Logo Przewdonik Katolicki

Biblista z Wągrowca

o. Dariusz W. Andrzejewski CSSp
Fot.

27 lipca 2007 roku mija 410. rocznica śmierci jednego z największych i najwybitniejszych polskich biblistów niezwykłego tłumacza Pisma Świętego na język polski jezuity, księdza Jakuba Wujka. Korzenie Ksiądz Jakub Wujek urodził się w Wągrowcu w 1541 roku, w rodzinie mieszczańskiej. Jego rodzicami byli Elżbieta, z domu Zdunek, i Maciej Wujek. Ojciec był sędzią prawa...

27 lipca 2007 roku mija 410. rocznica śmierci jednego z największych i najwybitniejszych polskich biblistów – niezwykłego tłumacza Pisma Świętego na język polski – jezuity, księdza Jakuba Wujka.

Korzenie
Ksiądz Jakub Wujek urodził się w Wągrowcu w 1541 roku, w rodzinie mieszczańskiej. Jego rodzicami byli Elżbieta, z domu Zdunek, i Maciej Wujek. Ojciec był sędzią prawa magdeburskiego i ławnikiem sądu miejskiego w Wągrowcu, a zarazem znanym i zamożnym piwowarem.

Sam Jakub Wujek był prawdopodobnie jedynakiem. Początkowo pobierał nauki w przyklasztornej szkole cysterskiej w Wągrowcu, później kontynuował swoją edukację w Henrykowie i we Wrocławiu. 26 kwietnia 1558 roku zapisał się do Akademii Krakowskiej i został studentem na wydziale „Atrium”.

W 19. roku życia, po ukończeniu nauki w Krakowie, Jakub Wujek przebywał na dworze biskupa chełmskiego Jakuba Uchańskiego, późniejszego prymasa Polski, który był też jego protektorem. To biskup Jakub Uchański wysłał Jakuba na dalsze studia do Wiednia. Tam w 1564 roku otrzymał tytuł magistra filozofii. Na początku 1565 roku został pisarzem i sekretarzem na dworze prymasa abp. Jakuba Uchańskiego. W tym samym czasie głęboko zastanawiał się także nad wyborem własnej drogi życiowej.

Jezuici
Po rekolekcjach wielkopostnych w 1565 roku zdecydował się wstąpić do nowicjatu Towarzystwa Jezusowego w Rzymie. 25 lipca tegoż roku Wujek przybył do domu zakonnego przy kościele św. Andrzeja na Kwirynale i już 8 grudnia tego samego roku złożył pierwsze śluby zakonne. Od grudnia 1565 do sierpnia 1567 roku kontynuował studia teologiczne w Kolegium Rzymskim.

We wrześniu 1567 roku Jakub Wujek wrócił do kraju i zamieszkał w domu zakonnym w Braniewie. Będąc w tamtejszym kolegium jezuickim, uzyskał tytuł magistra sztuk i bakalaureat z teologii. Następnie w latach 1567-1571 przebywał w kolegium w Pułtusku, gdzie nauczał retoryki, katechizmu i wykładał Ewangelie. Tutaj także skończył studium z teologii, aby uzyskać doktorat.

W październiku 1568 roku złożył śluby wieczyste w zakonie jezuickim, a niedługo potem przyjął również, jako 27-latek, święcenia kapłańskie. Na początku 1569 roku młody kapłan zostaje mianowany kaznodzieją kolegiaty pułtuskiej, wicerektorem i prokuratorem domu zakonnego. W grudniu 1569 roku ks. Jakub, ze względu na stan zdrowia i z powodu podejrzenia o gruźlicę, został wysłany na rekonwalescencję do rodzinnego Wągrowca. W czasie podróży do rodzinnego miasta głosił kazania w Warszawie, Łowiczu, Uniejowie i Poznaniu.

Kolegium w Poznaniu
22 grudnia 1570 roku w kolegium pułtuskim ks. Jakub Wujek obronił tezy doktorskie z teologii i otrzymał promocję na doktora teologii. Było to swego rodzaju podsumowanie edukacji, którą rozpoczął w rodzinnym Wągrowcu, a po 20 latach solidnej nauki zwieńczył w Pułtusku uzyskaniem ważnego tytułu naukowego.

W czerwcu 1571 roku otwarto nowe Kolegium Jezuickie w Poznaniu. Funkcję jego superiora powierzono właśnie ks. Wujkowi. Powodzenie i rozkwit nowej jezuickiej placówki w Poznaniu wiązano z bliskością rodzinnego miasta superiora. Władze Towarzystwa Jezusowego liczyły na wsparcie ojców cystersów, którzy z sukcesem rozwijali Wągrowiec oraz prowadzili prężną działalność szkolną, wychowawczą i duszpasterską, a sam ks. Jakub Wujek utrzymywał bliskie kontakty z opactwem i rodzinnym miastem.

W czasie swej pracy w Poznaniu często przybywał do rodzinnego Wągrowca. W lipcu 1571 roku wraz z kilkoma współbraćmi głosił m.in. kazania w kościołach wągrowieckich, a w styczniu 1572 roku udał się do opata cystersów z prośbą o finansowe wsparcie dla kolegium jezuickiego w Poznaniu.

