Puszcza na pokolenia

I nicjatorem akcji jest Fundacja Las Na Zawsze, która od kilku lat nie tylko sadzi nowe lasy, ale podjęła się także ochrony lasów dojrzałych. Jej najnowszą inicjatywą jest Połączona Puszcza Polska, czyli sieć różnorodnych, dojrzałych lasów rozproszonych po całym kraju, które mają trwać i starzeć się w swoim naturalnym tempie. „Do tej pory mówiliśmy o ochronie lasów dojrzałych, które były «porozrzucanymi» po mapie osobnymi bytami. Dziś chcemy mówić o Połączonej Puszczy Polskiej. To naturalny rozwój tego, co zawsze było naszym celem” – deklaruje fundacja.
Jak zaznaczają pomysłodawcy, projekt otwarty jest dla wszystkich, a każdy, kto chce wspierać przyrodę, może dołączyć do działań fundacji – dotyczy to zarówno lokalnych społeczności, aktywistów, jak i przedstawicieli biznesu, gdyż ochrona lasów wymaga nie tylko szerokiej współpracy organizacji pozarządowych i instytucji państwowych, ale i zaangażowania zwykłych obywateli, którzy dostrzegają konieczność zachowania naturalnych ekosystemów. Szczególnie w czasach rosnącej presji człowieka na środowisko.

Ochrona przyrody w praktyce
W wyniku działalności człowieka około 75 proc. środowisk lądowych i około 66 proc. środowisk morskich zostało w znacznym stopniu zmienionych. Różni naukowcy, w tym biolodzy, klimatolodzy i przyrodnicy z całego świata apelują od lat o konieczność ustanowienia za cel ochrony 30 proc. wszystkich lądów i oceanów na naszej planecie, z czego co najmniej 10 proc. powinno być objęte ochroną ścisłą. Tymczasem w Polsce, choć oficjalne dane sugerują, że około 33 proc. kraju jest objęte różnymi formami ochrony, niektóre z nich w praktyce niewiele tej ochrony zapewniają. Na przykład w parkach krajobrazowych, obszarach chronionego krajobrazu, a nawet w parkach narodowych i rezerwatach jest prowadzona planowa gospodarka leśna obejmująca wycinkę drzew. ,,Realną ochronę przyrody stanowią praktycznie tylko strefy ochrony ścisłej w rezerwatach i parkach narodowych. Obszary te stanowią zaledwie około 1,55 proc. powierzchni kraju. Niepokojące jest też to, że od ponad 20 lat nie powstał u nas żaden nowy park narodowy, choć istnieją uzasadnione projekty Parków Narodowych: Turnickiego, Mazurskiego, Szczecińskiego, Doliny Dolnej Odry. Wobec takiej sytuacji Fundacja Las Na Zawsze podejmuje się ochrony dojrzałych lasów, w których realnie będzie funkcjonować ochrona ścisła lasów” – można przeczytać we wpisie eksperta ds. edukacji Fundacji Las Na Zawsze Dominika Taraska na stronie organizacji.

Dlaczego są tak ważne?
Lasy dojrzałe to banki bioróżnorodności, które są magazynami genetycznymi wielu gatunków roślin, zwierząt, grzybów i bakterii. To także naturalne fabryki produkujące tlen, a pochłaniające dwutlenek węgla. To regulatory temperatury i wilgotności powodują bowiem znaczne obniżenie temperatury. Lasy sprawiają, że nad nimi częściej padają deszcze. Potrafią regulować poziom wód gruntowych, często powodując znaczne jego podwyższenie na terenach suchych, a obniżenie na terenach zalewanych. Chronią więc też przed powodziami. Ale przede wszystkim chronią przed suszą, gdyż mają olbrzymie możliwości retencjonowania wody.
Naturalne lasy także chronią i tworzą glebę. Chronią przed wymywaniem przez nawalne deszcze i powodzie, a tworzą glebę, gdyż dostarczają stale nowych dostaw materii organicznej z opadłych liści, gałęzi, konarów i całych drzew oraz organizmów zwierzęcych rozkładających się w naturalny sposób.
Dojrzałe lasy – zwłaszcza liściaste z bogatym i różnorodnym składem wszystkich pięter roślinnych – chronią przed huraganami i erozją gleby. Stanowią bariery dźwiękochłonne. Chronią też przed smogiem, zatrzymując na dużej powierzchni blaszek liściowych pyły i inne zanieczyszczenia. W związku ze zmianami klimatycznymi lepiej sprawdzają się lasy liściaste niż iglaste. Różne badania potwierdzają, że z ociepleniem klimatu najlepiej poradzą sobie dęby, buki, graby, klony polne. Lasy liściaste magazynują także więcej dwutlenku węgla w swojej żywej materii, ale także w martwym drewnie oraz ściółce i glebie, niż lasy iglaste.
I wreszcie dojrzałe lasy są także niezwykłym źródłem doznań dla człowieka – estetycznych, wizualnych, emocjonalnych i duchowych.

