Frontem do seniora

Przygotowywane zmiany w prawie mają wprowadzić tzw. najem senioralny, który zakłada, że starsze osoby będą mogły zamienić się na mieszkania z miastem lub gminą, jeśli np. mieszkają na wyższych kondygnacjach, a mają trudności w poruszaniu się. Dzięki temu będą mogli zamieszkać w lokalu gminnym dostosowanym do ich potrzeb. Celem projektu jest zapewnienie seniorom większej niezależności i poprawa warunków życia bez konieczności przeprowadzki do domu opieki.

Z czwartego na parter
Wraz z wiekiem wiele starszych osób traci sprawność fizyczną. Codzienne czynności, takie jak zakupy, spacer czy zejście po schodach stają się coraz trudniejsze. Seniorzy mieszkający w lokalach bez wind czy z innymi barierami architektonicznymi często są uwięzieni we własnych domach, co prowadzi do samotności, pogorszenia zdrowia i szybszej utraty samodzielności. W takich sytuacjach państwo musi zapewnić pomoc w formie opieki lub nawet pobytu w domu pomocy społecznej. Często jednak wystarczyłoby zapewnić takiej osobie dostęp do odpowiedniego mieszkania, dostosowanego do potrzeb seniora.
– Choruję na serce, a mieszkam na trzecim piętrze w bloku. Nade mną, na czwartym, mieszka jeszcze starsze małżeństwo, jedno z nich porusza się o kulach. Wszystkim nam jest ciężko wchodzić po schodach, wnosić zakupy czy zwyczajnie wrócić ze spaceru – opowiada pani Wanda, seniorka z Leszna. – Pomagają bliscy, niektórzy sąsiedzi, ale to jest uciążliwe. Nie wiem, jak to będzie wyglądało dalej.
Odpowiedzią na takie problemy ma być właśnie najem senioralny. Rozwiązanie to pozwoli starszym osobom, również tym posiadającym własne mieszkania, zamienić je na lokale dostosowane do ich potrzeb: bezpieczne, sprzyjające samodzielnemu życiu. Wprawdzie obecnie miasta i gminy mogą wynajmować mieszkania komunalne osobom starszym, ale tylko tym, które nie mają prawa własności do swojego lokalu. Tymczasem największy problem dotyczy osób posiadających mieszkania własnościowe, które nie są przystosowane do ich potrzeb.

Zgłoszenie do gminy
Nowe rozwiązanie opiera się na współpracy z gminą. Seniorzy, którzy mają własne mieszkanie, będą je mogli wynająć gminie, a w zamian zamieszkać w mieszkaniu z zasobu gminy, dostosowanym do potrzeb osób starszych. Co ważne, senior zachowuje prawo własności do swojego mieszkania, co oznacza, że nie musi go sprzedawać ani przekazywać. Po rezygnacji z najmu senioralnego mieszkanie wraca do właściciela, a w przypadku jego śmierci wchodzi w skład spadku po nim.
I jeszcze jedna równie istotna sprawa. W odróżnieniu od zwykłych umów najmu mieszkań komunalnych seniorzy nie muszą spełniać kryteriów dochodowych, ponieważ celem nie jest pomoc finansowa, ale wsparcie w codziennym życiu i zachowaniu niezależności.
Dzięki temu rozwiązaniu starsze osoby, które nie mogą samodzielnie funkcjonować w swoich dotychczasowych mieszkaniach, będą miały szansę na godne życie w nowym miejscu – bez konieczności przeprowadzki do domu opieki.
W praktyce cała procedura przeprowadzenia najmu senioralnego ma przebiegać następująco: senior kontaktuje się z odpowiednim wydziałem w swojej gminie, która ocenia jego sytuację mieszkaniową oraz dostępność odpowiednich lokali dla niego. Po zakończeniu tej weryfikacji senior i gmina zawierają umowę najmu, określając warunki wynajmu obu lokali. Po podpisaniu dokumentów pozostaje już tylko przeprowadzić się do nowego, dostosowanego mieszkania.
Po przyjęciu przez radę ministrów projekt nowelizacji ustawy ws. najmu senioralnego zostanie skierowany do sejmu, gdzie przejdzie proces legislacyjny. Dokładna data wejścia w życie przepisów nie jest jeszcze znana, ale według zapowiedzi nowe regulacje mają szansę zacząć obowiązywać jeszcze w 2025 r.

