W nowy rok dookoła świata

W zależności od szerokości geograficznej obchody nowego roku wyglądają inaczej – jedni sprzątają, a inni się bawią. Wszyscy jednak wyczekują tej nocy z niecierpliwością.

Przed nadejściem nowego roku Hiszpanie i Meksykanie kupują winogrona, których pojedyncze owoce w sylwestrową noc zjedzą wraz z kolejnymi dźwiękami zegara wybijającego północ. Ekwadorczycy przygotowują laleczki związane z wydarzeniami mijającego roku, które następnie palą, żeby pożegnać się z tym, co wydarzyło się w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy. Kanadyjczycy tradycyjnie zasiadają przed telewizorami, żeby obejrzeć sylwestrowy kabaret, a brazylijska stolica São Paulo przygotowuje się na przyjęcie sylwestrowych maratończyków. Natomiast w dawnej Danii rzucano elementami starego wyposażenia kuchennego w dom sąsiadów. Liczba wbitych w drzwi sztućców świadczyła o popularności w okolicy mieszkańców danego domostwa.

Mimo że europejskie przyzwyczajenia docierają na inne kontynenty, w wielu krajach zachowały się jeszcze tradycyjne formy witania nowego roku, który niekoniecznie przychodzi 1 stycznia. Obok najpopularniejszych całonocnych zabaw, strzelania fajerwerkami i koncertów w głównych punktach miast, kulturowe, religijne i narodowe osobliwości czynią noc poprzedzającą przyjście nowego roku bogatą w doznania i różnorodną.

Po chińsku

W kulturze chińskiej nowy rok obchodzony jest jako najważniejsze święto kalendarza księżycowego – święto wiosny. Przypada ono na połowę lutego według kalendarza gregoriańskiego, czyli na ostatni miesiąc kalendarza księżycowego. Wśród Chińczyków panuje przeświadczenie, że w ostatnią noc starego roku ich domostwo może zostać nawiedzone przez legendarnego potwora. Żeby się przed nim ochronić, należy przed drzwiami ułożyć chrust, który hałasem łamanych gałązek zaalarmuje domowników w razie przyjścia kreatury, oraz podpalać sztuczne ognie, żeby go ostatecznie wystraszyć.

W noc wigilii nowego roku odbywa się uczta, podczas której na stole pojawiają się m.in. tort daktylowy, ryba, pierożki wypełnione po brzegi różnymi nadzieniami i makaron długowieczności. Obowiązkowe jest czuwanie do samego rana i poranne palenie kadzidełek w podziękowaniu za ochronę domu przed mogącym nawiedzić go monstrum. Dzieci obdarowywane są hongbao, czyli czerwoną kopertą z zamkniętą w niej drobną sumą pieniędzy.

Równie ważne są dni przed i po nowym roku. Przygotowania do jego przyjścia zaczynają się od dnia zamiatania podłóg. Sama nazwa wskazuje, co wtedy robią domownicy. Trzy dni później odbywa się rytuał pożegnania bóstwa kuchni opiekującego się domem, którego wizerunek, według chińskiej tradycji, powinien znajdować się w każdej kuchni. Bóstwo obserwuje, czy domownicy prowadzą dobre życie i „donosi” o wszystkim, co się w nim dzieje innym bogom, którzy wspólnie decydują o losie całej rodziny. Żeby uniknąć przekazania niekorzystnych informacji, dzień przed wigilią nowego roku usta domowego bóstwa zakleja się miodem.

W przeddzień nowego roku przygotowuje się dekoracje, m.in. życzenia wypisywane na czerwonym papierze (kolor czerwony to w kulturze chińskiej oznaka pomyślności), kaligrafie, postaci z papieru z noworocznymi atrybutami i stawia w domu drzewko mandarynki – symbol bogactwa.

Cały tydzień po nowym roku był w dawnych Chinach wolny od pracy i poświęcano go na wzajemne odwiedziny. Każdy dzień był również poświęcony innej czynności. Dzisiaj Chińczycy nie przestrzegają już tak restrykcyjnie jak kiedyś dawnych tradycji i odchodzą od wróżb i rytuałów, które wykonywano w okresie nowego roku. Za to nie można zapomnieć, że w nowy rok nie wolno pożyczać ognia, zamiatać, szyć i przeklinać.