Nadszedł rok 1573. 25 czerwca przy kościele św. Marii Magdaleny w Poznaniu Towarzystwo Jezusowe otworzyło szkołę, której 8 września tego roku pierwszym rektorem mianowano ks. Jakuba Wujka. Jezuici otrzymali wówczas także w posiadanie kościół pw. św. Stanisława Biskupa, który wzbogacili relikwiami „z orszaku św. Urszuli”, pochodzącymi z opactwa cysterskiego w Wągrowcu. Relikwie na ręce ks. Jakuba Wujka przekazał opat wągrowiecki, ojciec Andrzej Gozdawa Dzierżanowski. Relikwie św. Urszuli z klasztoru oo. Cystersów z Wągrowca przebywały w kościele św. Stanisława do ok. 1686 roku, a następnie zostały przeniesione do fary poznańskiej, która stała się głównym kościołem jezuickim w stolicy Wielkopolski.


Dawne Kolegium Jezuickie i kościół farny w Poznaniu

Ku przekładowi Biblii
Na początku 1578 roku ks. Wujek otrzymał nominację na rektora kolegium jezuickiego w Wilnie i w maju tego samego roku opuścił Poznań. Kolegium wileńskie istniało już od 1570 roku i prowadziło edukację w zakresie gramatyki, humanistyki i retoryki. W czasie, kiedy Jakub Wujek urzędował jako rektor kolegium, król Stefan Batory aktem z 7 lipca 1578 roku podniósł kolegium Towarzystwa Jezusowego do rangi Akademii Wileńskiej.

W sierpniu 1579 roku ks. Wujek udał się jako misjonarz i kaznodzieja do Siedmiogrodu. Natomiast już w maju 1581 roku otworzył tam pierwsze kolegium i został jego rektorem. Funkcję tę pełnił do stycznia 1584 roku, a dwa miesiące później udał się na odpoczynek do Jarosławia.

W czasie pobytu w Jarosławiu pracował nad różnymi publikacjami w dziedzinie teologii i egzegezy Pisma Świętego. W maju 1584 roku brał udział w kongregacji Towarzystwa Jezusowego w Kaliszu. Powstała wówczas idea przygotowania katolickiego przekładu Biblii na język polski. Na przełomie lipca i sierpnia 1584 roku udał się do Lwowa, gdzie wygłaszał kazania w tamtejszej katedrze. Pod koniec 1584 roku przebywał w Rzymie, gdzie uzyskał oficjalne pozwolenie na przetłumaczenie Pisma Świętego na język polski.

Prace nad tłumaczeniem
Od wiosny 1585 roku przebywał w kolegiach w Krakowie, Poznaniu i Braniewie oraz gromadził warsztat naukowy do rozpoczęcia prac nad tłumaczeniem Biblii. Potem przez kilka kolejnych lat tłumaczył fragmenty Świętej Księgi. Gdy w maju 1589 roku objął funkcję superiora domu zakonnego św. Barbary w Krakowie, kontynuował tłumaczenie Biblii, a już latem 1589 roku doprowadził do końca prace nad przekładem Nowego Testamentu.

Urząd przełożonego w Krakowie pełnił do października 1592 roku i następnie został skierowany do Poznania, aby dokończyć tłumaczenie całego Pisma Świętego. 20 kwietnia następnego roku została przez niego podpisana, a potem wydana drukiem „Przedmowa do Nowego Testamentu”. W lutym 1594 roku wydano drukiem „Psałterz” oraz drugie wydanie Nowego Testamentu.

Na początku 1597 roku ks. Jakub Wujek ponownie zamieszkał w kolegium św. Barbary w Krakowie i tam spędził ostatnie miesiące życia. Zmarł 27 lipca 1597 roku i został pochowany w podziemiach kościoła św. Barbary w Krakowie, tuż przy bazylice Mariackiej.

Tłumaczenie Biblii w przekładzie ks. Jakuba Wujka ukazało się już po jego śmierci w Krakowie, 25 sierpnia 1599 roku, nakładem prymasa Karnkowskiego.

Dziedzictwo wielkiego tłumacza
Ksiądz Jakub Wujek z Wągrowca był jednym z pierwszych Polaków, którzy wstąpili do Towarzystwa Jezusowego, wybitnym teologiem, a jednocześnie skromnym człowiekiem, który poświęcił się służbie Bogu i zakonowi. W czasie swego bogatego i pracowitego życia napisał i wydał ponad 30 publikacji. Jego największym dziełem było przetłumaczenie na język polski całej Biblii.

Ważnym przyczynkiem do pogłębienia wiedzy o ks. Jakubie Wujku był Kongres Biblistów Polskich w Wągrowcu, zorganizowany w dniach 20-27 maja 1973 roku, który odbywał się w murach klasztoru pocysterskiego, gdzie swoje pierwsze nauki pobierał późniejszy wybitny biblista i teolog. W kongresie uczestniczyli m.in. kardynałowie Stefan Wyszyński, Prymas Polski i Karol Wojtyła, metropolita krakowski oraz wielu wybitnych profesorów teologii i Pisma Świętego z całej Polski.

W roku 410. rocznicy śmierci wielkiego biblisty zachęcam do zapoznania się i wnikliwego przestudiowania następujących publikacji: L. Grajkowska, „Ks. Jakub Wujek z Wągrowca życie i działalność”, („Zeszyt Biograficzny Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Pałuckiej”), Wągrowiec 1995; D. Kuźmina, „Jakub Wujek (1541-1597), Pisarz, Tłumacz i Misjonarz”, Warszawa 2004. Ww. opracowania stały się inspiracją dla publikowanego artykułu.

Komentarze

Zostaw wiadomość

 Security code

Komentarze - Facebook

Ta strona używa cookies. Korzystając ze strony, wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki