Senior - duma czy uprzedzenie?

 

„Ogólnym celem Roku Europejskiego jest ułatwianie tworzenia kultury aktywności osób starszych w Europie w oparciu o zasadę społeczeństwa otwartego na wszystkie grupy wiekowe. W tych ramach idea Roku Europejskiego zachęca państwa członkowskie, ich władze regionalne i lokalne, partnerów społecznych, społeczeństwo obywatelskie i przedsiębiorstwa, w tym małe i średnie przedsiębiorstwa, do wspierania aktywności osób starszych i nasilenia działań na rzecz wykorzystania potencjału szybko rosnącej grupy osób w wieku około 60 lat i starszych” – czytamy w decyzji wydanej przez Parlament i Radę. W ideę promowania społecznej oraz zawodowej aktywności osób starszych zaangażuje się 27 państw Unii Europejskiej oraz Islandia, Liechtenstein i Norwegia. Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej będzie też upowszechniać wiedzę o szansach i możliwościach, jakie mają seniorzy. Żyjemy przecież coraz dłużej.

Teoretyczne założenia roku są szczytne. Organizowane będą różnego rodzaju przedsięwzięcia, zachęcające do wymiany informacji między zainteresowanymi podmiotami w celu promowania polityki na rzecz aktywności osób starszych, np. w dziedzinie polityki zatrudnienia, opieki zdrowotnej, usług społecznych, programów szkolenia dorosłych, dostępu do mieszkań, technologii informacyjnych i transportu. Czy jednak przyniesie to jakieś wymierne skutki? Czy teoria rzeczywiście zostanie przekuta w czyn? Niestety, można mieć co do tego wątpliwości, skoro granty przyznane początkowo przez Komisję Europejską, wskutek kryzysu, zostały bardzo ograniczone. W Polsce np. organizacje pozarządowe będą mogły ubiegać się o dotację w wysokości od 10–200 tys. zł. Te, które nie będą dysponować wkładem własnym, maksymalnie mogą otrzymać 40 tys. zł. W naszym kraju koordynatorem wydarzeń związanych z obchodami tego roku będzie Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej (MPiPS). Zgodnie z zapowiedzią ministerstwa, szczegóły dotyczące naboru wniosków zostaną opublikowane na stronie MPiPS w połowie stycznia, przez kolejne dwa miesiące będzie prowadzony nabór, a w kwietniu zostaną ogłoszone wyniki konkursu. W Polsce więc jakiekolwiek działania organizacji pozarządowych rozpoczną się najwcześniej wiosną.

 

Tempora labuntur tacitisque senescimus annis (Czas upływa, a my starzejemy się wraz z cicho biegnącymi latami), pisał rzymski poeta Owidiusz. Europa się starzeje. Te słowa brzmią już dzisiaj niczym truizm, a opinia publiczna postrzega ten proces jako wiszącą nad nami groźbę.

Nie lepiej jest w naszym kraju. To efekt dwóch postępujących tendencji: nieustannie przedłużającego się ludzkiego życia i spadku urodzeń. Obecnie w Polsce żyje 6,5 mln osób w wieku powyżej 65 lat. Za 30 lat będzie nim co trzeci obywatel Rzeczypospolitej Polskiej. Szacuje się, że co czwarty Polak będzie wymagał specjalistycznej opieki zdrowotnej, której już dzisiaj państwo nie jest w stanie zapewnić. Młodsi członkowie rodzin będą więc bardzo potrzebni. Z badań przeprowadzonych przez CBOS w listopadzie 2009 r. wynika, że zaledwie 11 proc. tych, którzy ukończyli 60. rok życia lub są na emeryturze, mieszka razem z dziećmi i wnukami lub innymi członkami gospodarstwa domowego. Model rodziny wielopokoleniowej, tradycyjny w naszym kraju, nie jest już dzisiaj tak popularny. Większa mobilność społeczeństwa, emigracja, łatwiejszy dostęp do lokali mieszkaniowych, rozwój techniki, zmiana poglądów – to wszystko ma niebagatelny wpływ na zmniejszenie się liczby rodzin wielopokoleniowych.

