Wokół 11 listopada

Przecież nie tak dawno temu, przy okazji setnej, a więc bardzo okrągłej rocznicy odzyskania niepodległości, tak właśnie było. Nawet taki jubileusz nie sprawił, że w odstawkę poszły nasze polsko-polskie wojenki. Dlaczego więc w tym roku miałoby być inaczej? Mógłbym, ale nie zacznę.

Spróbujmy spojrzeć na szklankę tak jakby była w połowie pełna, a nie w połowie pusta. Zachęca do tego Sławomir Sowiński (w rozmowie z Anną Druś na str. 12), który mówi, że udało się nam nie tylko zachować patriotyzm, ale i znaleźć zdrową równowagę między miłością do ojczyzny a otwartością na świat i inne kultury. Nasz rozmówca odwołuje się do bardzo ważnego dokumentu wydanego w ostatnich latach przez polskich biskupów, którego zresztą był konsultorem. Przyjęty osiem lat temu Chrześcijański kształt patriotyzmu warto odświeżyć sobie przy okazji nadchodzącego święta, bo znajdziemy w nim sporo praktycznych wskazówek na temat tego, czym jest, a czym nie jest patriotyzm. Kilka kluczowych fragmentów przypominamy w tym numerze „Przewodnika”.

Tu mała dygresja. Kilka dni temu we Wrześni, po fali hejtu i gróźb, doszło od odwołania koncertów upamiętniających pochodzącego stamtąd kompozytora muzyki synagogalnej (piszemy o tym nieco szerzej na str. 6), tworzącego też utwory w języku niemieckim. Domagający się odwołania tego wydarzenia często powoływali się na swój… patriotyzm i wiarę. W świetle Ewangelii, nauczania Kościoła i słów będącego pewnie dla wielu z nich niekwestionowanym autorytetem św. Jana Pawła II, jest to nie do zrozumienia. Ciekaw jestem, jak te i podobne środowiska będą się odnosić do wydarzeń, których 60. rocznicę będziemy wspominać jeszcze w listopadzie. Mam tu na myśli list biskupów polskich do biskupów niemieckich ze słynnymi słowami „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”, będący pierwszym krokiem w kierunku pojednania po II wojnie światowej (więcej na ten temat w numerze za tydzień).

Przy okazji 11 listopada wracamy też do lat I wojny światowej, która Polsce po 123 latach niewoli przyniosła upragnioną niepodległość. Paweł Stachowiak (str. 15) bierze pod lupę dylematy, przed którymi w latach 1914–1918 stawali duchowni, a przede wszystkim kościelni hierarchowie. W czasach zaborów Kościół miał kluczowe znaczenie dla podtrzymywania narodowej tożsamości naszych przodków. Nie ulega wątpliwości, że większość z ówczesnych duchownych była szczerymi patriotami, ale skomplikowana natura trójkąta ich zobowiązań – chodzi o ołtarz, tron i naród – utrudniała przyjęcie jednoznacznej postawy. Takie same problemy ze stosunkiem do naszych dążeń niepodległościowych miał zresztą w tamtym czasie i Watykan. W nauczaniu Kościoła ważne miejsce zajmowała zasada legitymizmu, która oznaczała, że ludzie nie mogli buntować się przeciwko legalnym władzom, a tymi byli monarchowie zaborców.

Historia szczęśliwie dla nas zakończyła się odzyskaniem naszego państwa i właśnie o nim pisze ks. Artur Stopka (str. 18). Przyglądając się społecznemu nauczaniu Kościoła, zwraca uwagę na to, jaką funkcję powinno spełniać wobec ludzi państwo, ale też na niebezpieczeństwa, jakie mogą wynikać z jego działania.

Złośliwi uważają, że radosne świętowanie w listopadzie nie może się udać: że zbyt ciemno, zbyt zimno, zbyt przygnębiająco. Wbrew tym głosom życzymy dobrego przeżywania Święta Niepodległości – nie tylko przy świętomarcińskich rogalach, którymi 11 listopada zajadają się poznaniacy.