Plusy i minusy
W przygotowywanych przez rząd nowych rozwiązaniach, samorządowcy widzą zarówno zalety, jak i wady. Na przykład mniejsze miasta będą miały ograniczone możliwości wymiany lokali, ponieważ w ich zasobach pozostało już niewiele mieszkań.
– Z uwagi na przepisy dotyczące dyscypliny finansowej, chcąc uzyskiwać dochody, gminy w ostatnich latach sprzedawały mieszkania komunalne, co wpłynęło na ich liczbę. Co więcej, tylko niektóre z nich znajdują się na parterze, a w dodatku nawet jeśli są na parterze, były oddawane najczęściej w latach 70. i 80. ubiegłego stulecia, zatem obecnie już mieszkają w nich seniorzy – mówi Grzegorz Cichy, prezes Unii Miasteczek Polskich i jednocześnie burmistrz Gminy i Miasta Proszowice.
Nietrafiony może się także okazać pomysł zamiany na lokal z nowo budowanego zasobu gminy, ponieważ takie bloki najczęściej powstają na obrzeżach miast. Seniorzy oczekują natomiast dostępu do centrum, gdzie jest przychodnia zdrowia, poczta czy placówki kulturalne.
Dlatego samorząd Leszna zamierza modernizować stare budynki bądź budować nowe, ale właśnie w centrum miasta. – Już w 2030 r. co trzeci mieszkaniec Leszna będzie miał ponad 65 lat – mówi Grzegorz Rusiecki, prezydent Leszna. – Dlatego musimy jak najszybciej przystąpić do tego typu inwestycji, aby zapewnić naszym seniorom godne warunki.
W opinii Unii Metropolii Polskich najem senioralny jest interesującą inicjatywą, która może nie tylko poprawić sytuację mieszkaniową seniorów, ale także dzięki lepszemu wykorzystaniu zarówno zasobu gminnego, jak i własnościowego seniorów, może poprawić dostęp do mieszkań osobom, które czekają na pomoc mieszkaniową gmin. Jego realizacja wymaga jednak współpracy i zaangażowania zarówno administracji rządowej, jak i samorządowej.

Bezpieczeństwo najważniejsze
Najem senioralny to niejedyne zmiany prawne, które mają poprawić sytuację życiową seniorów w Polsce. Marzena Okła-Drewnowicz, minister ds. polityki senioralnej, w rozmowie z Polską Agencją Prasową zapowiedziała systemowe zmiany, które mają poprawić bezpieczeństwo i świadomość prawną osób starszych. Jednym z głównych wyzwań są narastające oszustwa wobec seniorów, które w ostatnich latach przybrały na sile. Dlatego też pod koniec maja w Kielcach rozpoczął się pilotażowy program edukacyjny dla osób powyżej 60 lat. Seniorzy dowiedzą się między innymi, jak chronić się przed cyberprzestępstwami, oszustwami „na wnuczka” czy pułapkami mieszkaniowymi. Województwo świętokrzyskie, które jest najszybciej starzejącym się regionem w Polsce, a seniorzy stanowią 40 proc. jego mieszkańców, pierwsze wdraża program „Polska się starzeje”. Tematy szkoleń opracowano na podstawie policyjnych danych o przestępstwach przeciwko osobom starszym i statystyk systemów nieodpłatnej pomocy prawnej.
Rząd planuje również uregulowanie kwestii związanych z rentą dożywotnią i umowami dożywocia, które do tej pory nie były odpowiednio zabezpieczone w polskim prawie.

---

Jesteśmy coraz starsi
W Polsce żyje 9,9 mln osób po 60. roku życia, co stanowi ponad 26 proc. społeczeństwa. W 2012 r. populacja seniorów wyniosła nieco powyżej 8 mln i stanowiła niecałe 21 proc. ludności. W 2050 r. seniorzy będą stanowić aż 40 proc. ludności.

---

Problemy finansowe
Jak wynika z danych Krajowego Rejestru Długów, zadłużenie seniorów w Polsce w 2023 r. wzrosło do 6 mld zł, co oznacza, że jest niemal dwa razy wyższe niż w 2015 r. Trudna sytuacja finansowa osób starszych sprzyja działalności przestępców, którzy wykorzystują ich niewiedzę, oferując niekorzystne umowy lub fałszywe usługi.