Polscy seniorzy borykają się z wieloma problemami. Dziewięciu na dziesięciu respondentów nie pracuje zarobkowo, nie jest też aktywnych społecznie. Na ogół też osoby starsze nie widzą potrzeby korzystania z komputera czy internetu, tym samym jeszcze bardziej odcinają się od świata. Ponad 36 proc., myśląc o swojej starości, najbardziej obawia się trudności z utrzymaniem się. Dlatego też prawie jedna trzecia osób po osiągnięciu wieku emerytalnego zamierza pracować zarobkowo.

Starzenie się społeczeństwa wpłynie niewątpliwie na rozwój tzw. silver economy, a więc strategii ekonomicznej ukierunkowanej na wykorzystanie potencjału osób starszych i uwzględniających ich potrzeby. To wszystko stawia przed nami nowe wyzwania.

 

„Sytuacja demograficzna wielu krajów europejskich, w tym również Polski, sprawia, że bez działań na rzecz dłuższego pozostawania aktywnym zawodowo i społecznie trudne będzie zapewnienie stabilności systemów zabezpieczenia społecznego, a potencjał osób starszych może w znacznym stopniu zostać niewykorzystany” – napisano w projekcie planu działania na rok 2012 MPiPS. Za priorytetowe uznano działania polegające na rozwijaniu wolontariatu osób starszych, wspieranie ich aktywności w życiu publicznym, kulturalnym. Podkreślono potrzebę odpowiedniego zapewnienia usług zdrowotnych i opiekuńczych.

Konferencje, debaty, festiwale, kampanie informacyjne, w tym ogólnopolska promująca ideę Europejskiego Roku 2012, badania i sondaże w zakresie aktywności osób starszych – Polska m.in. w ten sposób włączy się w obchody tego wydarzenia. Ważnym aspektem będzie też próba zmiany negatywnego nastawienia odnośnie do roli i miejsca seniorów w społeczeństwie i gospodarce.

Na maj–grudzień 2012 zaplanowano realizację zadania publicznego, zleconego organizacjom pozarządowym, dotyczącego tematyki związanej z edukacją osób starszych w zakresie promocji zdrowego i aktywnego stylu życia. Szczególnie istotne jest promowanie polityki uczenia się przez całe życie (lifelong, lifewide learning – LLL). Nie chodzi tylko o udział osób starszych w uczeniu się, ale o przekazywanie doświadczenia życiowego i kompetencji osób starszych młodszym pokoleniom. Niebagatelną rolę w tej dziedzinie edukacji odgrywają popularne dziś Uniwersytety Trzeciego Wieku. W projekcie ministerstwa uwzględniono też potrzebę działania na rzecz wzrostu dostępności seniorów do usług turystycznych. Odnowa fizyczna, możliwość integracji społecznej, poszerzanie horyzontów, ucieczka od rutyny, zagospodarowanie czasu wolnego – to korzyści wynikające z szeroko rozumianej turystyki. Dlatego też ministerstwo będzie przywiązywać wagę do ofert przygotowywanych w tym roku w zakresie turystyki społecznej dla osób starszych, w tym także niepełnosprawnych.

W tym roku odbędzie się też szereg inicjatyw kulturalnych, mających na celu aktywizację seniorów. W marcu na przykład Międzynarodowe Targi Poznańskie zorganizują III edycję targów Aktywni 50+. Centrum Inicjatyw Senioralnych w kwietniu chce przygotować Festiwal Solidarności Międzypokoleniowej. Szczególnie interesująco zapowiada się jednak wrzesień. Wśród wydarzeń centralnych zaplanowano bowiem dni senioralne, dzień sportu i zdrowia, dzień edukacji i kultury oraz wolontariatu. Ponadto Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma przygotować II edycję akcji „60+ kultura” pod hasłem: „Pierwszy weekend jesieni, weekend seniora z kulturą”. Trzeba dodać, że są to na razie jedynie plany. Co uda się zrealizować? Czas pokaże.