Gdy serce traci rytm

Co roku 3,5 mln Europejczyków doświadcza niebezpiecznych dla życia omdleń, z czego u jednej trzeciej, mimo wielu badań diagnostycznych, nie można wskazać ich przyczyny.  Pomóc im może specjalny rejestrator arytmii.

Do Kliniki Kardiologii Szpitala Klinicznego nr 2 w Szczecinie zgłosiła się pacjentka, która cierpiała z powodu nawracających omdleń. Utraty przytomności utrudniały jej normalne funkcjonowanie, a nawet groziły życiu. Kobieta już od pięciu lat poddawana była różnym badaniom diagnostycznym, które miały wykryć przyczynę utraty świadomości. Niestety, żadne z nich nie wyjaśniło przyczyny dolegliwości. Dlatego lekarze postanowili wszczepić pacjentce rejestrator arytmii, tzw. ILR (ang. Implantable Loop Recorder). Po blisko tygodniu od wszczepienia urządzenie zarejestrowało pierwsze zaburzenia rytmu serca. W następnych dniach i miesiącach ILR notowało zapisy kolejnych arytmii, nie powodowały one jednak nagłych omdleń pacjentki. Krytyczny moment nastąpił po dziewięciu miesiącach od wszczepienia urządzenia. Kobieta nagle poczuła, że jej serce pracuje bardzo niestabilnie, dlatego uruchomiła urządzenie służące do zapisywania danych w pamięci rejestratora arytmii. Pacjentka najpierw czuła silne uderzenia serca, potem jego rytm zwolnił i kobieta zemdlała. Po chwili ocknęła się i wezwała pogotowie ratunkowe. Stwierdzono niegroźny uraz skóry głowy. Chorą przewieziono do Kliniki Kardiologii Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego PUM nr 2 w Szczecinie. Dzięki zapisowi rytmu serca wykonanemu przez rejestrator arytmii, lekarze uzyskali niezbędne dane pozwalające wykryć przyczynę nawracających niewyjaśnionych omdleń. Okazało się, że kobieta cierpi na istotne zwolnienia podstawowego rytmu serca z przerwami nawet do 5 sekund i wskazane jest wszczepienie stymulatora serca, który samoczynnie zareaguje, kiedy serce pacjentki zwolni lub pojawią się wspomniane przerwy.

Lekarze wszczepili pacjentce nowoczesny układ stymulujący, który w odróżnieniu od standardowych rozruszników serca jest odporny na działanie pola magnetycznego wytwarzanego w trakcie rezonansu magnetycznego (MRI). Dlatego pacjenci, którzy mają to urządzenie, mogą być poddawani badaniom rezonansu magnetycznego wykorzystywanego w diagnostyce wielu chorób. W przypadku standardowych stymulatorów serca nie zaleca się wykonywania badania MRI z uwagi na możliwość uszkodzenia urządzenia.

Złoty standard

Omdlenie to kilkuminutowa utrata przytomności, która jest spowodowana zaburzeniami w ukrwieniu mózgu. Jak przekonują specjaliści, omdlenia mogą być spowodowane wieloma przyczynami. Utraty przytomności są symptomem, a nie przyczyną i jeśli występują w powiązaniu z chorobami serca, mogą dwukrotnie zwiększyć ryzyko śmierci. – W przypadku niewyjaśnionych omdleń złotym standardem diagnostyki zalecanym przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne jest wszczepienie rejestratora arytmii (ILR). Urządzenie przez okres kilku miesięcy dokładnie rejestruje pracę serca i pomaga w określeniu przyczyny omdleń – mówi prof. Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Jarosław Kaźmierczak, kierownik Pracowni Elektrofizjologii w Klinice Kardiologii SPSK nr 2 w Szczecinie. ILR to kilkucentymetrowe urządzenie elektroniczne wszczepiane podskórnie, które stale rejestruje kilkudziesięciominutowe okresy (pętle) EKG, jak w zapisie metodą Holtera. Czas monitorowania sięga nawet powyżej 14 miesięcy. Urządzenie wszczepia się w znieczuleniu miejscowym. Pacjent przebywa w szpitalu kilka godzin. Zastosowanie urządzenia pomaga w zapobieganiu nawrotom omdleń i w ograniczeniu ryzyka obrażeń lub śmierci. Analiza danych klinicznych wskazuje, że każdy pacjent, u którego występują niewyjaśnione omdlenia, po wszczepieniu rejestratora arytmii unika trzech nawracających epizodów omdlenia. Po wykonaniu badań diagnostycznych lekarz może określić przyczynę omdleń i dobrać odpowiednie leczenie.

