Poznań nie zapomina

Pierwszą część sympozjum wypełniły dwa referaty naukowe: księdza prof. Zygmunta Zielińskiego, który wnikliwie nakreślił tło polityczne działalności Abpa Baraniaka oraz księdza prof. Mariana Fąki, w którym zwięźle przedstawiono drogę życia Arcybiskupa.

Pasterz i obrońca wiary

W kolejnych referatach omówiono szczegółowo osiągnięcia i zasługi Abpa Baraniaka na dwu płaszczyznach: jako pasterza Archidiecezji Poznańskiej i jako obrońcy Kościoła. Uczynili to wieloletni współpracownicy Abpa Baraniaka: ks. Abp Marian Przykucki oraz ks. Bp Stanisław Napierała. Wspominano działalność Abpa Baraniaka jako Metropolity Poznańskiego; szczególnie zorganizowane przezeń w Poznaniu uroczystości Milenium Chrztu Polski w 1966 roku i Tysiąclecia Biskupstwa Poznańskiego dwa lata później. Podkreślono też Jego wcześniejszą działalność u boku prymasów Polski: Kard. Augusta Hlonda i Kard. Stefana Wyszyńskiego, których był sekretarzem, oraz udział w obradach Soboru Watykańskiego II.

Najwięcej uwagi poświęcono jednak bezprawnemu uwięzieniu Abpa Baraniaka przez władze komunistyczne. 25 września 1953 roku Abp Baraniak wraz z Kard. Wyszyńskim został aresztowany w Rezydencji Prymasowskiej w Warszawie. Zgodnie z zamysłem władz komunistycznych, Abp Baraniak miał być głównym świadkiem w planowanym procesie pokazowym Kard. Wyszyńskiego. Heroiczna i nieugięta postawa ówczesnego Metropolity Poznańskiego sprawiła, że plany władz komunistycznych zostały przekreślone.

Nieugięty wobec tortur i komunizmu

Mimo wymyślnych tortur, Abp Baraniak nie ugiął się i nie złożył wymuszanych na nim przemocą zeznań. - Abp Baraniak wyszedł na wolność tak wyniszczony fizycznie, że już nigdy nie odbudował swej egzystencji psychofizycznej. [...] Sam oszczędzał informacji o swoim cierpieniu, nawet mnie... Domyślałem się, że swój względny spokój w więzieniu zawdzięczam Jemu, bo On wziął na siebie ciężar całej odpowiedzialności Prymasa Polski" - stwierdził Prymas Wyszyński podczas uroczystości pogrzebowych Abpa Baraniaka w 1977 roku.

Podczas sympozjum wspomniano też inne zasługi Abpa Baraniaka. Jedną z takich spraw był protest Arcybiskupa z 1958 roku przeciwko budowie tzw. trasy Chwaliszewskiej, rujnującej urbanistyczne i kulturowe oblicze najstarszej części Poznania - Ostrowa Tumskiego. Pisał wówczas Arcybiskup m.in.: "Przeciwko planom budowy trasy wschód-zachód, mającej przeciąć zabytkowy Ostrów Tumski i nieodwracalnie zniekształcić tę najstarszą, historyczną część Poznania, stanowczo protestuję. Czynię to jako Arcybiskup Poznański, który od wieków był gospodarzem i stróżem Ostrowa Tumskiego". Apele Abpa Baraniaka zostały złośliwie zignorowane przez ówczesne władze, a zbudowana w latach sześćdziesiątych trasa na zawsze oszpeciła oblicze najstarszej części Poznania.

Prelegenci podkreślili jeszcze kilka ważnych zasług ówczesnego Metropolity Poznańskiego dla Kościoła poznańskiego. Jedną z nich było utworzenie po wielu latach starań Papieskiego Wydziału Teologicznego w Poznaniu. Jego współczesny "sukcesor", Wydział Teologiczny UAM, w przyszłym roku będzie obchodzić 40-lecie istnienia, co z pewnością stanie się kolejną okazją do przypomnienia postaci Abpa Baraniaka, inicjatora wydziału. Nie bez znaczenia było też ostateczne potwierdzenie praw metropolitalnych dla arcybiskupów poznańskich. Aktu tego dokonała Stolica Apostolska po usilnych staraniach Abpa Baraniaka.

Uśmiechnięty, pokorny, ojcowski

Sympozjum w przededniu stulecia urodzin Abpa Baraniaka stało się też okazją do wielu osobistych wspomnień. Dzielili się nimi nie tylko dostojni prelegenci, przez wiele lat współpracownicy Arcybiskupa, ale także księża Archidiecezji Poznańskiej, przedstawiciele kapituły katedralnej i innych instytucji kościelnych, którzy w swym kapłańskim posługiwaniu spotykali się przy różnych okazjach z pasterzem archidiecezji. Wszyscy podkreślali ogromną sympatię, jaką budził Arcybiskup w bliźnich, wielką pokorę, przejawianą mimo licznych zasług dla Kościoła i Polski. Niezwykle ważne było też oddanie Arcypasterza dla spraw dzieci i młodzieży, którym zawsze poświęcał wiele uwagi i ojcowskiego zainteresowania. Abp Baraniak, mimo poważnej choroby, która szczególnie mocno naznaczyła ostatnie lata Jego życia, dał się poznać na płaszczyźnie ludzkiej jako hierarcha otwarty na kontakty z osobami świeckimi, żywo zainteresowany sprawami społecznymi i publicznymi, darzący szczególną miłością swą arcybiskupią stolicę - miasto Poznań. Materialnym śladem tego umiłowania stały się wyświetlone dwa archiwalne filmy dokumentujące wydarzenia milenijne w Poznaniu w latach 1966 i 1968. Wymowa tych filmów podkreślona została fragmentami przemówień Metropolity Poznańskiego, odczytanymi podczas sympozjum przez kleryków Seminarium Duchownego w Poznaniu.

W uroczystościach obok księży arcybiskupów i biskupów wzięli udział kapłani Archidiecezji Poznańskiej, przełożeni i klerycy Seminarium Duchownego, profesorowie i studenci Wydziału Teologicznego UAM oraz zainteresowani poznaniacy, wśród których życzliwa pamięć o Abpie Baraniaku jest nadal żywa. Szczególnymi gośćmi byli też krewni hierarchy oraz nauczyciele i młodzież ze Szkoły Podstawowej w Mchach, rodzinnej parafii Arcybiskupa.

Po zakończeniu sympozjum jego uczestnicy udali się do Bazyliki Archikatedralnej, gdzie w specjalnie otwartej w tym dniu krypcie arcybiskupów poznańskich odmówili modlitwę w intencji pochowanego tam w sierpniu 1977 roku Arcybiskupa Antoniego Baraniaka.