować rangę informacji, które wykradł, zrozumieliśmy, że wiedział tak dużo, iż nie ma sensu zmieniać czegokolwiek, ponieważ musielibyśmy zmienić wszystko".

W ciągu 10 lat Kukliński przekazał Amerykanom 40 265 stron dokumentów i analiz. Wśród najważniejszych informacji przekazanych przez "Jacka Strong" znalazły się m.in. dokumentacja "Planu Albatros" (budowa w Polsce, Bułgarii i ZSRR trzech utajnionych bunkrów, które miały być centrami dowodzenia podczas wojny z Zachodem), plan wprowadzenia w Polsce stanu wojennego oraz analiza technologicznych nowinek w armiach Układu Warszawskiego wraz z prognozą przyszłych działań zbrojeniowych. Ten ostatni dokument został uznany przez CIA za najważniejszy dokument wojskowy, jaki Centrala kiedykolwiek uzyskała z bloku wschodniego.

Zgodnie z planami sowieckiej ofensywy, radziecka strategia zakładała użycie Polski jako pierwszej siły uderzeniowej przeciwko wojskom NATO. Polska miała też ponosić koszty komunistycznej inwazji. Sowiecka przewaga w broni konwencjonalnej zmusiłaby bowiem Zachód do użycia broni jądrowej. W ten sposób Polska przestałaby w praktyce istnieć.

"Sobowtór na horyzoncie"

Dyrektor CIA William Casey powiedział kiedyś, że Kukliński zaszkodził komunizmowi jak nikt inny. Wydawało się, że upadek komunizmu w 1989 roku spowoduje, że pułkownik odzyska dobre imię i należną mu część. Nic z tych rzeczy - dopiero w 1995 roku Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uchyliła wyrok z 1984 roku, a podjęte na nowo śledztwo zostało umorzone w 1997 roku. W uzasadnieniu umorzenia prokuratura wojskowa napisała, że Kukliński podejmując współpracę z amerykańskim wywiadem, działał "w stanie wyższej konieczności". Prawda jednak jest taka, że śledztwo umorzono przede wszystkim ze względu na naciski amerykańskie podczas zabiegów władz polskich o przyjęcie naszego kraju do NATO.

Mimo korzystnego rozstrzygnięcia prawnego, Kukliński cały czas spotykał się z atakami ze strony swoich zagorzałych przeciwników. O ile jednak można jeszcze zrozumieć zacietrzewienie Jaruzelskiego - było nie było, człowieka, który najwięcej stracił wskutek wywiadowczej działalności Kuklińskiego - o tyle zupełnie zaskakuje postawa Lecha Wałęsy. Będąc prezydentem, Wałęsa całkowicie zignorował list Zbigniewa Herberta, w którym pisarz prosił o uniewinnienie pułkownika. Kilkakrotnie też publicznie nazywał Kuklińskiego zdrajcą. Z kolei Adam Michnik, krytykując współpracę pułkownika z amerykańskim wywiadem, twierdził, że Kukliński przekroczył próg, poza który nie posunęła się nawet opozycja.

W 1998 roku Ryszard Kukliński po raz pierwszy od 1981 roku odwiedził Polskę. Mimo że sondaże opinii publicznej wskazywały, że polskie społeczeństwo jest podzielone w połowie na jego zwolenników i przeciwników, niemal wszędzie witany był jako prawdziwy bohater. Kraków i Gdańsk przyznały mu nawet honorowe obywatelstwo.

Nie przeszkodziło to jednak posłankom SLD Krystynie Łybackiej, Izabeli Sierakowskiej i Danucie Waniek wygłaszać w tym samym czasie w Sejmie uwag w rodzaju: czy Ryszard Kukliński, "ten pierwszy oficer polski w NATO", który raz łkając, raz krzycząc, wyrażał opinie o ministrze obrony narodowej i kadrze Wojska Polskiego, nie naruszył zasady apolityczności armii i cywilnej nad nią kontroli?" A poseł Jerzy Zakrzewski z SLD pytał: "Skąd wiadomo, że człowiek, którego wożono po kraju w eskorcie BOR, to rzeczywiście prawdziwy Kukliński? O ile wiem, przechodził szereg operacji plastycznych".

Tuż przed śmiercią Kuklińskiego ukazała się w Stanach Zjednoczonych książka "Tajne życie" autorstwa Benjamina Weisera. Znalazły się w niej tajne dotąd materiały CIA i wiele nieznanych faktów z życia pułkownika. Sam Kukliński planował przyjazd do Polski na promocję książki. Podobno myślał także o powrocie do kraju na stałe. Ale wahał się, w 2002 roku mówił: "Ciągle spotykam się z pogróżkami w związku z moim przyjazdem do kraju. Obiecano mi kulę z bliska, z daleka, nóż, truciznę - wszystko".

Ryszard Kukliński zmarł 11 lutego br. Przyczyną śmierci był wylew krwi do mózgu. Według Józefa Szaniawskiego, powołującego się na informacje od żony Kuklińskiego, stało się to w czasie, gdy pułkownik pisał list, będący odpowiedzią na kolejny paszkwil "Gazety Wyborczej" dotyczący jego osoby...