Zapominalscy

Nowy rok jest jednym z najważniejszych świąt w innym azjatyckim państwie – Japonii. Jest on witany wtedy, kiedy w Europie, ale wydaje się mieć większe znaczenie duchowe. W Japonii religią dominującą jest buddyzm, więc o północy, 31 grudnia, buddyjskie świątynie wybijają za pomocą gongów 108 dźwięków, co symbolizuje taką samą liczbę ludzkich słabości. Sam nowy rok jest dniem wolnym od pracy, pełnym radości i przyjacielsko-rodzinnych spotkań. Podobnie, jak w Chinach, dzieci dostają wtedy koperty z pieniędzmi, ale w Japonii funkcjonują one pod nazwą otoshidamas. Ważnym elementem przednoworocznej nocy są „przyjęcia zapomnienia”, które mają symbolizować wymazanie z pamięci tego, co wydarzyło się w mijającym roku. To jest także zapomnienie o problemach należących do uciekającego roku i otwarcie się na nowe możliwości.

Podobną taktykę stosują Ekwadorczycy. W ramach przygotowań do nowego roku szykują  figurki związane z wydarzeniami kilkunastu minionych miesięcy i o północy palą je, żeby całkowicie pozbyć się złych wspomnień.

Święto dzieci

Krajem wyjątkowym, który mimo przynależności do kręgu kultury chrześcijańskiej, stosuje inny kalendarz, a więc i nowy rok obchodzi kiedy indziej, jest Etiopia. W tym wschodnioafrykańskim państwie obowiązuje etiopski kalendarz odwołujący się do tradycji aleksandryjskiej, który składa się z 12 trwających tyle samo dni miesięcy oraz jednego krótszego. Ponadto jest on cofnięty w stosunku do kalendarza gregoriańskiego o 7–8 lat w zależności od miesiąca. W związku z tym, w 2010 r. Etiopia świętowała nadejście roku 2003. Nowy rok, który przypada w pierwszy dzień miesiąca meskerem, czyli zgodnie z kalendarzem gregoriańskim 11 września, to dzień wyznaczający koniec pory deszczowej, a więc początek prac w gospodarstwach oraz święto Jana Chrzciciela. Etiopczycy, żeby zaznaczyć, że to początek czegoś nowego kupują i zakładają nowe ubrania, czego szczególnie pilnuje się u dzieci. To one o poranku pierwszego dnia nowego roku udają się do sąsiadów i rodziny z własnoręcznie wykonanymi rysunkami i z bukietami kwiatów symbolizującymi plony. Później rodziny i przyjaciele gromadzą się na wspólnym posiłku, którego głównym składnikiem są placki injera i ostry gulasz z kurczaka.

W nocy poprzedzającej nadejście nowego roku, na wzór europejski, w największych miastach Etiopii odbywają się też koncerty i zabawy. Największa feta odbywa się na głównym placu stolicy kraju – Addis Abeby.

Jedność w różnorodności

Ze względu na odwieczną kulturową różnorodność naszego świata, trudno znaleźć jedno określenie opisujące noc poprzedzającą przyjście nowego roku. Polskie słowo sylwester funkcjonuje również m.in. we Francji, Włoszech i w Niemczech. Wiąże się z katolickim patronem 31 grudnia – św. Sylwestrem. Za najpopularniejsze określenie można chyba uznać angielskie New Year’s Eve, czyli wigilię nowego roku.

Poszukując międzykulturowych i międzyreligijnych różnic, warto zauważyć, co łączy ludzi z różnych zakątków kuli ziemskiej. Nowy rok to właściwie zawsze pożegnanie z tym, co przyniósł ten miniony – zarówno w kontekście dobrych, jak i złych wiadomości. Dlatego za jeden z symboli przełomu lat przyjęto uznawać niemowlę i starca symbolizujących odpowiednio – nowy i stary rok. Zapoczątkowali to już  starożytni Grecy, a potem zaczęło być to kojarzone z Nowonarodzonym Jezusem Chrystusem.

Ludzie traktują przejście z jednego roku do następnego jako narodziny czegoś nowego, z nadzieją patrzą na to, co nadchodzi. Z chęcią układają również listę noworocznych postanowień czy zmian, które chcą wprowadzić w różnych dziedzinach swego życia. A co najważniejsze, bez względu na dzielące ich różnice i języki, zawsze życzą sobie tego samego, czyli Szczęśliwego nowego roku!