Diagnostyka wykorzystywana w przypadku omdleń

1. Wywiad lekarski

Lekarz zapyta o objawy występujące chwilę przed oraz po omdleniu, o czynności wykonywane przed utratą przytomności, liczbę i częstotliwość omdleń oraz o historię chorób w rodzinie związanych z problemami kardiologicznymi.

2. Rozpoznanie kardiologiczne 

Osobom, które doświadczyły niewyjaśnionych omdleń, zaleca się wykonanie badania EKG. Osoby ze zidentyfikowaną chorobą serca lub zaburzeniami rytmu serca wymagają dalszych badań diagnostycznych np. monitorowania EKG metodą Holtera.

3. Dalsze specjalistyczne badania diagnostyczne – wszczepialny rejestrator arytmii (ILR)

W przypadku, kiedy przyczyna omdlenia nie może być szybko i jednoznacznie zdiagnozowana oraz nie można wykluczyć podłoża kardiologicznego, wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego rekomendują zastosowanie w diagnostyce ILR. Urządzenie pomaga w diagnozie, jeśli niewyjaśnione omdlenia są związane z arytmią.

4. Test pochyleniowy

Dla osób, u których nie ma oznak choroby serca lub arytmii w wywiadzie lub badaniu EKG, kolejnym etapem jest test pochyleniowy.

5. Rozpoznanie neurologiczne

U osób, u których w wyniku badań diagnostycznych wykluczono problemy kardiologiczne, zaleca się przeprowadzenie wywiadu pod kątem neurologicznym z wykorzystaniem badania EEG i obrazowania mózgu (TK – tomografii komputerowej i MRI – rezonansu magnetycznego), które mogą ujawnić nieprawidłowości fal elektrycznych oraz zaburzenia pracy mózgu.

Co robić, gdy jesteśmy świadkami omdlenia

Człowieka, który zemdlał, układamy na wznak, nogi unosimy ku górze, co zapewnia lepsze ukrwienie mózgu. Należy też rozluźnić mu wszystkie uciskające części odzieży i zapewnić dostęp świeżego powietrza. Jeśli osoba poszkodowana odzyska przytomność, poprośmy, by poleżała jeszcze chwilę, aż całkiem dojdzie do siebie. Jeśli w wyniku upadku powstały jakieś skaleczenia, to w miarę możliwości pomóżmy je opatrzyć. Jeśli człowiek nie odzyska przytomności w krótkim czasie (ok. 2 minut), należy wezwać pomoc, dzwoniąc pod numer 112.

Pamiętajmy, że omdlenie można pomylić z zatrzymaniem akcji serca. Jeśli poszkodowany nie rusza się i nie oddycha, należy od razu wezwać fachową pomoc, a do czasu jej przyjazdu  udzielić pomocy przedmedycznej. Trzeba położyć chorego na twardym podłożu, udrożnić drogi oddechowe (odgiąć głowę do tyłu) i przystąpić do masażu serca z częstotliwością 100 ucisków na minutę. Uciski wykonujemy obiema rękami (u dzieci jedną ręką, u niemowląt dwoma palcami), kładąc dłoń na grzbiecie drugiej dłoni, przy wyprostowanych łokciach ustawionych prostopadle do klatki piersiowej. Uciskamy klatkę piersiową dwa palce poniżej dolnego końca mostka.