Nasze dziedzictwo

Wąchock kojarzy nam się chyba przede wszystkim z dowcipami. A powinien – z cystersami. Tym bardziej że ich tamtejszy klasztor jest jednym z najpiękniejszych przykładów architektury romańskiej w Polsce.

Rola, jaką odegrał zakon cystersów w kształtowaniu naszej polskiej  i europejskiej kultury jest nadal niedoceniana. Dla podkreślenia tych zasług gospodarzem inauguracji tegorocznej, polskiej edycji Europejskich Dni Dziedzictwa  zostało opactwo cysterskie w Wąchocku. Miejsce piękne i godne uwagi nas wszystkich.

Nie od razu Polskę zbudowano

Idea obchodzenia Europejskich Dni Dziedzictwa narodziła się już w 1985 r. w Grenadzie w Hiszpanii, podczas II Konferencji Rady Europy. Francuski minister kultury zaproponował wówczas, aby zainicjowane we Francji Dni Otwartych Zabytków, zorganizować także w innych krajach naszego kontynentu. Wtedy też m.in. po raz pierwszy bezpłatnie udostępniono zwiedzającym obiekty, do których dostęp do tej pory był ograniczony. Pomysł spotkał się z tak dużym zainteresowaniem, że w 1991 r. Rada Europy podjęła decyzję o ustanowieniu Europejskich Dni Dziedzictwa. Dwa lata później w to kulturalne przedsięwzięcie włączyła się również Polska.

W tym roku 21. odsłonie tego wydarzenia w naszym kraju towarzyszy hasło: „Nie od razu Polskę zbudowano”. Jego celem jest przypomnienie dziejów powstawania polskiej państwowości, której początki sięgają X w. oraz jej budowania i walki o nią podejmowanej przez kolejne pokolenia. Sam wybór tematu Dni ma natomiast związek z obchodzoną w tym roku 150. rocznicą wybuchu powstania styczniowego. Dlatego też Narodowy Instytut Dziedzictwa, koordynujący przebieg tego wydarzenia, pragnie zwrócić szczególną uwagę na powstania narodowowyzwoleńcze, które odegrały ogromną rolę w kształtowaniu i zachowaniu naszej narodowej tożsamości.

Chrześcijańskie korzenie

Nie bez powodu minister kultury i dziedzictwa narodowego na miejsce uroczystego rozpoczęcia Europejskich Dni Dziedzictwa wybrał wąchockie opactwo. – Mamy nie tylko największy zbiór romańskich zabytków, który staramy się utrzymać i zachować dla następnych pokoleń. To miejsce jest również dowodem na to, jakie korzenie ma polska kultura, że budowano ją na chrześcijaństwie – wyjaśnia w rozmowie z „Przewodnikiem” o. Eugeniusz Augustyn, opat klasztoru przepięknie położonego u podnóża Gór Świętokrzyskich, w dolinie rzeki Kamiennej, między Starachowicami a Skarżyskiem. Zakonników sprowadził tu w XII w. z Francji biskup krakowski Gedeon. W swojej długiej historii, fundacja ta dwukrotnie była niszczona przez najazdy tatarskie, w 1656 r. splądrowały ją wojska księcia Siedmiogrodu, a w 1818 r. cystersi, podobnie jak inne zakonny, zostali zlikwidowani przez władze carskie. – Zawsze jednak mnisi, dzięki sile woli, wytężonej pracy i opiece Bożej Opatrzności, przywracali klasztor do dawnej świetności – przekonuje o. Augustyn. Tak też się stało, kiedy opactwo w Wąchocku odrodziło się w 1951 r., po 133 latach nieobecności cystersów w tym miejscu.

Opactwo dostępne dla każdego

Cystersi nie zajmowali się jedynie modlitwą i gromadzeniem bezcennych skarbów kultury. Dużą rolę odgrywali także w dziedzinie gospodarczej. Dzięki ich staraniom Wąchock w 1454 r. otrzymał prawa miejskie na prawie magdeburskim, a sami zakonnicy zajmowali się hodowlą, młynarstwem, tkactwem oraz górnictwem i hutnictwem. Opactwo wąchockie otrzymało też np. przywilej na poszukiwanie kruszców w księstwie krakowskim i sandomierskim i budowało własne huty, co dało początek staropolskiemu zagłębiu hutniczemu. – Obecnie nie mamy już ziem odebranych podczas kasaty, a pozwalających niegdyś utrzymać cały zespół zabudowań klasztornych. Skupiamy się więc na duszpasterstwie, prowadząc jedynie małe gospodarstwo – zaznacza opat, dodając, że cały zabytkowy obiekt, w którym mieści się także muzeum ze zbiorami narodowo-wyzwoleńczymi, dostępny jest do zwiedzania. Zakonnicy złożyli też wniosek do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o wpisanie opactwa w Wąchocku na listę pomników historii.

Rozmaite inicjatywy

Europejskie Dni Dziedzictwa nie ograniczają się tylko do konkretnego wydarzenia czy regionu kraju. W ich ramach do końca września podejmowane są rozmaite inicjatywy, m.in. wystawy, prelekcje, festyny, inscenizacje historyczne, wycieczki czy gry terenowe. Przeznaczone są one także dla odbiorców w różnym wieku i o różnych zainteresowaniach, tak więc wśród licznych propozycji, każdy powinien znaleźć coś dla siebie.

Niektóre z wydarzeń odbywających się w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa:

Września

16 września – rajd połączony z grą terenową i zwiedzaniem oraz poznawaniem historycznych miejsc, m.in. Muzeum im. Dzieci Wrzesińskich; start o godz. 8.30

Poznań

18 września – wykład archeolog prof. dr hab. Hanny Kóčki-Krenz zatytułowany „Na grodzie Ostrów, przy którym dzisiaj jest Poznań”, o początkach miasta i jego znaczeniu w państwie pierwszych Piastów; godz. 18.00 (Sala Czerwona Pałacu Działyńskich)

Kalisz

19 września – promocja książki pt. Miejsca pamięci Powstania Styczniowego na terenie powstańczego województwa kaliskiego; godz. 16.00 (Villa Calisia)

21 września – wycieczka dydaktyczna „Śladami Powstania Styczniowego” do miejsc na terenie powstańczego województwa kaliskiego, m.in. Kalisza, Ignacewa, Lądu i Pyzdr; rozpoczęcie o godz. 7.00

Skrzebowa (powiat ostrowski)

22 września – przejście questem, czyli nieoznakowaną ścieżką turystyczną pod nazwą „Tajemne ruiny i podziemne przejście”, który poprowadzi przez odnawiane w ostatnich miesiącach obiekty zabytkowe; początek o godz. 12.00

Myszków (województwo śląskie)

22 września – rajd rowerowy upamiętniający bohaterów walczących za Ojczyznę m.in. w powstaniu styczniowym; start o godz. 9.45

Szczegółowy program dostępny jest na www.edd.nid.pl.