Istota osoby

Starożytni, zwłaszcza w świecie semickim, byli przekonani, że imię stanowi część składową tego, który je nosi.

Aby zrozumieć sens słów „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”, należy zdać sobie sprawę z ogromnego znaczenia imienia w starożytności. Wierzono, że imię wyraża istotę człowieka lub jakąś bardzo ważną jego cechę, funkcję i przeznaczenie. Poznać czyjeś imię oznaczało poznać istotę rzeczy lub osoby, ukrywać swe imię lub je objawiać – okrywać się tajemnicą lub objawiać się (por. Rdz 32, 29; Sdz 13, 6.17-18; Wj 3, 14).

Z czcią o Bogu

Drugie przykazanie Dekalogu brzmi następująco: „Nie będziesz wypowiadał imienia Jahwe, twego Boga, do czegoś niegodnego. Ponieważ Jahwe nie uniewinni tego, kto wzywa Jego imienia do czegoś niegodnego” (Wj 20, 7; Pwt 5, 11). Gdyby je sformułować w sensie pozytywnym, wówczas brzmiałoby ono: „Będziesz wzywał imienia Boga twego ze czcią i szacunkiem”.

Jakub zostaje Izraelem

Imię jest więc równoznaczne z całą głębią danej osoby: takim ktoś jest, jakie nosi imię. Nie można sobie wyobrazić człowieka bez imienia. Szczególne znaczenie miały zmiany imion dokonane przez samego Boga. Imię Jakub zostało zmienione na Izrael, gdyż toczył on walkę z Bogiem (Rdz 32, 39). Abram stał się Abrahamem jako ojciec narodów (Rdz 17, 5). W przyszłości Bóg miał nadać nowe imię Jerozolimie (Iz 62, 2). Zmiana imienia, dokonana przez Boga, była równoznaczna z nadaniem człowiekowi nowego posłannictwa i oznaczała szczególną Bożą opiekę.

Nowe imię dla pokonanego

Imię często miało przypominać o wydarzeniu, jakie towarzyszyło narodzinom danego człowieka. Na przykład wyraz Izaak przypomina o śmiechu Abrahama (Rdz 17, 17) i Sary (Rdz 18, 12; 21, 6) podczas zapowiedzi narodzin syna.

Wymówić czyjeś imię – to spowodować jego obecność lub moc. Nadać komuś imię – to wykazać nad nim swą władzę i uzależnić go od siebie. Dlatego zwycięzcy zmieniali imiona pokonanym królom (por. 2 Krl 23, 34; 24, 17). Kiedy znieważamy czyjeś imię, znieważamy równocześnie osobę nim oznaczoną (por. 2.Sm 10; 1 Sm 24, 22). Gdy działamy w czyimś imieniu, oznacza to, że działamy zamiast niego.

Jestem pośród nich

To wszystko, co powiedziano wyżej, można też odnieść do imienia Bożego. Imię Jahwe i sam Jahwe są synonimami (por. Iz 25,1; 56, 6; Ps 8, 2). Gdy wymawia się wyraz Jahwe, to On sam się uobecnia, staje przed wymawiającym to słowo (por. Mt 18, 20: „Gdzie dwaj albo trzej są zgromadzeni w imię moje, tam ja jestem pośród nich”). Wynika z tego, że zakaz wzywania imienia Bożego to zakaz posługiwania się samym Bogiem.

Można wychwalać

Nie oznacza to wcale, że Stary Testament zakazuje używania imienia Bożego w ogólności. Wiadomo, że kapłani wzywali je, aby sprowadzić Boże błogosławieństwo na lud (por. Lb 6, 22-27); przywoływano je także na wojnie (Ps 20, 8). Imię Boże należy według Biblii ST wychwalać (1 Km 29, 13), korzyć się przed nim (Ml 2, 5), kochać je (Ps 5, 12), uwielbiać (Ps 7, 18) i ogłaszać jako święte (Iz 29, 23). Z tych kilku przykładów widać, że ST nie zawiera absolutnego zakazu używania imienia Bożego. Drugie przykazanie Dekalogu zakazuje używać imienia Bożego tylko w sposób niegodny.

Amon bał się czarów

Imienia Jahwe nadużywano zaś przede wszystkim w zaklęciach, wróżbach i formułach magicznych. W starożytności praktyki magiczne były na Wschodzie bardzo rozpowszechnione, wierzono w ich skuteczność nawet w odniesieniu do bogów. Wystarczyło jedynie znać imię któregoś z nich, by przez wymówienie jego imienia móc na to bóstwo oddziaływać. Stwarzało to możliwość posługiwania się bogami dla własnych celów. Stąd zrozumiałe jest przekonanie Egipcjan, że ich czołowe bóstwo – Amon, chcąc uniknąć wszelkich zaklęć, objawiało się pod wieloma imionami, tylko nie pod swoim własnym.