Człowiek człowiekowi dobrem

Jeśli zakupy mają być czymś więcej niż zaspokojeniem przyjemności i potrzeby, zwróćmy uwagę na przedsiębiorstwa społeczne. Wzbogacimy siebie i innych o coś więcej niż przedmioty.

Stołówka Stowarzyszenia Otwarte Drzwi na warszawskiej Pradze. Przy kominku, otoczone kredensem sprzed lat, starymi nartami i innymi bibelotami, stoją stoły. To normalne zjawisko, nienormalna jest natomiast uroda mebli. W miejscu blatu, pod szybami, kryją się ziarna ułożone w równych drewnianych przegródkach. Jest ryż, kukurydza, orzechy i inne. Samo patrzenie na nie sprawia przyjemność, a co dopiero jedzenie przy takim dziele.

W składziku, niedaleko stołówki, też stoją stoły. Ich bryła jest identyczna, ale wnętrze zupełnie inne ? puste. Nie ma w nich ozdób, widać, że meble były używane kilka lat. Wszystko dlatego, że jeszcze nie zabrali się za nie uczestnicy Warsztatów Terapii Zajęciowej, które działają w ramach ?Otwartych Drzwi?, bo to właśnie oni ? osoby tzw. wykluczone społecznie, niepełnosprawne albo z problemami życiowymi, są twórcami zapierających dech w piersiach stołów. Takich mebli nie powstydziłby się niejeden artysta, a wiele osób chciałoby mieć podobne w domu. Gdyby zobaczyli inne prace uczestników WTZ-ów, też chętnie ustawiliby je na półce ? ceramiczne świeczniki, maski weneckie czy aniołki z papier mache. Wbrew pozorom nie jest to niemożliwe i nie tylko jeśli chodzi o prace członków ?Otwartych Drzwi?. Na pewno znajdą się też chętni do skorzystania z usług spółdzielni socjalnych, które np. organizują imprezy czy przygotowują catering. Na spektakle teatrów i grup tanecznych też przyjdą widzowie. To wszystko jest możliwe dzięki temu, że powstaje coraz więcej podmiotów ekonomii społecznej.

Nie tylko słowa

Co to oznacza? To idea, którą najlepiej zdefiniować za pomocą pojęć wchodzących w jej skład, czyli np. przedsiębiorstwa społecznego. Według europejskiej sieci badawczej EMES, przedsiębiorstwo społeczne to ?działalność o celach głównie społecznych, której zyski w założeniu są reinwestowane w te cele lub we wspólnotę, a nie w celu maksymalizacji zysku lub zwiększenia dochodu udziałowców czy też właścicieli?. Natomiast według Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, przedsiębiorstwa społeczne to podmioty gospodarcze, których działalność ma cele społeczne i które korzystają z narzędzi technologii biznesu, aby osiągnąć korzyści społecznym. EMES wyznacza też kryteria ekonomiczne i społeczne, które muszą spełniać przedsiębiorstwa aspirujące do miana społecznych. Są to m.in. suwerenność instytucji w stosunku do instytucji publicznych, zatrudnianie przynajmniej kilkuosobowego personelu, który otrzymuje zapłatę za pracę, orientacja na społecznie użyteczny cel przedsięwzięcia, oddolny i obywatelski charakter inicjatywy. Przedsiębiorstwem społecznym może być stowarzyszenie, fundacja, spółdzielnia socjalna. Forma funkcjonowania jest mniej ważna niż sama idea, według której nie liczy się zysk, a misja ? aktywizowanie zawodowe ludzi bezrobotnych, pomoc osobom, które odbywały wyrok w zakładzie karnym w powrocie do funkcjonowania w społeczeństwie czy aktywizacja lokalnej społeczności.

Przedsiębiorstwa społeczne działają w różnych branżach, często w tych, które dla typowych podmiotów biznesowych są nieopłacalne, a podmiotom ekonomii społecznej pomagają wykorzystać zasoby ludzkie, jakie posiadają. Jednak biznes komercyjny ? wielkie przedsiębiorstwa i małe firmy rodzinne, nie muszą pozostawać wobec nich obojętne. Przedsiębiorstwo ekonomii społecznej może być ich partnerem czy podwykonawcą, np. w organizacji imprezy, w przygotowaniu cateringu czy w produkcji gadżetów. Wystarczy przypomnieć niepowtarzalne stoły wykonane przez członków WTZ ?Otwartych Drzwi?.

OFFowe inicjatywy

Żeby odnaleźć interesującą branżę, wystarczy w wyszukiwarce internetowej wpisać hasło: ekonomia społeczna, a trafi się na organizacje działające w ramach tego sektora w różnych województwach. Jedną z niewielu publikacji dotyczących ekonomii społecznej, jaka została dotychczas wydana, jest katalog Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ?Ekonomia Społeczna na Mazowszu 2010?. Beacie Juraszek-Kopacz i Oldze Wojciechowskiej udało się zebrać informacje na temat kilkunastu przedsiębiorstw społecznych oraz miejsc przyjaznych takim inicjatywom. Oprócz Stowarzyszenia ?Otwarte Drzwi?, które, poza WTZ prowadzi Ośrodek Dziennego Pobytu i Rehabilitacji Społecznej Osób Niepełnosprawnych, Centrum Inicjatyw Lokalnych, Galerię ?Apteka Sztuki? i Regionalny Ośrodek Socjalno-Edukacyjny w Moczydlnicy, do katalogu trafiło wiele innych inicjatyw. Choć trudno spośród nich wybrać najlepsze, bo wszystkie charakteryzują się ciekawą ofertą i wysoką świadomością społeczną, warto wyróżnić niektóre.