Dla przyszłych pokoleń
Do tej pory Fundacja Las Na Zawsze, opierając się na rodzimych gatunkach drzew, posadziła 154 h nowych, różnorodnych lasów liściastych oraz objęła ochroną 43 h dojrzałych lasów, wykupując je lub przejmując od prywatnych właścicieli. Na tym nie koniec. W planach tworzenia Połączonej Puszczy Polskiej jest pozyskanie obszaru o wielkości minimum 2000 h. To tyle, ile wynosi powierzchnia Ojcowskiego Parku Narodowego w dolinach rzek Prądnika i Sąspówki na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
W dłuższej perspektywie celem fundacji jest stworzenie rozległej sieci różnorodnych, dojrzałych lasów rozproszonych po całym kraju, w których nie będzie prowadzona gospodarka leśna. ,,Lasy to złożone ekosystemy, obszary o największej bioróżnorodności. To zielone płuca świata i dom dla milionów organizmów. Człowiek również od nich zależy. Naszym celem jest zmiana proporcji – chcemy, żeby dojrzałe lasy były domami, nie fabrykami drewna. Chcemy, żeby lasy mogły się starzeć i trwać, Na Zawsze” – czytamy na stronie fundacji.
Pierwszym krokiem do realizacji tego celu jest identyfikacja dojrzałych, bogatych biologicznie lasów, które wymagają ochrony. Proces ten odbywa się przy współpracy z ekspertami z Instytutu Nauk Leśnych i Wydziału Leśnego SGGW w Warszawie. Wiele z tych terenów należy do prywatnych właścicieli, dlatego fundacja – korzystając ze środków przekazywanych przez darczyńców – wykupuje je, by pozostały w stanie naturalnym. Dodatkowo działania te zabezpiecza tzw. kontrakt ekokonserwacyjny, który wyklucza możliwość wykorzystania lasu w celach komercyjnych, także w przyszłości.
Połączona Puszcza Polska ma się stać rosnącą siecią naturalnych lasów, której skala zależeć będzie jedynie od liczby zaangażowanych osób. „Im więcej osób przyłączy się do inicjatywy, tym większa puszcza powstanie” – podkreślają inicjatorzy akcji.
Równie istotny jest wymiar edukacyjny projektu, bowiem Połączona Puszcza Polska może stać się cennym dziedzictwem dla przyszłych pokoleń, które dzięki odpowiednim działaniom podejmowanym już teraz będą miały szansę doświadczać natury w jej możliwie najmniej zmienionej formie.
Podobne inicjatywy funkcjonują już z powodzeniem w krajach Europy Zachodniej, USA, Australii i Ameryce Południowej, gdyż wraz ze wzrostem świadomości ochrona lasów staje się coraz ważniejszym tematem skupiającym wokół tej kwestii coraz więcej organizacji oraz ludzi zaniepokojonych kurczeniem się dzikiej przyrody.

---

W Polsce powierzchnia parków narodowych stanowi zaledwie 1 proc. obszaru kraju, w Norwegii jest to 6 proc., w Czarnogórze 8 proc., a w Islandii aż 11 proc. Ostatni park narodowy w Polsce – „Ujście Warty” – został powołany w 2001 roku.