Uwagę przykuwa RadioOFF. To inicjatywa, która ma na celu zmianę wizerunku społecznego osób osadzonych i opuszczających zakłady karne, promowanie ich twórczości i zapoznawanie z nią społeczeństwa. To nie jedyne projekty, jakich podjęło się RadioOFF. Wraz z Katolickim Stowarzyszeniem Osób Niepełnosprawnych i tygodnikiem ?ekoTrendy? oraz z pomocą więźniów, zainicjowało projekt poświęcony turystyce górskiej osób niepełnosprawnych. W ramach audycji emitowanych na antenie promowane są projekty niezależnych teatrów dramatycznych, zespołów kuglarskich czy pracowni ruchu i tańca. Kolejnym etapem rozwoju jest organizacja Festiwalu Kultury OFFowej w Kazimierzu Dolnym. Krótko mówiąc ? dzieje się. Podobnie jak w Spółdzielni ?Kooperatywa pozarządowa?, która powstała jako forma współdziałania organizacji pozarządowych mająca wspomóc ich dalsze działanie instytucjonalne i finansowe oraz wspierać inicjatywy obywatelskie. ?Kooperatywa? służy swoim partnerom zdobywając, dzięki działaniom statutowym, środki na działalność gospodarczą, wspierając ich doświadczeniem i świadcząc usługi organizacyjne i techniczne. W ramach swoich działań uruchomiła Bibliotekę Aktywności Lokalnej i przeprowadza Badania Aktywności Lokalnej. Te drugie zaowocowały nie tylko publikacjami w postaci raportów, ale i wypracowaniem dwóch metod badawczych ? narzędzia do monitorowania systemu współpracy pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego a organizacjami pozarządowymi oraz mapy aktywności lokalnej.

Ludzie ludziom pomagają

Inicjatywy ekonomii społecznej nie są oderwane od rzeczywistości, więc łączą się też z codziennym życiem każdego człowieka. Niektóre z nich, jak Fundacja ?Domu Wspólnoty Chleba Życia?, którą kieruje siostra Małgorzata Chmielewska, otwierają własne sklepy. W ?Skarbach Prababuni?, bo tak właśnie nazywa się sklep Wspólnoty, można kupić produkty stworzone przez jej członków w: Szwalni, Stolarni i Spiżarni. Nawet idąc do kawiarni, można myśleć o tym, żeby pomagać innym, wybierając lokale, w których sprzedaje się produkty z certyfikatami Slow Food, Fair Trade czy Bio. W katalogu FRSO wśród takich ?lepszych miejsc? znalazła się m.in. warszawska Kępa Cafe, w której serwowane są produkty pochodzące z upraw ekologicznych, regionalnych i sezonowych. Podobny profil ma, również warszawskie, EkoJa. Jak mówią o niej właściciele ?to przestrzeń przyjazna ludziom małym i dużym?. Można tam zakupić odzież z naturalnych materiałów, produkty ze wspomnianymi certyfikatami, a oprócz tego wynająć salę szkoleniową na kilkadziesiąt osób i spędzić miło czas w miejscu bez alkoholu i papierosów.

Wyższy poziom

Interesujących projektów nie brakuje, choć wciąż mogłoby być ich więcej. Na wzrost ich liczby liczą też autorki katalogu. Został on wydany w wersji papierowej, ale istnieje też wersja internetowa ? na www.zlepszejpolki.pl, która jest na bieżąco aktualizowana. Znaczenie ekonomii społecznej dostrzegają firmy, angażując się we wspólne projekty z organizacjami pozarządowymi, pojedyncze osoby, które dzięki swoim wyborom zakupowym chcą przyczynić się do poprawy czyjegoś życia i państwo, które w tej idei widzi jeden ze sposobów walki z bezrobociem i metodę resocjalizacji.

Autorki publikacji ?Ekonomia społeczna na Mazowszu 2010? zachęcają: ?Pamiętajmy, nasze pieniądze mogą zmienić świat. Zacznijmy od Mazowsza?. Warto dodać - rozglądajmy się w swojej dzielnicy, mieście, regionie i szukajmy miejsc, w których będziemy mogli kupować produkty z naprawdę wyższej półki.

Gdzie piszą o ekonomii społecznej?

www.ekonomiaspoleczna.pl

www.ekonomiaspoleczna.lodz.pl

www.ngo.pl

www.ekonomiasukcesu.pl

www.ekonomiaspoleczna.msap.pl

www.kces.pl